La antología de Ussher reúne cartas escritas por, dirigidas a y acerca de eclesiásticos de la Iglesia irlandesa primitiva—en Irlanda, Iona y las misiones franca e italiana—. Entre los autores identificados figuran Colombano (cartas a Gregorio I, Bonifacio IV, un sínodo franco y sus monjes), Cummian de Fota (la carta pascual a Ségéne, abad de Iona), el papa electo Juan IV y el clero romano, el papa Honorio I, el papa Vitaliano, Laurencio de Canterbury con Melito y Justo, Aldhelm de Malmesbury, Alcuino (cartas a Colcu y otras casas irlandesas), Josephus Scottus y Virgilio de Salzburgo con Sidonio. James Ussher (ed.), Whole Works vol. IV (1864), pp. 383-572—cartas eclesiásticas irlandesas, texto latino, OCR sin editar

c c 2

Quantum ad fidem rerum conferat epistolarum propriis temporibus scriptarum diligens inspec- tio ; cum ex aliorum annalium, turn ex historise Augustse scriptorum lectione, compertum habent eruditi. Hinc ego patriarum antiquitatum, eccle- siasticarum prsesertim, penitius cognoscendarum studio ductus ; ut Sedulii riostri epistolas (quas intra centum quadraginta proximos annos adhuc extitisse, ex Johanne Trithemio intellexeram) alicunde nanciscerer, operam inprimis dedi. Ve- rum quum neque illius, neque unius alicujus e ve- terum illorum numero, justum aliquod hujus ar- gumenti volumen adipisci possem : ad Sevripov wXovv conversus, quicquid sparsim inter chartulas meas ejus generis avinSorov reperire potui, addito ex libris

J8(j TR.EFATIO.

editis supplemento, in unum literarum fasciculum conjeci. Unde jam, pro unius alicujus aut alte- rius libris singularibus, multorum et diversis sibi setatibus succedentium disjecta? tabula?, uno veluti intuitu conspiciendas sese offerunt : ex quarum consideratione, quantum seu in pietate seu in doctrina seculum quodque vel profecerit vel de- fecerit, licebit animadvertere. Neque enim tarn hie spectandum, quid quisque loqui semper de- beat ; quam quid quaque setate homines dicere assueverint.

Id autem cum prim is memorabile est, quod in tertia decima epistola prodit Aldhelmus, de exteris ad capessendum ingenii cultum catervatim in Hi- berniam confluentibus : qute ab illo at Paradisus quidam aut novus Circulus lacteus depingitur; " discentium opulans vernansquepascuosa numero- sitate lectorum, quemadmodum poli cardines as- triferis micantium ornantur vibraminibus side- rum." Eo pertinet et Bedse ille locusa. Erant in Hibernia multi nobilium simul et mediocrium de gente Anglorum, qui tempore Finani et Col- mani episcoporum, relicta insula patria, vel diWna? lectionis vel continentioris vita? gratia illo seces- serant. Et quidam quidem mox se mouasticse couversationi ndeliter mancipaverunt : alii magis

• Histor. ecclesiastic, lib. 3. cap. 27.

PRjKFATIO.

circuineundo per cellas magistrorum lectioni ope- rara dare gaudebant. Quos omnes Scoti libentis- sime suscipientes, victum eis quotidianum sine pretio, libros quoque ad legendum, et magisterium gratuitum prrebere curabant." Ut iis temporibus verissimum fuerit, quod de eadem Hibernia alibi pronunticit idem : " gentemb fuisse innoxiam, et nationi Anglorum semper amicissimam."

Hue etiam spectat, quod de Agilberto Gallo, Occidentalium Saxonum primum, deinde Pari- siacas civitatis episcopo, apud eundem Bedam legimus. " Legendarum0 gratia scripturarum in Hibernia non parvo tempore demoratus est." Et de iEdilvino : " Hiberniamd gratia legendi adiit, et bene instructus patriam rediit, atque episcopus in provincia Lindissi factus, multo Ecclesiam tem- pore nobilissime rexit." Et de Altfrido Nordan- humbrorum rege :

Scotorum’’ qui turn versatus incola terris, Ccelestem intento spirabat corde sophiam. Nam patriae fines et dulcia liquerat arva ; Sedulus ut Domini mysteria disceret exul.

In Hiberniam siquidem secedens (ut libro primo

b Bed. lib. 4. Hist, eccles. cap. 25. quam eandem historiam, libro 1. de gestis regum Anglor. cap. 3. Guilielmus Malmesburiensis enarrans, Hibernense ge- nus hominum innocens genuina simplicitate, nil unquam mali moliens, ap- pellat.

1 Bed. lib. 3. cap. 7. * Id. ibid. cap. 27.

e Id. in farm, de vita S. Cuthberti, cap. 21.

oSS PR.EFATIO.

de gcstis regum Anglorum refert Guilielmus Malmesburiensis) ibique " magno otio literis im- butus, omni philosophia composuerat animum."

Albinus quoque qui et Alcuinus (cujus est ad Colcum, lectorem in Scotia sive Hibernia octava decima epistola) de Willibrordo Ultrajectino archi- episcopo, qui Batavos, Frisios et Antuerpienses ad fidem Christi convertit, ita scribit. " Quia in Hibernia scholasticam eruditionem viguisse audivit, etiam quorundam sanctorum virorum, fama narrante, conversatione incitatus, et praeci- pue beatissimi partis et episcopi Egberti, qui cognomento sanctus vocabatur, necnon et Wic- berti venerabilis viri et sacerdotis Dei (quorum uterque ob coelestis patrise amorem, domo, patria, cognationeque relicta, Hiberniam secessit, ibique dulcissimos supernae contemplationis fructus seculo nudus, Deo plenus, solitaria quotidie hauriebat conversatione :) horum beatus adolescens eemulari cupiens religionem, cum conniventia sui abbatis et fratrum, in Hiberniam veloci cursu contendit, prsedictorum patrum se familiaritati conjungens; quatenus, ceu prudentissima apis, ex eorum pro- pinquitate mellifiuos pietatis carperet flores, et in sui pectoris alveario dulcissimos virtutum favos construeret. Ibique duodecim annos inter eximios simul piae religionis et sacra? lectionis magistros,

I’R.EFATIO.

,‘389

iuturusmultorum populorum prasdicator, erudicba- tur." Hsec in primo de vita Willibrordi libro, Alcuinus : et in secundi initio.

Venerat occiduis quidam de finibus orbis, Vir virtute potens, divino plenus amore, Ore sagax, et mente vigil, et fervidus actu ; Ad te, temporibus Pippini, Francia felix : Qnem tibi jam genuit fcecunda Britannia mater, Doctaque nutrivit studiis sed Hibernia sacris ; Nomine Willbrordus.

atque iterum in capitulo tricessimo tertio :

Ut dudum cecini, foecunda Britannia mater, Patria Scotorum clara magistra fuit.

Ubi"doctam Hiberniam, et claram Scotorum patriam," Caroli Magni temporibus eandem fuisse habitam, non obscure indicat. Ut quod de sua cecinitf poeta optimus, de nostra Scotia multo rectius possit usurpari.

Haec quoque, cum Latium quateret Mars barbarus orliem, Sola prope expulsis fuit hospita terra Camoenis. Hinc Sophiae Graiae, Sophia; decreta Latinoe, Doctoresque rudis formatoresque juventae Carolus ad Celtas traduxit.

Nam ex Hibernia traductos fuisse doctores istos, luculenter confirmat, qui vitam magni Caroli sep- tuaginta circiter post mortem ipsius annis scripsit, Notkerus Balbulus Sangallensis monachus, narra- tionis suae liinc ducto principio.

Georg. Buchanan, in Silvu.

l’R.EFATIO.

" Omnipotens regamg dispositor, ordinatorque regnorum et temporum, cum illius admirandte status pedes ferreos" vel testaceos comminuisset in Romanis ; alterius non minus admirabilis statuse caput aureum per illustrem Carolam erexit in Francis. Qui cum in occiduis mundi partibus solus regnare coepisset, et studia literarum ubique propemodum essent in oblivione ; contigit duos Scotos de Hibernia cum mercatoribus Britannis ad littus Galliee de venire, viros et in secularibus et insacris Scripturis incomparabiliter eruditos. Qui quotidie cum nihil ostenderentvenale, adconvenien- tes emendi gratia turbas clam are solebant : Si quis sapientice cupidus est, venial ad nos, et accipiat earn ; nam venalis est apud nos. Quam tamen id- circo venalem se habere professi sunt, quia populum non gratuita, sed venalia mercari viderunt : ut sic vel sapientise, sicut cseteris rebus coemendis, eos incitarent ; vel (sicut sequentia comprobant) per tale prseconium in admirationem verterentetstupo- rem. Denique tarn diu conclamata sunt ista, donee ab admirantibus, vel insanos illos putantibus, ad aures Caroli Regis, semper amatoris et cupidissimi sapientia?, perlata fuissent. Qui sub omni cele- ritate ad suam eos prsesentiam evocatos interro-

t aL rerum.

h Daniel, cap. 2.

rK.EFATlO. oDl

gavit ; si vere, ut ipse fama com peri t, sapientiam seeum haberent. Qui dixerunt : Et habemus earn, et in nomine Domini cligne qucerentibus dare parati sumus. Qui cum inquisisset ab illis quid pro ipsa peterent, responderunt : Loca tantum opportuna, et animas ingeniosas, et, sine quibus is/a peregrinatio transigi non potest, alimcnta, et quibus tegamur. Quibus ille perceptis, ingenti gaudio repletus, primum quidem apud se utrum- que parvo tempore tenuit. Postea vero, cum ad expeditiones bellicas urgeretur, unum eorum no- mine Clementem in Gallia residere prsecepit : cui et pueros nobilissimos, mediocres, et infimos, satis multos commendavit ; et eis, prout necessa- rium habuerant, victualia ministrari pra?cepit, habitaculis opportunis ad habitandum deputatis. Alterum vero nomine Albinum in Italiam di- rexit : cui et monasterium sancti Augustini juxta Ticinensem urbem delegavit ; ut illuc ad cum qui voluissent, ad discendum congregari potuissent. Audito autem Albinus de natione Anglorum, quam gratanter sapientes viros religiosissimus regum Carolus susciperet, conscensa navi venit ad cum." Et qua? sequuntur.

Eadem ipsa ex chronicis metropolis Arelatensis producunt alii’ : quos Johannes Rossus Warwi-

’ Vincent, spccul. historial. lib. 23. cap. 173. ct Antonin. Chronic, tit. 14. cap. 4. sec. 12.

PRJEFATIO.

censis secutus, in libro de regibus ita rem narrat. " Florentibus his diebus in Hibernia studiis libe- ral ibus prse cseteris regnis, contigit duos Scotos monachos de Hibernia cum mercatoribus Britan- nicis ad littus Gallia? devenire. Et post ; cum rex Carolus responsum duorum monachorum Hi- bernensium audisset ; repletus gaudio, ambos se- cum retinuit. Tandem unum eorum nomine Clementem, in Gallia Parisian residere fecit." Hie vero Clemente Antisiodorensi episcopo, atque illo Bonifacii Moguntini antagonista (cujus in quindecima epistola fit mentio) et setate posterior et inferior officio ; Clemens Scotus ille fuit, ad quern a Ratgario Fuldensi abbate Modestus et Candidus, cum aliis, grammatical studendi gra- tia, in antiquo abbatum ccenobii illius indice missusk fuisse legitur. Ejusdem grammatica quse- dam coll ectan ea a Melch iore G oldasto citantur1, cum ex aliis, turn ex Comminiano, grammatico ut anti- quissimo, ita et disertissimo, mutuata ; cujus tamen non alia apud eum reperisse se notat Helias Puts- chius insuaveterum grammaticorum awvaywy/Jquam quae in Charisio legerat : neque alius videtur esse Clemens, vita? Caroli Magni exarator, in catalogo authorum, quorum testimonia a Wolfgango Lazio

k Christoph. Brower. in notis ad Rabani Pocmata, pag. 118. ct antiquit. Ful- dens. lib. 1. cap. 14. pag. 60.

1 Golda^t. in notis ad Paraenetic. vet. pag. 24. et 96.

PR^EFATIO.

in commentariis reipublicae Romano? producuntur, nominatus. Socium autem illius Albinum, apud Italos in urbe Ticinensi sive Papiensi a rcge Ca- rolo collocatum, ab Albino Anglo in loco jam citato clare separat Notkerus : neque alium Jo- liannetn ilium Albinum esse existimaverim, cui rhetorica praecepta inscripta vidisse se testatur Georgiusm Buchananus, quae Albino Flacco sive Alcuino vulgo tribuuntur.

Neque preetermittendum est Cuilielmi Cam- deni, viri eruditissimi et candidissimi, praeclarum hie testimonium : " Anglo- Saxones" nostri ilia ffitate, in Hiberniam tanquam ad bonarum lite- rarum mercaturam undique confluxerunt : unde de vitis Sanctis saepissime in nostris scriptoribus legitur ; Amandatus est ad disciplinam in Hiber- niam." Similia quoque in Cambro-Britannico- rum sanctorum vitis subinde occurrunt : quibus etiam, de Marco et Sulgeno Britannis, ista visum est adjicere. Sic enim in extremo libri primi de miraculis S. Germani capitulo, Ericus Antissiodo- rensis de Marco scribit. " Qui natione Brito, educatus vero in Hibernia, post longa pontificalis sanctitatis exercitia, ultroneam sibi peregrinati- onem indixit. Sic traductus in Franciam, piissi-

■ Buchanan, rer. Scotic. lib. 5. in rege LXV. " Camden, in Hibern. pag. 730.

PR.EFATIO.

mique regis Caroli (illius nempe qui Calvus est dictus) munificentia illectus, apud beatorum Me- dardi et Sebastiani coenobium anachoriticam ex- ercet vitam ; singularis nostro tempore unicse philosophus sanctitatis." De Sulgeno qui sub annum MLXX. episcopus Menevensis fuit, ipsius filius Johannes hunc in modum cecinit.

Exemplo patrum, commotus amore legendi,

Ivit ad Hibernos sophia, mirabile, claros.

Sed cum jam cimba voluisset adire revectus

Famosam gentem scripluris atque magistris :

Appulit ad patriam, ventorum flatibus actus,

Nomine quam noto perhibent Albania longe.

Ac remoratus ibi certe turn quinque per annos

Indefessus agit votum, &c.

His ita digestis Scotorum visitat arva.

Ac mox scripturas multo meditamine sacras,

Legis divinas scrutatur saepe retractans.

Ast ibi per denos tricens0 jam placidus annos

Congregat immensam pretioso pondere massam ;

Protinus arguta thesaurum mente recondens.

Post ha;c ad patriam remeans jam dogmate clams

Venit, et inventum multis jam dividit aurum ;

Proficiens cunctis discentibus undique circum.

Reges, quern populi, cleri, cunctique coloni,

Omnes unanimes venerantur mente serena.

In quo carmine, tria ista notanda veniunt. I. Sulgenum legendi causa, exemplo patrum Hiber- niam adire voluisse : quod more majorum hoc ab illo factum fuisse ostendit. II. Tametsi Norwa- giensesp grassatores nono post Christum seculo,

0 trinos.

i’ Girald. Cambrens. Topograph. Hibern. distinct. 3. cap. !S7. 42. 40; Jocelin. in vita Patricii, cap. 17. ‘3. et 186.

rn.T.FATio.

<lucc Turgesio, insulam banc per annos triginta oc- cupantes, Ecclesiasfere omnes atquc librosincendio consumpserint : revixisse tamen bonarumliterarum studia, et seculo adhuc undecimo habitam fuisse " Hiberniam virorum doctissimorum officinam." III. Ad ilia ipsa usque tempora Hibernos nostros kot e£oxhv Scotorum nomen retinuisse. Narrat enim hie Johannes, patri suo fuisse propositum, studendi gratia, Hiberniam petere : sed navigio, quo vectus illo pervenire cogitaverat, adversis ventis acto, ad Albanian! appulisse ; ibidemque quinquennii faeta mora, Scotorum demum arva invisisse, atque illic decern vel tredecim annos sacrarum Scripturarum lectioni impendisse.

Hsec ex innumeris paucula, ad epistolse tertipe- decimse illustrationem, proferre visum fuit. In cseteris si quid obscuri sit, quod ex temporis his- toria lumen aliquod desideret ; ei faccm, ex vetere memoria comparatam, prseferre conati sum us. Id tantum jam monendum : ex iis quae ab aliis ante- hac sunt editse, plures epistolas hie addi potuisse, et illam nominatim, quaa anno DCCXLII. a papa Zacharia ad Wittam vel Wittanum scripta, inter RomanorunV pontificum et Bonifaciir Moguntini

i Epist. Decret. edit. Ronioe, torn. 2. epist. 2. ’ Bonit’ac. epist. 131.

;39G

PR^FATIO.

epistolas excusa prostat. Qui5 enim Saxonico no- mine “Witanus sive Whitus dictus est, a Lupo’ Servato et aliis Latino vocabulo, Albuinus eodem sensu est appellatus : is ipse, qui " egressus de Hibernia (ut notat Trithemiusu) prsedicationis causa venit in Tburingiam ubi a Bonifacio primus Barbarenee sive Buraburgensis ecclesise episcopus est constitutus. " In oppido enim Bura- burg juxta Fritzlar, sedi episcopali post suum recessum ordinavit episcopum Albuinum discipu- lum suum Hiberniensem, monasterii urbis mona- chum : cujus festum agitur VII kalendas Novem- bris,” quemadmodum ex Manuscripto suo retulit Nicolaus Serariusw.

Ex ineditis vero plurimse sunt epistolse quas, omni licet adhibita diligentia, consequi nequivi- mus : inter quas et regum nostrorum illse sunt, de quibus in Caroli Magni vita Eginhardus. " Sco- torum reges sic habuit ad suam voluntatem per suam munificentiam inclinatos, ut eum nunquam aliter quam Dominum, seque subditos et servos ejus pronuntiarent. Extant epistolse ab iis ad eum missse,

’ Ex Anglia a Bonifacio accitum notat Othlonus vita Bonifacii lib. 1. cap. 30. Vid. Miraeum in Fastis Belgicis. Mai. 1. 1 Lup. in vita Wigbercliti, cap. 14.

" Jo. Trithem. de viris illustr. Ord. Benedicti, lib. 4. cap. 190. vid. et lib. 3. cap. 267.

w Renim Moguntiacaruni libro 3. notat, 29.

PR^FATIO.

quibus hujusmodi affectus eorum erga ilium indi- catur." Quod a Saxonico illo poeta, libro quinto de gestis Caroli, sic habetur expressum

Scotorum reges ipsum Dominum vocitabant,

Ac se subjectos ipsius et famulos. Hoc apices ab eis missi testantur ad ilium,

Quorum claret amor maximns alloquio.

Sed has, et ejus generis alias, illis qui in transmarinis partibus degunt e tenebris eruen- das relinquimus ; earum quas domi reperire po- tuimus editione hoc tempore contents

VETERUM EPISTOLARUM H1BERNICARUM

SYLLOGE.

EPISTOLA I.

GREGORII I. ROMANI PONTIFICIS, AD EPI9COPOS HIBKR\I/E.

GregaruH", univeisis episcopis per Hiberniamb.

Script a vestra summa cum gratulatione suscepi: sed erit in me uberior vakle laetitia, si mihi tie vestra contigerit reversione gaudere. Prima itaque epistolas vestrae frons gravemvos pati persecutionem innotuit. Qua? quidem per- secutio dum non rationabiliter sustinetur, nequaquam proficit ad salutem. Nam nulli fas est retributionem praemiorum expectare pro culpa. Debetis enim scire (sicut beatus Cyprianus dixit) quia martyrem non facit po3na, sed causa. Dum igitur ita sit, incongruum nimis est de ea vos, quam dicitis, persecutione gloriari, per quam vos constat ad aeterna praemia minime provehi. Reducat ergo charitatem vestram tandem integritas fidei ad matrem, quae vos generavit, Ecclesiam. Nulla vos animorum in- tentio a concordias unitate dissociet : nulla persuasio re- pendo vos a recto itinere defatiget. Nam in synodo, in

3 Anno Christi 592.

h Ita legunt magno consensu exemplaria tnm edita, turn manuscripta.

D D 2

VFTERUM EPISTOLARUM

qua de tribus capitulis actum est, aperto liquet, nihil de fide convulsum esse, vel aliquatenus immutatum, sed (sicut scitis) de quibusdam illic solummodo personis est actita- tuni : quavum una, cujus scripta evidenter a rectitudine Catholicae fidei deviabant, non injuste damnata est.

Quod autem scribitis, quia ex illo tempore inter alias provincias maxime flagellatur Italia : non hoc ad ejus debetis intorquere opprobrium ; quoniam scriptum est : " Quern1’ diligit Dominus, castigat ; flagellat autem omnem filium quem recipit." Si igitur ita est, ut dicitis ; ex eo tempore magis dilecta est apud Deum et modis omnibus approbata, ex quo Domini sui meruit sustinere flagella. Quia vero non ita fit, quemadmodum vos in ejus insulta- tione aflfirmare conamini, rationem attendite. Postquam recordandae memoriae Vigilius papa in urbe regia consti- tutus, contra Theodoram tunc Augustam et Acephalos damnationis promulgavit sententiam ; tunc Romana urbs ab hostibus adita et captivata est. Ergo bonam causam habuerunt Acephali, et injuste damnati sunt, post quorum damnationem talia contigerunt ? Absit. Hoc enim nec nostrum quempiam, nec alios qui Catholicae fidei mysteriis instituti sunt, vel dicere, vel aliquo modo confiteri con- venit. His denique cognitis, ab hac quandoque jam deli- beratione recedite.

Ut igitur de tribus capitulis animis vestris ablata du- bietate, possit satisfactio abundanter infundi ; librum quem ex hac re sanctae memoriae decessor meus Pelagius papa scripserat, vobis utile judicavi transmittere. Quem si deposito voluntarias defensionis studio, puro vigilantique corde saepius volueritis relegere ; eum vos per omnia secuturos, et ad unitatem nostram reversuros nihilominus esse confido. Porro autem si, post hujus libri lectionem, in ea qua estis volueritis deliberatione persistere, sine dubio non rationi operam, sed obstinationi vos dai’e mon- stratis. Unde iterum habita locutione, charitatem ves- tram admoneo, ut quoniam, Deo suffragante, fidei nostras integritas in causa trium capitulorum inviolata permansit;

b Heb. cap. 12. ver. C.

IIIBEIINICARUM SYLLOGE.

mentis tumore deposito, tanto citius ad matrem vestram, qua; filios suos expectat et invitat, Ecclesiam redeatis, quanto vos ab ea quotidie expectari cognoscitis.

RECENSIO.

Ex Gregorii Regesto, lib. 2. epist. 36. indictione 10. quae anno acrx nostras Christiana; 592. respondet.

VBTERUM EPISTOLARUKl

EPISTOLA II

EJUSDEM GKEGORII, AD QUIR.INUM EPISCOPUM. Grcgorius," Quirino episcopo, et caeteris episcopis in Hibernia Catholiu

Quia charitati nihil est longe ; quos dividunt loca,jungat epistola. Lator itaque praesentium ad beati Petri apostolo- rum principis Ecclesiam veniens, fraternitatis vestrse se as- seruit ad nos epistolas accepisse, easque in Hierosolymorum tube cum rebus quoque aliis perdidisse. In quibus, sicut ipse ait, studuistis inquirere, sacerdotes ac plebes quae Nes- toriana? liasreseos errore confusae sunt, cum ad matrem electoruin omnium Catholicam Ecclesiam revertuntur, utrum baptizari debeant, an certe solius verae fidei con- fessione ejusdem matris Ecclesiae visceribus adjungi.

Et quidem ab antiqua patrum institutione didicimus, ut qui apud haeresim in Trinitatis nomine baptizantur, cum ad sanctam Ecclesiam redeunt, aut unctione chris- matis, aut impositione manus, aut sola professione fidei ad sinum matris Ecclesiae revocentur. Unde Arianos per impositionem manus occidens, per unctionem vero sancti chrismatis ad ingressum sanctse Ecclesiae Catholica? oriens reformat. Monophysitas vero et alios ex sola vera con- fessione recipit: quia sanctum baptisma, quod sunt apud haereticos consecuti, tunc in eis vires emundationis accipit, cum vel illi per impositionem manus Spiritum sanctum acceperint, vel isti per professionem verae fidei sanctae et universalis Ecclesiae visceribus fuerint uniti. Hi vero haeretici qui in Trinitatis nomine minime baptizantur, sicut sunt Bonosianib et Cataphryges (quia et illi Christum

’ Anno Christi. 001.

b al. Bonosiaci.

1IIBERNICARUM SYLLOGE.

Dominum non credunt, et isti sanctum Spiritum perverso sensu esse quendam pravum hominem Montanum credunt, quorum similes multi sunt) et alii tales, cum ad sanctam Ec- clesiam veniunt, baptizantur : quia baptisma non fuit, quod in errore positi in sanctae Trinitatis nomine minime perceperunt. Nec potest hoc ipsum baptisma dici itera- tum, quod, sicut dictum est, in Trinitatis nomine non erat datum.

Nestoriani vero quia in sanctae Trinitatis nomine bap- tizantur, sed eos Judaicae perfidies similes, incarnationem unigeniti non credentes, suae hsereseos error obscurat, ad sanctam Ecclesiam Catholicam venientes, de veras fidei firmitate et confessione docendi sunt : ut unum eundem- que Dei et hominis filium, Deum Dominum nostrum Jesum Christum credant, ipsum existentem in divinitate ante secula, et ipsum factum hominem in fine seculorum : quia " Verbumc caro factum est, et habitavit in nobis." Verbum vero carnem dicimus factum, non immutando quod erat, sed suscipiendo quod non erat. Incarnationis enim suae mysterio unigenitus patris nostra auxit, sua non minuit. Una itaque persona est Verbum et caro, sicut ipse ait : " Nemo11 ascendit in ccelum, nisi qui de coelo descendit, filius hominis qui est in coelo." Qui Alius Dei in coelo, erat filius hominis qui loquebatur in terra.

Hinc Johannes ait: " Scimus6 quia filius Dei venit, et dedit nobis sensum." Qui nobis quern sensum dederit, illico subjungit : " ut cognoscamus verum Deum." Quern hoc loco verum Deum insinuat, nisi Patrem omnipotentem ? Sed quid etiam de omnipotente filio sentiat, adjungit: " Et simus in vero filio ejus Jesu Christo." Ecce ait verum Deum patrem, verum ejus filium Jesum Christum. Quern verum filium quid esse sentiat, apertius ostendit : " Hie est," inquit, " verus Deus, et vita aeterna." Si igitur, juxta crrorem Nestorii, alius Verbum atque alius esset homo Jesus Christus ; qui verus est homo, utique verus Deus non esset et vita aeterna. Sed unigenitus filiut

r Joh. cap. 1. ver. 14. r Ibid. cap. 5. ver. 20.

d Ibid. cap. 3. ver. 13.

yETER.UM EPISTOLARUM

Verbum ante saecula factus est homo. Hie est ergo " verus Deus, et vita aeterna."

Certe cum hunc sancta Virgo conceptura esset, et lo- quentem ad se angelum audiret, ait: " Eccef ancilla Do- mini, fiat mihi sicut dicis." Quae cum eum concepisset, et ad Elizabs cognatam suam pergeret, ab eaolem Eliza- beth protinus audivit : " UndeB ego digna, ut mater Do- mini mei veniat ad me?" Ecce eadem virgo et ancilla Domini dicitur, et mater. Ancilla enim Domini, quia Verbum ante secula unigenitus aequalis est patri : mater vero, quia in ejus visceribus ex sancto Spiritu de ej usque carne factus est homo. Nec alterius ancilla, alterius mater : quia dum unigenitus Dei existens ante secula, ex ejus utero natus est homo, investigabili miraculo facta est et ancilla hominis per divinitatem, et mater Verbi per carnem.

Non autem prius in utero virginis caro concepta est, el postmodum divinitas venit in carnem : sed mox ut Ver- bum venit in utero, mox Verbum servata propriae virtute naturae factum est caro. Et perfectus homo, id est, in veritate carnis et animae rationalis, natus est per uterum virginis unigenitus Alius Dei. Unde et unctus prae par- ticibus dicitur, sicut Psalmista ait : " Unxith te Deus, Deus tuus, oleo lsetitiae prae consortibus tuis." Unctus quippe est oleo, dono videlicet Spiritus sancti: sed prae consortibus unctus est, quia omnes nos prius peccatores homines existimus, et postmodum per unctionem sancti Spiritus sanctificamur. Ipse autem qui existens Deus ante secula, per sanctum Spiritum in utero Virginis homo conceptus est in fine seculorum, ibi ab eodem Spiritu unctus est, ubi conceptus. Nec ante conceptus, et post- modum unctus est ; sed hoc ipsum de Spiritu sancto ex carne virginis concipi, a sancto Spiritu ungi fuit.

Hanc ergo nativitatis ejus veritatem quicunque a per- verso errore Nestorii, revertuntur, coram sancta fraterni- tatis vestrae congregatione fateantur ; eundem Nestorium,

I Luc. cap. 1. ver. 38.

II Psalm. 45. ver. 7.

6 Id. ibid. vcr. 43.

IIIBERN ICARUM SYLLOGE.

cum omnibus sequacibus suis, et reliquas haereses anatlie- matizantes. Venerandas quoque synodos, quas universa- lis Ecclesia recipit, se recipere et venerari promittant : et absque ulla dubitatione eos sanctitas vestra, servatis eis propriis ordinibus, in suo caetu recipiat : ut dum et per sol- licitudinem occulta mentis eorum discutitis, atque eos per veram scientiam recta quae tenere debeant docetis, et per mansuetudinem eis nullam contrarietatem vel difficultatem de propriis suis ordinibus facitis, eos ab antiqui hostis ore rapiatis. Et tanto vobis apud omnipotentem Deum aster- nae gloria? crescat retributio, quanto multos colligitis, qui vobiscum in Domino sine fine gloriantur. Sancta itaque Trinitas orantes pro nobis sua vos protectione custodiat ; vobisque in amore suo dona multipliciora concedat.

RECENSIO.

Ex Regest. lib. 9. epist. 61.* indictione 4. quae in annum 601. incurrit : licet manuscriptus Vaticanus Iberiam hie legat, pro Hibernia : ut notant Romani cor- rectores in Gratian. de consecr. distinct. 4. cap. 44. Ab antiqua. In Romana tamen operum Gregorii editione vulgata lectio retinetur : sicut et in antiquiori- bus Gratiani editionibus, et Decret. part. 1. cap. 153. et Hincmaro Remensi in opusculo contra Hincmarum Laudunensem cap. 10. Vide Anton. Augustin. emendat. Gratiani lib. 1. in fine dialogi 4. Idem in prologo suo in Decret. " Simili dispensation reatus papa Gregorius a Nestoriana haeresi revertentes in suis gradibus recipi jubet, ita scribens ad episcopos in Hibernia Catholicec Ec- clesiae."

10G

VliTERUM EP1ST0LARUM

E PISTOL A III.

S. Cohmibani Hibenii.

Oa tu vita quantos decepisti, quantos seduxisti, quantos excoecasti ! Quae, dum fugis, nihil es ; dum videris, umbra es ; dum exaltaris, fumus es ; qua? quotidie fugis, et quo- . tidie venis; quae veniendo fugis, et fugiendo venis : dissi- milis eventu, similis ortu, dissimilis luxu, similis fluxu; dulcis stultis, amara sapientibus. Qui te amant, non te sciunt: et qui te contemnunt, ipsi te intelligunt. Ergo non es vera, sed fallax, te ostendis quasi veram, te re- ducis quasi fallacem. Quid ergo es humana vita? via es mortalium, et non vita, a peccato incipiens usque ad mor- tem. Vera enim esses, si te peccatum primag transgres- sionis humanae non interrupisset ; et tunc casabunda et mortalis devenisti, cum omnes tuos viatores morti assig- nasti. Via ergo es ad vitam, non vita: vera enim es via, sed non plana ; aliis longa, aliis brevis ; aliis lata, aliis angusta ; aliis laeta, aliis tristis ; omnibus similiter festinans, et irrevocabilis : via es, inquam, via es, sed non omnibus manifesta es ; multi enim te vident, sed pauci te viam esse intelligunt. Sic enim subtilis es, et sic seductrix, ut paucorum sit te scire viam. Interroganda ergo es, et non credenda nec vindicanda ; transeunda non habitanda, misera humana vita. Nullus enim in via ha- bitat, sed ambulat ; ut qui ambulant in via, habitent in patria. Quare ergo tu mortalis vita habitaris, diligeris, vindicaris ? Asscitab es a perditis, contemneris a sensatis, caveris a salvandis. Timenda itaque es humana vita, et

a Circa annum CIO. ecu potius 605.

h al. Diligeris a stultis.

1 1 1 BER N ICAKU M SV LLOG E.

M’t

multum cavenda ; quae sic fugitiva es, sic lubrica, sic periculosa, sic brevis, sic incerta, ut quasi umbra, aut imago, aut nubes, aut nihil, aut inane, dissolvaris. Dum ergo nihil es ; o mortalis vita, nisi viae imago, fugitiva ut avis, ut nubes incerta, et fragilis ut umbra, ut somnium : *ic per te iter agendum est, tarn sollicite, tarn caute, tarn expedite, ut viatorum more ad veram patriam omnibus intelligentibus festinandum sit; de transacto securis, de eo quod restat sollicitatis. Nihil enim tibi prodest ascen- dere, quod ascenderis, nisi, quod restat, evaseris. Via enim, et ascensus quidam, putanda est vita haec. Non quasramus in via, quod futurum est in patria. Labor enim et fatigatio in itinere versatur ; in patria requies et securitas paratur. Cavendum est itaque nobis, ne forte per viam securi simus, et ad veram nostram patriam non perveniamus. Sunt enim revera nonnulli in hoc itinere securi, desides, lividi : ut non tarn in via, quam in patria esse videantur : et non tarn voluntarii, quam inviti eunt ad patriam, nimirum jam perditam. Hie enim in via praeusi sunt patria, et de brevi vita aeternam mortem mercati sunt : infelices de frustrato commercio loeti sunt ; aliena caduca dilexerunt, et propria aeterna neglexerunt. Quapropter quamvis sint laeta, quamvis blanda, quamvis sint speciosa, aliena terrena devitemus, ut propria aeterna non perdamus. Fidelesc in alienis inveniamur, ut in j>ropriis ac nostris has redes efficiamur : donante Domino nostro Jesu Christo, qui vivit et regnat in saecula saeculorum. Amen.

RECEXSIO.

De eo Trithemius, in libro de seriptoribus ccclesiasticis. " Ex Hibernia veniens in Galliam et Germaniam; velut olim Druyduni princeps, cultus divini et coenobia auxit et famulos. Cum adhuc junior esset, magnum studium Uteris Sanctis impendit : adeo ut eleganti stylo scripserit. In totum Psalterium commentariorum lib. 1. et quasdam ad fratres epistolas." Inter epistolas vero hanc primum edidit V. CL. Melchior Haiminsfeldius Goldast\is, ex vetustissimo rodice bibliotheca? monasterii S. Galli ; in quo, hoc titulo praenotata legebatur. INCIPIT EPISTULA S. COLUMBANI ABBATIS. quanquam in ea " nul-

Luc. cap. 16. ver, 12.

VETERUM E PISTOL ARUM

lum apparere epistolici characteris vestigium," recte a viro eruditissimo est ob- servatum : sicut etiam, hinc sermonis sui 49. exordium mutuatum esse homilia- rum ad fratres in eremo, quae inter Augustini opera feruntur, consarcinatorem. Et sane, inter Columbani instructiones sen Homilias XIII. quae in manuscripto monasterii Bobiensis habentur, haec ipsa ordine quinta reperitur ; indeque de- scripta, Parisiis a Thoma Messinghamo typis est mandata. Nos vero, ex ran- tua utriusque editionis collatione, hanc sive epistolam sive homiliam aliquanto emendatiorem hie exhibuimus. " Columbanus magnus ille Hiberniae Archiman- drita, et Bobiensis in Italia Celebris Benedictinorum ccenobii institutor et rector universales epistolas ad totius Ecclesiae viros destinabat. Una mihi suppetit ma- nuscripta ex praedicto monasterio transmissa," inquit Lucas Waddingus Hiber- nus, annot. in epist. 1. Francisci ad universos Christi fideles.

1IIBERNICARUM SYLLOGE.

EPISTOLA IV.

Ejusdem Columbani, Rhythmica.

Mundus iste transit, et quotidie decrescit: Nemo vivens manebit, nullus vivus remansit. Totum humanum genus ortu utitur pari, Et de simili vita fine cadit aequali. Deferentibus vitam mors incerta subripit : Omnes superbos vagos mceror mortis corripit. Quod pro Christo largiri nolunt, omnes avari Importune omittunt : post se colligunt alia. Parvum ipsi viventes Deo dare vix audent : Morti cuncta relinquunt ; nihil de ipsis habent. Quotidie decrescit vita praesens, quam amant: Indeficiens manet sibi poena quam parant. Lubricum, quod labitur, conantur colligere : Et hoc, quod se seducit, minus timent credere. Dilexeruntb tenebras tetras magis quam lucem: Imitari contemnunt vitae Dominum Ducem* Velut in somnis regnent, una hora laetantur : Sed seterna tormenta adhuc illis parantur. Cceci nequaquam vident quid post obitum restat Peccatori impio quod impietas praestat. Cogitare convenit te haec cuncta, Amice : Absit tibi amare hujus formulam vitae. Omnisc caro ut fcenum, flagrans licet florida : Sicque, quasi flos fceni omnis ejus gloria. Orto sole arescit foenum, et flos deperit : Sic est omnis juventus, virtus cum defecerit.

a Id est, alteri. b Job. cap. 3. ver. 19.

c Esai. cap. 40. ver. 6. 1 Pet. cap. 1, ver. 24. Jacob, cap. 1. ver. 11.

VETERUM EPISTOLARY M

Vultus Christi radius prae cunctis amabilis,

Magis diligendus est, quam flos carnis fragilis.

Caveto, Filiole, seminare species,

Quas mox ingredietur non parva pernicies.

Plerique perpessi sunt pcenarum incendia ;

Voluntatis lubricae nolentes dispendia.

Poculum impiissimae noli tu bibere ;

Unde multos plemmque vides lastos ridere.

Nam quoscumque videris ridere inaniter;

Scito in novissimis quod flebunt amariter.

Conspice, Clarissime, sic esse libidinem,

Ut niorsum mortiferum, quod vincit dulcedinem.

Noli pronus pergere per vias mortalium :

Quam multis evenisse conspicis naufragium ?

Perge inter laqueos cum suspensis pedibus ;

Per quos captos caeteros incautos comperimus.

De terrenis eleva tui cordis oculos :

Ama amantissimos angelorum populos.

Beata familia, quae in altis habitat :

Ubi senex non gemat, neque infans vagiat :

Ubi non esuritur, ubi numquam sititur :

Ubi cibo superno plebs ccelestis pascitur.

Ubi nemo moritur, quia nemo nascitur :

Ubi aula regia [ac] ccelestis pascitur.

Ubi vita viridis veraque est futura :

Quam nec mors, nec mceroris metus, est consumptura.

Laeti leto transacto laetum regem videbunt ;

Cum regnante regnabunt, cum gaudente gaudebunt.

Tunc dolor, tunc tasdium, tunc labor delabitur :

Tunc Rex Regum, Rex mundus, a mundis videbitur.

RECEXSIO.

Ex duobus antiquis bibliothecae Sangallensis monasterii exemplaribus edidit Goldastus : quorum unum avatvvnov, alterum auetoris nomen praeferebat. Ve- rurn et ilium et me quoque fugerat, quod a doctissimo episcopo Kilmorensi D. Guilielmo Bedello est animadversum ; rhythmis orationem totam contineri. Ut inter ea quae ad canendum digna Cohunbanum edidisse scribit Jonas3 et Sige-

■ Jonas abbas, in vita S. Cohunbani, cap. 2.

I II BERN 10 A RUM SYLLOG E.

bertusb, etiam haec numeranda fuerit epistola. Versus cnim sunt parisyllabi om- nes, modulationi accommodati : in quibus, elisionum et quantitatis ratione pror- sus neglecta, quatuordecim syllabarum numerus studiose est observatus. Unde singulis per ot’ixovq descriptis, paucula quaedam a nobis sunt leviter immutata, et tres quoque dempti versiculi, quibus nullus alius simili rhythmo desinens re- spondere deprehendebatur, nempe post distichon 13um-

Pulchritudo hominum senescens delabitur.

post 23™-

Ubi laudes Domini nulla vox retinet ; vel potius (ut et sensus et numeri syllabarum ratio postulat) nulla vox non re- cinet. et post 25um-

In qua male resonans, nulla vox audita est.

Hujus generis versus, inter Bonifacii Moguntini epistolas, complures cernuntur, octo syllabarum numero constantes : de quibus (in epistola 65a ad Aldhel- mum) ita meminit /Edilwaldus. " Huic nostras parvitatis epistola? trina can- tati modulaminis carmina, binis generibus digesta subdidimus, &c. quorum ter- tium non pedum mensura elucubratum, sed octonis syllabis in uno quolibet versu compositis (una eademque litera comparibus linearum tramitibus aptata) cursim calamo perarante caraxatum tibi sagacissime satorc, transmittens dicavi." nec alius spectandus hie rhythmus. Cujusmodi etiam quid in B. Augustini psalmo contra Donatistas observare licet, in quo versus omnes secunda vocali e terminantur ; et in poematis Alcuini col. 1686, 1687.

Simplicibus vero hisce rhythmis successerunt demum versus qui (abinventoris, ut putatur, nomine) Leonini sunt dicti ; ex rhythmo pariter et metro constantes utpote, in quibus turn similiter cadentium, turn quantitatis syllabarum ratio est habita. Cujus generis inter primos qui extant, Guilielmi Pictaviensis illi sunt, quos ad epistolam 29ara sumus producturi. Hujus generis habentur Metelli (circa ann. 1060.) tomo primo antiq. Iect. H. Cauisii pag. 174. et inter epigram- mata patrum monasterii S. Galli 63 et 65, tomo quinto pag. 734, 785. authore Eckerardo decano S. Galli, qui scripsit vitam Notheri Balbuli tomo sexto pag. 933. et alii MSS. quos habemus Dunstano Cantuariensi archiepiscopo directi.

b Sigebert. de script. Eccles. cap. 60.

c Pater, ut infra in (ipsius Aldhelmi) epistola XIII.

EPISTOLA V.

Ejusdem Columbani ad Iliinalilum.

C asibus innumeris decurrunt tempora vitae :

O mnia praetereunt, menses volvuntur eta anni ;

L abitur in senium momentis omnibus aetas.

U t tibi perpetuam liceat comprendere vitam,

M olles illecebras vitae nunc sperne caducae.

B landa luxuria virtus superatur honesta.

A rdet avaritia ccecaque cupidine pectus.

N escit babere modum vanis mens dedita curis.

V ilius argentum est auro, virtutibus aurum.

S umma quies, nil velle super, quam postulat usus.

H os ego versiculos misi tibi saepe legendos :

U t mea dicta tuis admittas auribus, oro.

N e te decipiat vana et peritura voluptas.

A spice quam brevis est procerum regumque potestas.

L ubrica mortalis cito transit gloria vitae.

D a veniam dictis ; fuimus fortasse loquaces.

O nine quod est nimium, semper vitare memento.

COLUMBAXUS HIBERNUS, HUNALDO DISCIPULO.

Suscipe, Hunalde, libens et perlege mente serena Dicta Columbanus, fida te voce monentis : Quae licet ornatu careant sermonis honesti, Vota tamen, ventisque piae testantur amorem.

3 al. in annis.

HIBF.RNICARUM SYLLOGE.

“V ive, Deo fidens, Christ! praecepta sequendb, Dum modo vita manet, dum teropora certa salutis, Tempus ct hora volat, momentis labitur rctas. Despice, qua? pereunt, fugitives gaudia vitae. Non fragiles secteris opes, et inania lucra: Nec te sollicitet circumflua copia rerum. Sint tibi divitia?, divina? dogmata legis, Sanctorumque patrum castas moderamina vitae ; Omnia quae dociles scripserunt ante magistri, Vel quae doctiloqui cecinerunt carmina vates. Has cape, divitias semper contemne caducas : In mentemque tibi veniat tremebunda senectus ; Quam gelida? tandem sequitur violentia mortis. Ultima jam sapiens meditatnr tempora vitae, Torpentes senio vires, morbosque frequentes, Incertumque diem letlii, certosque dolores. Multa scnem fragilis vexant incommoda carnis. Nam macie turpi tabescunt languida membra : Tunc genuum junctura rigct, venasque per omnes Illius in toto frigescit corporc sanguis ; Sic baculo nitens artus sustentat inertes. Quid tristes memorem gemitus? quid tacdia mentis I Somnus abest oculis, ilium sonus excitat omnis. Quid tunc argenti, fulvi quid proderit auri Improba congeries multos collecta per annos? Munera quid procerum ? ditis quid prandia mensa?? Quid meminisse juvat transacts? gaudia vita?, Vcnerit extremi tandem cum terminus aevi ? IIa?c, dum vita volat, vigili qui mente rctractat, Spernit avaritiam, vanosque rcfutat honores. Quid moclo terrenis mentes intcndere curis Mortales cupiunt ? quid turpia lucra scquuntur ? Semper avarus eget nummo, testante poeta, Crescit amor nummi, quantum ipsa pccunia crescit. Indiget inter opes, nec habet quod habere videtur. Ille domi solus nummos abscondit in area, Divitias cumulans : dum sese nescit amare, Plus amat ha?redem, servat cui cuncta fidelis. O nimium felix, parcus cui suflicit usus,

in

Corporis ut coram moderamine tempcret aequo. Non misera capitur ca?eaque cupidine re rum, Nec majora cupit, quam qua? natura rcposcit : Non lucri cupiclus nummis marsuppia replet, Nec molles cumulat tinearum ad pabula vcste . Pascere non pingui procurat fruge caballos, Nec trepido tales volvit sub pectore curas, Ne subitis pereat collecta pecunia flammis, Aut fracta nummos rapiat fur improbus area, Vivitur argento sine, jam sine vivitur auro ; Nudi nascuntur, nudos quoque terra receptat. Divitibus nigri reserantur limina Ditis, Pauperibusque piis ccelestia regna patescunt. Temnere divitias monuit Salvator avaros : Quisquis amat Christum, sequitur vestigia Christi, Nam brevis et fragilis morituraa gloria carnis, Quicquid babet, rapidi velox fuga temporis aufert. Pulcbre veridici cecinit vox talia vatis, Tempora dinumerans aevi vitaeque caduca? : Omnia tempus agit, cum tempore cuncta trahuntur. Alternant elementa vices, et tempora mutant : Accipiunt augmenta dies noctesque vicissim, Tempora sunt riorum, retinet sua tempore messis : Sic iterum spisso vestitur gramine campus. Temporab gaudendi, sunt tempora certa dolendi : Tempora sunt vitae, sunt tristia tempora mortis. Omnia dat, tollit, minuitque volatile tempus. Yer, aestas, autumnus, byems, redit annus in annum : Omnia cum redeunt, bomini sua non redit aetas. Haec sapiens omni semper reminiscitur bora, Atque domum luctus epulis praeponit opimis.

Ultima nunc humili concludam verba precatu ; Sis memor ipse mei, versus cum legeris istos, Tempora sic habeas optata? longa senecta?

RF.CF.XSH).

Acrostithi-: utriusque nomen complerteri’;; a GoWastfl piimiim e–t ejita:

Eccles rap 3 ver. 4

subsequente cpistola divulsa, quam illc ad Sethum quondam scriptum fuissc pu- tavit ; frctus autboritate manuscripti Sangallensis, in quo primus versus ita le- gebatur.

Suscipe, Scthc, libens et perlege mcnte serena.

Nos vcro inscriptlonem alteram, quam in prima hujus epistoloe cditioneex suis co- dieibus expressit Georgius Fabricius, vel eo nomine retinendam ccnsuimus ; quod non tarn ad ipsam acrostichidem, quam ad sequens carmen, ilia loquacitatis ex- cusalio referenda videatur :

Da vcniani dictis, t’uimus fortasse loquaces.

41G

EPISTOLA VI.

EJUSDEM C’OLUMBANI, AD FEDOLlUM.

Accipe, quaeso, Nunc bipedali Condita versu Carminulorum Munera parva: Tuque frequenter Mutua nobis Obsequioruin Debita redde. Nam velut aestu, Flantibus Austris, Arida gaudent Imbribus arva; Sic tua nostras Missa frequenter Lsetificabit Pagina mentes.

Non ego posco Nunc periturae Munera gazae : Non, quod avarus Semper egendo Congregat, aurum : Quod sapientum Lumina ccecat, Et velut ignis Flamma perurit Improba corda. Saepe nefanda

Crimina multis Suggerit auri Dira cupido. E quibus ista Nunc tibi pauca Tempore prisco Gesta retexam.

Extitit ingens Causa malorum Aurea pellis. Corruit auri Munere parvo Ccena Dearum ; Ac tribus illis Maxima lis est Orta Deabus. Hinc populavit Trojugenarum Ditia regna Dorica pubes.

Juraque legum Fasque fidesque Rumpitur auro. Impia quippe Pigmalionis Regis ob aurum Gesta leguntur. Sic Polydorum Hospes avarus Incitus auro Fraude necavit.

Fcemina saepe Perdit ob aurum Casta pudorem. Non Jovisa auri Fluxit in imbre : Sed quod adulter

3 Casus recti f’»^x’”’>’(‘’t’-

VETERUM EP1ST0LARUM

Obtulit aurum Aureus illc Fingitur imber. Amphiaraum Prodidit auro Perfida conjunx. Hectoris heros Vendidit auro Corpus Achilles, Et reserari Munere certo Nigra feruntur Limina Ditis. Nunc ego possem Plura referre, Ni brevitatis Causa vetaret.

Haec tibi, Frater Inclyte, parva Litterularum Munera mittens, Suggero vanas Linquere curas. Desine, quaeso, Nunc animosos Pascere pingui Farre caballos : Lucraque lucris Accumulando, Desinc nummis Addere nummos.

Ut quid iniquis Consociaris, Munera quorum Crebra receptas ? Odit iniqui Munera Christus. Hacc sapienti Dcspicienda,

Qui fugitiva; Atquc caducas Ccrnere debet Tempora vita?.

Sufficit autcm Ista loquaci Nunc cecinisse Carolina vcrsu. Nam nova forsan Esse videtur Ista legenti Formula versus. Scd tamen ilia Trojugenarum Inclyta vates Nomine Sappho, Versibus istis Dulce solebat Edere carmen.

Si tibi cura Forte volenti Carolina tali Condere versu, Semper ut unus Ordine certo Dactylus istic Incipiat pes : Indc sequenti Parte trochaeus Proximus illi Rite locetur. Sacpc duabus Claudcre longis Ultima versus Jure licebit.

Tu modo, Frater Almc Fcdoli, Nectarc nobis Dulcior omni,

VETERUM EHSTOLARUM

Floi idiora Doctiloquorom Carolina linquen Frivola nostra Suscipc laetuSi Sic tibi (.‘bright . Arbiter orbis, Omnipotentis Unica proles, Dulcia vitas Gaudia reddat . Qui sine fine. Nomineb Patris Cuncta gubernan> Rcgnat in acvum.

Hacc tibi die tar am tnorbis oppre&aiis accrbis, Corpore quoo fragili patior, tristique senecta. Nam dum praecipiti labuiitur tempora cursu, Nunc ad Olympiadis ter senosc venimus annos. Omnia pra?tereunt, digit irreparabile tempus. Vive, vale Uctus, tristisque memento senecta?.

RECENSIO.

Ex MSS. bibliothecx monaslerii S. Galli, anno 1 GO 1. a M. Goldasto it Ilcnr. Canisio cdita. Versibus auteni bipedalibus Adonicis est conscripta: efiaonis syllabarum occasione omni diligenter evitata, ut carmen esset constanter ttiv- Ta<Tv\aj3oi>, coque ad cantura magis apte conveniret. Annexi sunt ct Hcxa- metri sex : in quorum antepenulthno aEtatcm suam author ita indicat.

Nunc ad Olympiadis ter sens venimus annos,

\cl pluralitcr potius, Olynipiadum ter senum. Ut ista scripserit Colunibanus, annum agens vel LXXH. si quatuor, vclXC. si quinquc annorum spalio (Latino- rum quorundam more) Olympiadicam periodum definianius. Videtur esse Fc- dolius presbyter Trecensis abbas, de quo vidend. Promptuar. Antiquit Tricas- sins dicecesis Nicolai Camuzatii, fol. 340, 31 E ct torn. E Hist. Francor. ab Andrea du Chesue edit. pag. 552, 553. quern Martyrologii Adonis interprctator ad 17. kalend. Junii confratrem Biendani abbatis fuisse indicat.

aL Nwnine.

c al. ter jf«<r.

it I HERN ICA RUM SYLLOGE

EPISTOLA VII.

LAURENTII DOROBORNENSIS ARCIIIEPISCOPI, AD SCOTOS, HIBERNLE INCOLAS.

Domini:, charissimis fratntus, tpiscopis vel abbatibus per universam Scotiam Laurentius*, Mellitus et Justus episcopi, servi servorum Dei.

Dum nos secies apostolica more suo, sicut in universo orbe terrarum, in his occicluis partibus ad praedicandum gentibus paganis dirigeret ; atque in banc insulam, qua; Britannia nuncupatur, contigit introisse: antequam cog- nosceremus, credentcs quod juxta morem universalis Ec- clesiae ingrederentur, in magna reverentia sanctitatis tarn Britones quam Scotos venerati sumus. Sed cognoscentes Britones, Scotos mcliores putavimus. Scotos vero per Daganum episcopum in hanc quam superius mcmoravi- mus insulam, ct Columbanumb abbatem in Galliis venien- tem, nihil discrepare a Britonibus in eorum conversatione didicimus. Nam Daganus cpiscopus ad nos veniens, non solum cibum nobiscum, sed nec in eodem hospitio quo vcscebamur sumere voluit.

Ca:tera, qux de legitimo observandi Paschatis tempore sequebantur, desiderantur.

a Circa annum 614. ceit potius COO. piius quam Mellitus Romans iiiterfuissct synodo anno 010. habits (ut ex Beda liquet lib. 2. cap. 4.) et post annum COS. quo Augustinum Lain entii antecessorem vita functum docent Sigebertua Gembla- censis et Matthasus Florilegus ; licet Guilielmus Malmesburiensis initio libri primi de pontificibus annos 15 vel 1C Augustino tribuens ad annum G 1 3 . cum D. Henrico Savilio vilam ejus producat.

b cujus jam proxime pnecesscrunt cpislolx, et quein isti ad Augustino auxili- andum anno 601. a Grcgorio missi (ul cx Beda lib. I. cap. 2!). ct ipsius Grcgo- iii Kcgcot.lib. 9, Epiot. -32, 55, 56, liquet) per Galliam tranieuntCi inviseiunt.

Ill

VETERUM EriSTOLARVM

RECENSIO.

Desumptum est hoc cpistolx lnijus prindpimn ex Bcdae Hibtoriac ecclesias- tics libro 2. cap. 4. ubi et reliqua: partis, quae desideratur, argumentum ila enar- ratum invenitur. Laurentius " non solum nova?, qua? de Anglls erat collecta, Ecclesioe curam gerebat ; sed et veterum Britannia; incolarum, nec non et Scoto- rum, qui Hiberniam insulam Britannia; proximam incolunt, populis pastoralem impendere sollicitudinem curabat. Siquidem ubi Scotorum In prasfata ipsorum patria, quomodo et Britonum in ipsa Britannia, vitam ac professionem minus ccclesiasticam in multis esse cognovit ; maxirne quod Paschse solennitatem non hio tempore celebrarent, sed a decimaquarta luna usque ad vicesimam Dominica: resurrectionis diem observandum esse putarent : scripsit cum coepiscopis suis exhortatoriam ad eos epistolam ; obsecrans eos et contestans, unitatem pacis et Catholics observations cum ea quae toto orbe diffusa est Ecclesia Christitenere." De eodem etiam Laurentio, in vita ejus a Gotcelino Bertiniano descripta, haec pcrtexitur narratio. " Fama ejus transvolante maria, quia lux in candelabro et civitas in monte nequit abscondi ; sanctus Terenanus archipontifex Hibernia? ad turn transiit, vir tantae sanctitatis, ut tres mortuos suscitasse perhibeatur. Qui audiens beatum Laurentium de Paschae observatione aliisque apostolicis institu- tionibus mutuo conventu disputantem, dedit manus veritati ; suosque discipulos (indignantes quod tarn divinus vir tali advenae subjaceret) ad veritatis lincam, suo exemplo, cum sua gente correxit ;" vel potius, ut Johannes Tuunuthensjs, et ejus exscriptor Johannes Capgravius, rem uarrat, " suam gentem inpostcrum cor- i igcre satagebat."

ill BERN ICARUM SYLLOGE,

EPISTOLA VIII.

S. Livini* cpiscopi et martyris, ad Florbertum abbatem monasterii S. Bavonis.

Audeo mira loqui ; solem Bine Iumine vidi,

Est sine luce dies, sic sine pace quies. Hos postquam populos conspexi luce serena ;

Sol mihi non luxit, nox fuit una mihi. Impia Barbarico gens exagitata tumultu

Hie Bracbanta furit, meque crucnta petit. Quid tibi peccavi, qui pacis nuntia porto?

Pax est quod porto ; cur mihi bella moves ? Sed qua tu spiras feritas sors Iasta triuinphi,

Atque dabit palmam gloria martyrii. Cui credam novi, nec spe frustrabor inani :

Qui spondet Deus est, quis dubitare potest ? Attamen est aliquid mcestac solatia menti

Quod dat, nec penitus me premit atra dies. Gauda parat gremium, quo me fovet ubcrc kcto j

Invitat, mulcet, nutrit, amat, refovct. Hie est Florbertus, quern virtus flore perornat,

Cui probitas floret, flos probitate viget. Forma gregis, decus Ecclesia;, concordia fratrum;

Ipse suis medicus, et medicina sibi. Quid referam pietatis opus ? quod me percgrinum

Obsequiis lastis dum fovet, addit onus. Sufficeret fratrum fratrem dixisse Livinum ;

Pontificis nomen pergravat et Domini. Egressus patriam, pompa; mortalis honorem

Sprevi, devovi, spes Deus una mihi. Attamen inveniet quod Christo scdulus oflcrl,

Quod sic sum pauper, hoc sibi nil minuet.

a Anno Christi C33.

i.-i VETKKLM EPISTOLAK.UM

Plus aliquul prastat absenti munere largo;

Praesens continuis mc fovct obsequiis. ILec quoque dum seribo, properans agitator aselli

Munere nos solito, pondere lassus, adit. Ruris delicias affert, cum lacte butyrum,

Ovaque caseoli plena canistra premunt. Hospita quid restas ? efFer jam sedula gressum ;

Collige divitias, qua? modo pauper eras. Fervet olus siccum, sed nunc condire licebit :

Ollula dura prius, uncta suavis erit. Holtam’’ villa gravis, quae nescis reddere fructum ;

Urticas, lappas, cur bene culta refers ? Hoc est quo recreor, quod habet paupercula tantum

Hospita quod mittit vel mibi Ganda boni. Et pius ille pater cum donis mollia verba

Mittit, et ad studium sollicitat precibus. Ac titulo magnum jubet insignire Bavonem;

Atque leves elegos esse decus tumulo. Nec reputat, fisso cum stridet fistula ligno,

Quod soleat raucum reddere quassa sonum. Exigui rivi pauper quam vena ministrat

Lasso vix tenues unda ministrat opem. Sic ego, qui quondam studio florente videbar

Esse poeta, modo curro pedester equo. Et qui Castalio dicebar fonte madentem

Dictaeo versu posse movere Lyram : Carmine nunc lacero dictant mibi verba Camoenac ;

Mensque dolens, laetis apta nec est modulis. Non sum qui fueram festivo carmine laetus :

Qualiter esse queam, tela cruenta videns ? Nec quid again novi: mentis timor iste procacis

Quern rogo non lsedat, par dare nolle pari? Officio certare pari si nempe recuso ;

Pecco quod magnis reddere parva moror. Magna mibi praestat supplex qui parvula poscit ;

Et tamen invenior tardus ad officium.

b Bonifacio in vita LIvini, fundus ijui vcteri vocabulo Holthem dititur, hodie llauihcm p*gus territorii Aloitcnsis, tertio niilliari a portu Ganda, sive Gandavo

positius.

11 1 BER NIC ARUM SYLLOGE.

Accingar studio, quamvis non viribus cequis : Est non posse leve, non renuisse bonum.

Ergo tibi titulum scribens, sanctissime Bavo, Qui volo quod nequeo, quod valeo facio.

EPITAPHIUM SANCTI BAVONIS.

Qui patriae rector, spes gentis, gloria regni ;

Magnorum primus qui inodo magnus eras. Non quia magnus eras, te gloria magna beatuni,

Sed contempta decus gloria magna facit. Pro Christo pauper, despectus, vilis, egensque

Et Christi famulis nunc caput atque decus. Defunctum revocans, qui morti jura tulisti,

Monstras quippe tibi jura patere poli. Quam tu fundasti, quae te tenet, inclyte Bavo,

Ecclesiam meritis protege sancte tuis. Haec, Florberte pater, Livinus carmina mittens,

Inscriptum lateri munus babere dedi : Ut cum vastatus fiet locus ille ruina,

Carmina conservet obrutus ista lapis.

RECENSIO.

De eo Christianus Massoeus Cameracensis, chvonicorum libro 13. ad annum Christi 633. " S. Livinus natione Scotus, archiepiscopus Hibernia?, Gandavuni venit cum tribus discipulis, 1C. Julii, Indict. 6. Mansit illic mense uno. De- inde profectus ad Escam, prsedicavit Christum, multos conveitit. Quidam veroindurati occiderunt eum, 12. Novenibris ejusdcm anni." Johannes Baloeus (neutiquam vero uti Dempsterus putavit, ipse Massaeus) Hiberniam, sylvestrem Scotiam (sive Montanam Albaniam) perperam interprctatur. De hoc vero Li- vini scripto subjicit : " Epitaphium Allowini Bavonis Austrasiorum ducum hac- redis, qui ilium Gandavi per annum unum (vel juxta Massaeum, biennium potius) morte praecesserat, Latine et docte edidit." de quo etiam Molanus, in Natalibus sanctorum Belgii, ad diem primum Octobris. " Florberto abbati in sancti Bavonis memoriam elegiacum carmen transmisit :" Ilosautem S. Livini elegos, ex manu- scripto Corssendonekano ab Heriberto Rosweydo descriptos, communicavit mihi D. Rothacus, patriarum anliquitatum indagator diligentissimus, quorum duo dis- ticha postrema ad epistola? epilogum referenda sunt, non ad interjectum epita- phium S. Bavonis.

42G

Anno G14. AHowinuSj qui et Bavo, pev S. Amandum Elnonensem ex prasdom- conversus et Gandavi solitaric reclusus, sanctitatis exemplum erat omnibus. (Sigebert. in ihron. ann. 018.) Sancto Amando Elnonem migrante, Florbertus abbas ordinatur. (Addit. ad Sigebert. in Lipsii MS0-) Ann. C30. obiit sanctus Bavo. (Sigebert.) Ann. 033. Amandus Trajectensis episcopus ordinatur. S. Livi- nus episcopus in Brabanto ab impiis occiditur. (Addit. ad eund.) Ann. C39. obiit S. Flobertus abbas : cui successit Joannes abbas. (Addit, in MS0 Lipsii).

11IEF.RNICARUM SYIXO&E,

EPISTOLA IX.

ROMANI CLERI, AD CLERUM IIIBERNICUM.

Doi tissimis0 et sanctissiniis, Tomiano, G’olumbano, Ciomano, Dimao, et Baithano episcopis; Ciomano, Ernianoque, Laistrano, Scellano, ct Segeno presbyteris; Sarano, caeterisque doctoribus sen abbatibus Scotis : Hilarus archipresbyter ct servans locum sancta? sedis apostolicae, Johannes diaconus et in Dei nomine electusb, item Johannes primicerius ct servans locum sanctae sedis apostolicae, et Johannes servus Dei consiliarius cjusdem apostolicae sedis.

[Adc] scripta, quae perlatores ad sanctae memoriae Seve- 1 iiuim papam adduxerunt, (hac de luce eo migrante) reci- proca responsa, et ad ea quae postulata fuerant, siluerunt, Quibus reseratis, ne diu tantae quaestionis caligo indis- cussa remaneret, reperimus quosdam provincial vestrae, contra orthodoxam fidem, novam ex veteri haresim reno- vare conantes ; Pascha nostrum, in quo immolatus est Cliristus, nebulosa caligine refutantes, et quartadecima luna cum Hebraeis celebrare nitentes.

ife Sit vie 3fc 3fc 3fc 3fe 3fc 3fc 3fc

Et'1 hoc quoque cognovimus, quod virus Pelagiana? hae- reseos apud vos denuo reviviscit ; quod omnino hortamur, ut a vestris mentibus hujusmodi venenatum superstitionis facinus auferatur. Nam qualiter ipsa quoque execranda ha?resis damnata est, latere vos non debet: quia non

3 A. C. G39. ceu potius G40. post IV. nonas Augusti.

b Severini in Romano episcopatu, turn vacante, successor designatus.

1 Proepositio hacc, sensus explendi causa, ex conjectura est adjecta.

a Interciderunt sequentia, quibus docebatur, Dominicum Paschae diem a quintadecima luna usque ad vicesimam primam (juxta Nicsense «ynodi statuta) inquirendum esse.

YETERUM EPISTOLARUM

solum per istos tlucentos annos abolita est, seil et quoti- die a nobis perpetuo anatbemate sepulta damnatur ; et bortamur, ne quorum arma combusta sunt, apud vos eorum cineres suscitentur. Nam quis non execretur su- perbum eorum conamen et impium, dicentiuni, posse sine peccato bominem existere ex propria voluntate, et non ex gratia Dei ? Et primum quidem blasphemiae stultiloquium est tlicere, esse bominem sine peccato, quod omnino non potest, nisi " unuse mediator Dei, et hominum bomo Chris- tus Jesus," qui sine peccato est conceptus et partus. Nam coeteri bomines cum peccato originali nascentes, tes- timonium praevaricationis Ada? (etiam sine actuali peccato existentes) portare noscuntur, secundum propbetum di- centem: " Eccef enim in iniquitatibus conceptus sum, et in peccatis peperit me mater mea."

RECEXSIO.

Anno Christi DCXL. sede Romana per mortem Severini pontificis va- cante", scriptae sunt istae literas. De quibus, et consimilibus aliis ante paucos annos ail eosdem Hibernos abHonorio papa missis, ita scribit Beda lib. 2. histoi. ecclesiast. cap. 19. " Misit papa Honorius literas genti Scotorum, quos in obser- vatione sancti Pascha; errasse compererat, solerter exhortans, ne paucitatem suam in extremis terra finibus constitutam, sapientiorem antiquis sive modernis, ijuoe per orbem erant, Christi Ecclesiis acstimarent ; neve contra Paschales com- putos et decreta synodalium totius orbis pontificum aliud Pascha celebrarent. Sed et Johannes, qui successori ejusdem Honorii Severino succcssit, cum adhuc esset electus in pontificatum, pro eodem errorecorrigendo literas eis magna autoi i- tate atqlie eruditione plenas direxit : evidenter astruens, quia Dominicum Pascha? diem a quintadecima luna usque ad vicesimam primam lunam (quod in Niesna synodo probatum est) oportet inquiri. Nec non et pro Pelagiana haj.esi (quam apud eos reviviscere didicerat) cavenda ac repellenda, in cadem illos epistola admonere curavit." Deinde epistolam hanc adjungit : sed quae de ratione Pas- chalis observantia; in ea sunt exposita praetermittit. Quod et in superioribus Laurentii Cantuariensis ad Hibernos Uteris, etin aliis Vitaliani Romani pontificis ad Oswium Nordanhumbrorum regem (quas penultimo 3. libri capiti iriseruit) ab eo factum videmus, qui posteriorum illarum defectus ex antiquissimis furtasse Whitbiensis ccenobii schedis aliquo modo suppleri poterit ; in quibus, proefixo titulo Vitalini (Vitaliani haud dubie) papa? urbis Roma-, subjectum repperi. •’ Xunquan enim cclebiare [debemus] sanctum Pascha, nisi secunlum apostoli-

1 1 Tim. cap. 2. ver. 5. f Psal. 51. ver. 7.

s Vide Baron, aim. C3P, sect. 10 et Dempster, de singulis quorum in fTri- } i)a0;/ fit mentio.

NIBERNICARUM SYLLOGE.

cam et catholicam fidem, ut in toto orbe relebratur a Christiana plebe ; id est, secundum apostolicam regulam CCCXVIII. sanctorum patrum, ac computum sancti Cyrilli et Dionysii. Nam in toto terrarum orbe sic Christi una columba, hoc est, Ecclesia immaculata, sanctum Paschae resurrectionis diem celebrat. Nam Victorisa sedes apostolica non adprobavit regulam Paschae, ideo nec sequi- tur dispositionem ejus pro Pascha."

a Potius Victorii.

VOL, IV.

F F

EPISTOLA3 X.

3. GALLIb HIBERNI, AD DESIDERIUM CADURCENSEM EPIS- COPUM.

Domino semper suo, et apostolico patri, Desiderio papae, Gallus peccator.

Dum talis nuntius de clade a Massilia venit, quod omnem pene provinciam depopulans vastet ; Dominus ordinet cus- todias mittere, et nullus de Cadurcino ad istas ferias in Rutenico, vel vicinas urbes praesumat exire, ne, quod absit, per quamlibet occasionem tantum malum in urbem vestram videatur inferre. Nam per ista contigua illis partibus loca custodiae positae sunt ; ut nullus emendi aut vendendi aditum penitus habeat ; si non sollicite cogita- bitis praevidere, periculum mortis instat. Praeterea de- bita veneratione salutem mittens, quaeso ut in Sanctis precibus vestris parvitatem nostram memorare dignemini, Domine, verius pater.

a Vel. potius Oratio S. Galli Hiberni ad Constantienses.

b C. A. 640. ceu potius 615. anno 640 eum obiisse notat Balaeus annorum 95. Vid. Waraeum de script. Hiberniae pag. 25. ubi anno 635. ilium obiisse notat, cum 625. potius dicendum esset ; siquidem decimo anno post mortem Columbani dis- cipulus ejus Gallus mortuus fuerit, ut ex vita S. Magni a Theodoro Campidonensi descripta (pag. 62. et 13.) colligitur.

RECENSIO.

" Scotia quondam bruta, nunc in Christo prudentissima, nobis lumen nostrum primitivum destinavit Kilianum, Burgundis Columbanum, Alamannis Galium :" inquit Egilwardus, prologo in vitam S. Bnrchardi, et Georg. Wicelius, in vita

II I BER NIC A RUM SYLLOGE.

Kiliani: “Ex Ilibernia, hoc est Scotus natus ; sicut Columbanus quoque et Gal- lus.” A Gallo nostro, urbs et monasterium sancti Galli in Helvetia nomen acce- pit. Ejus vita a Walafrido Strabo abbate Augiensi est descripta, et a Melch. Goldasto annotationibus illustrata ; in quibus, ex vetere quodam codice, ista ad maternum Galli genus pertinentia producuntur. " Fertur, prout a quodam Hi- bernico ore accept, quod mater S. Galli regina fuerit ex Ungaria, et genuit cum viro XXI. filios et III. filias. Requiescit ejus sacrum corpus in oppido Formalin, in monasterio S. Benedicti, sito in quodam monte, habente ad latera montis tor- rentes duos : unus vocatur Dun, alius Lin appellatur. Super eodem monte si • turn est oppidum praefatum in Hibernia." Hsec vero Galli epistola, inter alias ad Desiderium datas, ab Henr. Canisio tomo 5. antiquae lectionis, et Marquardo Frehero in corpore Francica; historian scriptorum, est edita.

F F 2

4,M’

VETERUM EriSTOL ARUM

EPISTOLA XI.

CUMMTANI3 HIBERNI, AD SEGIENUM HUENSEM ABBATEM, DE CONTROVERSIA PASCHALI.

IN NOMINE DIVINO DEI SUMMI CONFIDO.

Dominis Sanctis et in Christo venerandis, Segieno abbati Columbae sancti et coete- rorum sanctorum successorum, Beccanoque solitario, charo came et spiritu fratri, cum suis sapientibus ; Cummianus supplex peccator, magnis minimus, apologeticam in Christo salutem.

Verba excusationis meae in faciem sanctitatis vestra? proferre procaciter non audeo : sed excusatum me habere vos, ut patres, cupio; testem Deum invocans in animam raeam, quod non contemptus vestri gratia, nec fastu mo- ralis sapientia?, cum caeterorum despectu, solemnitatem festi paschalis cum caeteris sapientibus non suscepi. Ego enim primo anno, quo cyclus quingentorum triginta duorum annorum a nostris celebrari orsus est, non suscepi, sed silui : nec laudare, nec vituperare ausus ; utpote He- braeos, Graecos, Latinos, (quas linguas, ut Hieronymus ait, in crucis suae titulo Christus consecravit) superare minime in scientia me credens : deinde apostolum interro- gans dicentem, " Omniab probate, quod bonum est te- nete ;" antequam gustai’em, non fastidivi. Hinc per annum secretus sanctuarium Dei ingressus, hoc est, bag- turamsacram, ut valui, involvi0; deinde historias, postremo cyclos, quos invenire potui.

Et inveni primum in Exodo de primo mense esse inqui- rendum secundum Hebraeos. Scriptum est enim : " Mensisd iste vobis initium mensium, primus erit in mensibus anni."

a A. C. 634. b 1 Thess. cap. 5. ver. 21.

e forsan evolvi, ut conjicit Bedellus, doctis*. cpisc. Kilmor. J Exod. cap. 12. ver. 2.

Et in sequentibus: " Decimae die mensis hujus accipiet unusquisque agnum per familias et domos suas, et servabi- tis eura usque ad decimam quartam diem mensis bujus," id est, primi mensis : " immolabitque eum universa multitudo filiorum Israel, ad vesperam." Et inveni boc apostolum de immolatione Christi, non de resurrectione commemorasse di- centem; " Etenimf Pascba nostrum immolatus est Chris- tus." Item in Exodo : " Etg custodietis diem istum in generationes vestras ritu sempiterno," primo mense, quar- tadecima die mensis. In Levitico quoque: " Sih quis et mundus est, et in itinere non fuit, et tamen non facit Phase; exterminabitur anima ilia de populis suis, quia sacrificium Domino non obtulit in tempore suo," hoc est in primo mense. Hoc timui, et inquisivi diligenter quid He- braei, quid Graeci, quid Latini, quid iEgyptii de hoc tempore servarent et sentirent : quod in sequentibus de- mon strabo.

Item in Exodo : " Septem1 diebus comedetis azyma usque ad diem XXI." et in tractatibus diligenter in- vestigavi, quid sentirent de XXI. eruditissimi viri; quod Hieronymus pulcberrime explanat, dicendo: " Pascba immolat popidus, et alias celebrat festivitates ; omnis ejus solennitas die finitur octavo : prima dies in azymis XIV. dies octava XXI." Item in libro quaestionum : " A XIV. luna, quae nobis secundum legem prima est, rationem Paschae observemus. Omnia enim plena Deus instituit : ideo a XIV. luna usque in XXI. his VII. diebus Pascba nobis celebrare concessum est ; ut de his VII. aliqui dies a parasceve usque ad resurrectionem concludantur : ut neque XIII. in passione sit, neque XIV. aut XII. in resurrectione : ne ante primam secundum nos lunam passio Christi sit, neque resurrectio ejus in primo die quo cceptus est mundus." Haec, 86. quaastione. Item, 91. " Apostolus"1," inquit, " falli non potuit, qui ait ; Pascha nostrum immolatus est Christus: quod non suum utique sed legis est verbum, dicente Moyse ; Et1 erit cum dice/it

e Exod. cap. 12. ver. 3, 6. f 1 Cor. cap. 5. vcr. 7.

8 Exod. cap. 12. vcr. 17. h Num. cap. 9. ver. 13.

1 Exod. cap. 12. ver. 15. k 1 Cor. cap. 5. ver. 7. 1 Exod. cap. 12. ver. 26, 27-

robis filii vestrl, Qua; est desenitio licec f et dicetis, im- molatio est, hoc Pascha Domini est. Quid amplius ne- cessarium ad testimonium ? Lex loquitur, apostolus probat, hoc superest ut contradictor abjiciatur ut pervicax. Ma- nifestum est enim transitum post Pascha fuisse. Sanguis igitur salutem praestitit . non transitus : quia ut transitus non noceret, obsistit sanguis." Hoc timui, et me perculit. Item perscrutans inveni, et Origenem chalcenterum et vere adamantinum dicentem: " Est quidem solennis dies in mense primo, aha solennitas Paschas, alia solennitas azymorum ; licet juncta videatur azymis. Principium nam- que azjmorum ad fidem Pascha conjungitur : Pascha autem ipse solus dies appellatur, in quo agnus occiditur ; reliqui vero azymorum septem dies appellantur ;" sic enim dicit : " Facies solennitatem azymorum septem diebus."

Deinde evangelio inveniemusm. Inveni Dominum meum Jesum Christum dicentem: " Desiderio" desideravi hoc Pascha manducare vobiscum, antequam patiar ;" quod Hie- ronymus explanat : " Finem," inquiens, " carnali festivitati volens imponere, umbraque transeunte Paschae l’eddere veritatem, complens legem, sicut dixit ; Non0 vent solvere legem sed adimplere," hoc est, addere. Unde ad passi- onem veniens, vetusque consummans testamentum et no- vum inchoans, quinta feria, luna XIV. primi mensis (qui est apud Hebi-aeos Nisan, apud Macedones Spantoriacos, apud iEgyptios Parmothi ; qui apud Latinos interdum Martii, interdum Aprilis obtinet partem) vespera proceden- te, accepto pane gratias egit, benedixit, fregit, dedit dis- cipulis suis, dicens; " Hoc est corpus meum," et reliqua. Item, " Hicp calix novum testamentum in meo sanguine." Mane autem facto, sextae videlicet feria?, consilium inie- runt omnes principes sacerdotum : altera autem die, hoc est, Sabbato luna XV. convenerunt principes et muni- erunt sepulcrum. Una autem Sabbati, luna XVI. solutis gemitibus inferni, surrexit a mortuis. Post vero dies octo, luna XXIII. venit et stetit in medio discipulorum,

m Forsan, ut conjicit doctiss. Bedellus, Ad evangelium acccdens, inveni, &c. ■ Luc. cap. 22. ver. 15. p Matth. cap. 5. ver. 17.

f Luc. cap. 22. ver. 19, 20.

1IIBERNICARUM SYLLOGE.

ostcndit manus et pedes et latus, et dixit, " Paxq vobis- cum." Die autem XL. post resurrectionem, a sextade- cima videlicet luna, non a quartadecima, eduxit disci- pulos suos usque in Bethaniam, et elevans manus suas benedixit eos, et elevatus est in ccelum. Etr cum comple- retur quinquagesimus dies (a resun-ectione scilicet in XVI. luna, non a passione in XIV.) Spiritus sanctus super apostolorum singulos sicut ignis sedit. Unde orien talis tota Ecclesia tres hebdomadas tribus sacratissimis solen- nitatibus Domini nostri Jesu Christi venerabiliter, id est, passioni, sepulturae, resurrectioni deputaverunt: passioni a XIV. in XX. sepulturae a XV. in XXI. resurrectioni a XVI. in XXV. lunam ; septimanam pro reverentia Do- minici diei consecrans. Quia si XIV. luna resurrectioni deputetur, ut vos facitis : XIII. in sepultura, et XII. in passione praepostero ordine fiet.

Hac de re synodis in unum congregatis ob diversitatem successorum apostolorum (dum apostoli undique pressuris, ut legimus, acti et diversis limitibus sparsi ordinare cyclum regulariter nequiverunt) id est sancti Petri claviculari et sancti Johannis petalici, alterius in circumcisionem, alterius in praeputium praedicantis ; inveni scriptum, excommunican- dos et de Ecclesia pellendos et anathematizandos eos, qui contra statuta canonica quaternas sedis apostolicaa (Roma- nas videlicet, Hierosolymitanae, Antiochenae, Alexandrina?) veniunt concordantibus his in unitate Paschae. Nicaena etiam synodus trecentorum decern et octo episcoporum est adjuncta, judicantium de observatione Paschae antiquum canonem observandum ; per quern nulla de reliquo orietur Ecclesiis diversitas, omnibus rite dispositis, et Ecclesia- rum pax et fides (inquierunt) in orientis et occidentis par- tibus una atque eadem servaretur. Item Arelatensi synodo sexcentorum episcoporum confirmante primo in loco de observatione Paschas, ut uno die et uno tempore per totum orbem terrarum a nobis conservetur: ut universalis Ec- clesia uno ore, juxta apostolum, honorificet Dominum unum. Unde cavendum est, ut Hieronymus ait, " ne

•i Johan. cap. 20. vcr. 26.

1 Act. cap. I. vet. 1.

extra unam domum, contra praeceptum legis, id est, extra Eeclesiam universalem agnum typicum comedamus. Ex quo manifestum est (inquit) quod Judaei et haeretici et omnia conventicula dogmatum perversoruni, qui agnum in una Ecclesia non comedunt, non eos agni carnes come- dere, sed3 draconis qui datus est, juxta Psalterium, in escam populis ./Ethiopibus."

Et hoc vereor, sed vos considerate quae sunt conventicula quae dixi : utrum Hebraei et Graeci et Latini et iEgyptii si- mul in observatione praecipuarum solennitatum uniti ; an Britonum Scotorumque particula, qui sunt pene extremi, et, ut ita dicam, mentagrae orbis terrariim ; hoc mihi judicate. " In1 quo enim judicio judicaveritis, judicabitur de vobis :" et in periculo vestro hoc pendet. Vos enim estis capita et oculi populi : qui si in errorem per vestram obstinatiam in- ducetur ; reddetis stricto judici rationem de uniuscujusque, juxta Ezechielem, " sanguine11 animae." Seniores vero nostri, quos in velamine repulsionis habetis, quod optimum in diebus suis esse noverunt simpliciter et fideliter sine culpa contradictionis ullius et animositatis observaverunt, et suis posteris sic mandaverunt ; juxta apostolum : " Om- nia" probate, quod bonum est tenete ; ab omni specie mala abstinete vos." Sed vereor ne accidat vobis ut uni- versalis Ecclesia? Catholicae unanimem regulam malam speciem fore judicetis : quod absit. Quid plura? venio ad apostolum item dicentem :" Fratres*, nemo vos seducat in parte diei festi, aut neomenia aut sabbato ; quae sunt umbra futurorum, corpus autem Christi," quod venerandae memoriae sanctus Augustinus pulchre explanat. " Dies festus," inquiens, " Pascha est, juxta evangelistam Lucam, dicentem ; Appropinquabaty autem dies festus azymorum, in quo necesse erat occidi Pascha." Pascha occiditur, Veritas vivificatur. Pars autem diei festi, XIV. luna, non totus dies, in qua seducimur, sed in parte, et sabbato

s Psalm. 74. ver. 14. 1 Matth. cap 7. ver. 3.

u Ezech. cap. 3. ver. 18, 20. et cap. 33. ver. 8. ■ 1 Thess. cap. 5. ver. 21, 22. * Coloss. cap. 2. ver. 16, 17.

J Luc. cap. 22. ver. 1, 7.

Ill BERNIC ARUM SYLLOGE.

-137

otioso, ct neomenia buccinata : qua? sunt umbra, non cor- pus Christi. Umbra occiditur: Veritas vivificatur.

Et hoc obsecro diligenter inspicite : ut mihi ignoscatis, vel me dirigatis, verbis vestris vel scriptis fortioribus et cer- tioribus prolatis, ad aliud melius intelligendum, si habetis ; et ego suscipiam gratanter, ut hoc suscepi. Si vero non habetis ; silete, et nolite noshaereticos vocare. Scriptum est enim : " Va?z qui dicitis bonum malum, et malum bonum ; ponentes tenebras lucem, et lucem in tenebras." Diei enim sumus filii, non noctis neque tenebrarum ; et cavere de- betis quod de aliis dicitur : " Mortificabant* animas quae non moriuntur, et vivificabant animas qua? non vivunt." Non ergo nos vos odimus, sed nos veris defendimus. Hieronymus item adest auxiliator, dicens : " Nonb est alia Romanae urbis Ecclesia, alia totius orbis aestimanda est. Et Gallia?, Britannia?, Africa?, et Persis et Oriens et India, et omnes barbara? nationes unum Christum adorant, unam observant regulam veritatis. Si auctoritas, qiueritur; orbis major est urbe ; episcopus Romae, sive Alexandria?, &c." et post aliquanta : " Hinc," inquit, " pra?sidiisc fulta mundi Arriana fremit rabies : hinc in tres partes scissa Ecclesia ad se rapere festinat monachorum chorum circa commoran- tium. " Antiqua," inquit, " in me insurgit auctoritas. Ego interim clamito : si quis cathedra? sancti Petri jungatur, meus est ille." Aut ergo duo mentiuntur ; aut omnes. Angustia? mihi undique. Si ego hoc clamavero cum Hie- ronymo, divinarum Scripturarum interprete et omnium ha?reticorum impugnatore ; a vobis impugnor : si non cla- mavero, ab universali Ecclesia Catholica excommunicor, cui alligandi solvendique auctoritas a Deo data est.

Hisperscrutatis, venio ad Cyprianum, totum, ut aiunt, su- mendum; et invenio ilium j>ene omnium de imitate Eccle- sia? gravissimum : qui ait : " Ab uno patre et ab una matre in hunc mundum venimus, et sic in futurum veniemus." Qui'1 non habet unam matrem in terra, ncc unum patrem

1 Esai. cap. 5. ver. 20. a Ezech. cap. 13. ver. l’J.

b Hicronym. epist. 85. ad Euagrium. c Id. epist. 58. ad Damasum. Ibid.

Habere jam non potest Dcum patrem, qui ecdesiam non habet matrem. Cyprian, de Unitat. Ecclcs.

habebit in ccelo. Ideo post confessionem Trinitatis, in qua est Pater cum Filio et Spiritu sancto, subsequitur unius matris pia confessio, dicens sanctam esse Ecclesiam Catholicam. Cur unus Adam fingitur, et una Eva de latere tollitur et in mulierem formatur? Nonne secundum apostolum " mysteriume magnum est in Cbristo, et in Ec- clesia ?" Non est ergo altera Christi de latere, sed una est formata. Unde unus est in latere Christi Jesu lancea militis mysticus locus, de quo exiitf aqua et sanguis : quae duo in signa unius Ecclesiae. Unde una area servatur in diluvio, nec altera; " sis potuit evadere quisquam [qui fuit extra arcam] Noe ; et qui extra Ecclesiam foris fue- rit, evadet." Unde unum tabernaculum in monte Moysi et exemplar ostensum est. Unde unus locutus est apud Deum, in quo Moysesextremamanus suprema? vidit, dicente Domi- no : " Esth locus apud me, sta in foramine petrae, et poste- riora mea videbis." Petra autem erat Christus : posteriora manus, incarnatio; foramen unum, una passio; locus unus, una Ecclesia figuraliter intelligi potest. Videte quod non viderur dextra Domini nisi in uno loco, in una petra, in uno foramine. Una’ Raab meretricis domus ab incendio Jericho sub coccineo fune salvatur. Unde unum tem- plum a Solomone construitur. " Eccek quam bonum et quam jocundum, habitare fratres in unum." Qua? omnia quomodo de unitate Ecclesiam explanata sunt, bene (ut credo) meministis.

His perterritus, ad alia me converti et inveni Augustinum (qui dicitur aqua de nubibus) versum de Psalterio explanan- tem hunc, " Per1 diem sol non uret te, neque luna per noc- tem." Per diem a sole uritur, qui prava de Christo sentit ; et per noctem a luna, qui prava de Ecclesia sentit. Unde scriptum est in lege : " Quim maletlixerit patri aut matri, morte moriatur." Quid autem pravius sentiri potest de Ec- clesia matre, quam si dicamus ? Roma errat, Hierosolyma

e Ephes. cap. 5. ver. 32. f Joh. cap. 19. ver. 34.

P Cyprian de Unitate Eccles. Exod. cap. 33. ver. 21, 22, 23.

1 Josu. cap. 2. ver. 18,21. k Psalm. 133. ver. 1.

1 Psalm. 121. ver. C.

ra Exod. cap. 21. ver. 17. Levit. cap. 20. ver. 9. Matth. cap. 15. ver. 4. Mare. cap. 7. ver. 10.

lllUERNICARUM SYLLOGE. 439

errat, Alexandria errat, Antiochia errat, totus mundus er- rat : soli tantum Scoti et Britones rectum sapiunt. Item Hieronymus: “Moyses,” inquit, " moriens plangitur, Jesus absque lachrymis in monte sepelitur." In lege morientes, sub XIV. luna Dominum crucifigentes, plangam: sed cum Christo l’esurgentes in Evangelio suscipiam. Occurrit mihi item Augustinus sanctus, ubi contra totas hagreses sub anathematis titulo disputat ; dicens. " Tessarescaede- caditas, id est, quartanse decimas esse hasreses eorum qui pascha XIV. luna cum Judaeis faciunt." Item tractans evangelium, de illis inquit. " [Ex] languentibus super piscinam unura Jesus elegit quern sanaret: quia quisquis praeter unitatem fuerit, licet venerit, sanari non potest." Et hoc mihi horret, nisi me consulatus vestri fida ratio validiori et certiori sententias perducat.

Quid plura? Ad Gregorii" papa?, urbis Roma? episcopi (a nobis in commune suscepti, et oris aurei appellatione do- nati) verba me converti ; qui etsi post omnes scripsit, tamen est merito omnibus praeferendus : et inveni ilium hunc lo- cum apud Job tractantem ; " Auro0 locus est in quo confla- tur." Aurum est sanctorum massa; locus conflationis, unitas Ecclesiae; ignis, tribulatio martyrii. Qui ergo extra unita- tem Ecclesia? uritur, conflari potest, purgari non potest. Unde etPaulus ait : ‘Sip tradidero corpus meum ut ardeam, charitatem autem non habeam, nihil mihi prodest ;’ et re- liqua. Item ad eundem sensum interpretantem et hunc ver- sum alio loco inveni. " Estoq mihi in Deum protectorem, et in locum munitum, ut salvum me facias ;" nec in ccelo an- gelis, nec in terra hominibus locum munitum, id est, tutum invenit, nisi humilem unitatem ; quern archangelus amisit et nunc diabolus est, et quern homo imitatus, ilium amisit, et nunc mortuus est. Et hoc timeo : vos considerate com- patientei*, fratres, si meritor est, an ignavia.

Postremo ad cyclorum computationem diversorum, quid unaqua?que lingua de cursu solis et luna? sentiret ; con- versus totus, licet diverse alium in die, alium in luna,

n Grcgor. Moral, in Job. lib. 18. op. torn. 1. pag. 573. ° Job, cap. 28. ver. I.

P 1 Cor. cap. 13. ver. 3. <i Psalm. 31. ver. 3.

r Forsan ex merito at! ignavia, ut conjicit Bedcllus, doctiss. episc. Kilmor.

aliuni in mensc, alium in bissexto, alium in epacta, alium in augmento lunari (qnod vos saltum dicitis) : inveni cyclos contra hunc, quern vos tenetis, esse contrarios. Primum ilium quern sanctus Patricius papa noster tulit et facits ; in quo luna a XIV*. usque in XXI. regulariter, et asquinoc- tium a XII. kalend. Aprilis observatur. Secundo Anato- lium, quern vos extollitis quidem adu veram Pascbae rati- onem numquam pevvenire eos qui cyclum LXXXIV. annorum observant. Tertio Theophilum. Quarto Dio- nysium. Quinto Cyrillum. Sexto Morinum. Septimo Ausustinum. Octavo Yictorium. Nono Pacomium mo- nacbum, /Egypti ccenobiorum fundatorem ; cui ab angelo ratio Paschas dictata est. Decimo trecentorum decern et octo episcoporum decennovennalem cyclum (qui Graece Enneacedcciterida dicitur) in quo kalendas Januarii lu- naeque ejusdem diei et initia primi mensis ipsiusque XIV. lunae recto jure ac si quodam clarissimo tramite, igno- rantia? relictis tenebris, studiosis quibusque cunctis tem- poribus sunt adnotatas, quibus paschalis sollennitas proba- biliter inveniri potest.

Hunc inveni valde buic (cujus auctorem, locum, tempns, incertum babemus,) esse contrarium in kalendis, in bissexto, in epacta, in XIV. luna, in primo mense, in aequinoctio. " Scrutaminiquew", ut Cyrillusait, “quodordinavitsynodus Nicenalunas quartasdecimas omnium annorum per decem- novennalem cyclum : (quern Victorius per vicesimas et octa- vas vices cum kalendis DXXXII. et bissexis CXXXIII. in id ipsum unde ortus est redire fecit) ut non fallamur in luna primi mensis ; et celebremus Pascha in sequenti Dominico, et non faciamus in luna XIV. cum Judaeis et haereticis qui dicuntur Tessarescedecadita?, et constitutum est, inquit, in omnibus synodis, prajter synodum Gangrensem et Cae- sariensem, ut non faceret ulla Ecclesia, vel civitas, et

8 Forsan fecit. * XV. potius. alias esset a XIV. ad XX.

" Desiderata! hie aliiiuid : de quo videnda Wilfridi disputatio apud Bcdam, lib. 3. histor. ecciesiast. cap. 25. et Aldelnii, inter epislolas Bonifacii edit. Mo- gunt. ami. 1G0.5. pag. 59.

w Ex lacinia epistola; Cyrilli ad synodum Carthagirdensem inepte adsuta : de cpia consulendus Petavius, doUrin. teniporum, torn. 1. pag. 221. et torn. 2. pag. 8<J3, 894.

IlIBERNICARVM SYI.LOGE.

omnis regio contraria his quae statuta sunt de Pasclia in Niccno concilio. Et si non scripsisset synodus Nicen;i cychun Lunarem primi mensis ; sufficeret cyclus lapidis* Selenitis in Perside ad exemplum rationis paschalis, cujus candor interior cum luna primi mensis crescit et decres- cit :” ut non faciamus communem de embolismo, et embo- lismum de commune, id est, brevem annum lunarem duo- decim mensium de longo, id est, tredecim in quo aborti- vam lunam fallaciter celebratis ; ut in primo mense in imitate Ecclesia3 verum agnum veri Israelite immacula- tum immaculati iny una domo, sicut praeceptum est, come- damus ; in quo mense eduxit Cairn Abel justum in cam- pum ut occideret eum ; in typo Christi educti in praetorium Pilati in sexta feria ; quia in eadem die conceptus creditur in utero, et mortuus est in cruce; dum in sexta feria mor- tuus est Adam in anima pro peccato in paradiso, et in eadem die obiit in corpore.

Haec probate, si vultis ; si non, renuntiate Catholicis testimoniis : si nec utrumque utrique hoc dicamus. " Om- nesz nos manifestari oportet ante tribunal Christi, ut re- ferat unusquisque propria corporis." Et " nona judicemus ante tempus, donee veniat qui illuminabit occulta tene- brarum, et manifestabit consilia cordium." Et " nolite1’ judicare, ut non judicemini: in quo enim judicio judica- veritis, judicabitur de vobis." Et " quidc judicas alic- num servum? Domino suo stat aut cadit." Onus est vobis, ut video, quod dico : onus est et mihi quod dicitis, nisi verbis Scriptural sanctae probaveritis. " Onera'1 ergo nos- tra invicem portemus ; et sic adimplebimus legem Christi." Sie enim alter alterius percutiamus infirmam conscientiam, in Christo peccamus ; sif sanum sapimus, vobis sapimus ; si mente excidimus, Deo : sih vivimus, Domino vivimus ; si

• Vid. Damascium in vita [sidori : Grace.

y Exod. cap. 12. ver. 46. a I Cor. cap. 4. ver. 5. ’ Rom. cap. 1 4. ver. 4. e 1 Cor. cap. 8. ver. 12. Rom. cap. 14. ver. 8.

apud Photium, pag. 568, 569. edit.

• 2 Cor. cap. 5. ver. 10. b Matth. cap. 7. ver. 1, 2. d Galat. cap. 6. ver. 2. 1 2 Cor. cap. 5. ver. 13.

VF.TEUUM EPISTOLARUM

morimur, Domino morimur, quia Domini sumus. Obse- cramus vos pro Christo, ut non nobis improperetis cum matre nostra : quia omnis soboles suae matris spe- ciem imitatur. Unde accipimus spiritum, inde spiramus : loquacitatem nostram vestra fiducia praestat.

Anno igitur, ut praedixi, emenso, juxta Deuteronomion, " interrogavi1 patres meos ut annuntiarent mibi, majores meos ut dicerent mihi :" successores videlicet nostrorum patrum priorum, Ailbei episcopi, Querani Coloniensisk, Brendini, Nessani, Lugidi, quid sentirent de excommu- nicatione nostra, a supradictis sedibus apostolicis facta. At illi congregati in unum, alius per se, alius per legatum suum vice sua missum, in campo Lene sanxerunt, et dix- erunt; " Decessores nostri mandaverunt per idoneos testes, alios viventes, alios in pace dormientes, utmeliora et potiora probata a fonte baptismi nostri et sapientias et successoribus apostolorum Domini delata sine scrupulo humiliter sume- remus." Post in commune surrexerunt, et super hoc ora- tionem (ut moris est) nobis celebraverunt, ut Pascha cum universali Ecclesia in futuro anno celebrarent. Sed non post multum surrexit quidam paries dealbatus, traditio- nem seniorum servare se simulans ; qui utraque non fecit unum, sed divisit, et irritum ex parte fecit quod promis- sum est : quern Dominus (ut spero) percutiet quoquo modo voluerit.

Deinde visum est senioribus nostris, juxta manda- tum, ut, " si1 diversitas oborta fuerit inter causam et causam, et variaverit judicium inter lepram et non le- pram, irent ad locum quern elegit Dominus ;" ut si causa? fuerint majores, juxta decretum synodicum, ad caput ur- bium sint referenda? : misimus quos novimus sapientes et humiles esse, velut natos ad matrem, et prosperum iter in voluntate Dei habentes, et ad Roraara urbem aliqui ex eis venientes, tertio anno ad nos usque pervenerunt ; et sic omnia viderunt, sicut audierunt : sed et valde certiora, utpote visa quam audita, invenerunt ; et in uno hospitio

’ Deut. cap. 32. ver. 7. ’ Deut. cap. 17. ver. 8.

k forsan Clonensis.

1IIBERNICARUM SYLLOGE.

cum Graeco et Hebraeo, Scytha ct iEgyptiaco, in Ecclesia sancti Petri simul in Pascha (in quo mense integrom dis- juncti sumus) fuerunt : et ante sancta sic testati sunt nobis, dicentes ; " Per totum orbem terrarum hoc Pascha, ut scimus, celcbratur." Et nos in reliquiis sanctorum mar- tyrum, et scripturis quas attulerunt, probavimus inesse virtutem Dei. Vidimus oculis nosti’is puellam ccecam omnino ad has reliquias oculos aperientem, et paralyticum ambulantem, et multa daemonia ejecta.

Haec dixi, non ut vos impugnarem, sed ut me ut nycti- coracem in domicilio latitantem defenderem. Sed si quid forte impolitum vel vitiosum per immunda labia dixi, bi- cipi labii vestri forcipe per igniferum Esaianum" altaris Dei carbonem tangite ; et praeputium inculti logii0 bifaris ter quaternis cultris Ben-Nunp quinis denis digitulis hu- matis cum plebis praecidite prions praeputiis. Nefas est enim errata tua non agnoscere, et prolata certiora non approbare. Haereticorum est proprie, sententiam suam non corrigere malle perversam quam mutare defensam. " Scientiq etenim bonum facere, et non facienti, peccatum est illi." " Peccatir vero stipendium mors est :" a qua nos divina Majestas, et simplex trinitas, et multiplex apex, (subtus quern nihil est, intra quern nihil est, citra quern nihil, ultra quern nihil, supra quern nihil ; sustinens omnia sine labore, penetrans omnia sine extenuatione, circum- dans omnia sine extensione, superans omnia sine inquietu- dine) liberare dignetur. Amen, amen.

GRANDIS LABOR EST PRUDENTIjE.

m Anno Christi 631 et 642. Romae celebratum est Pascha die 24 Martii, juxta Enneadecaeteridem Alexandrinam et Dionysianam, cum die 21. Aprilis celebra- retur juxta 14 annorum cyclum hie receptum. Differentia dierum 28. qua ma- jor inter utramque periodum esse non potuit.

n Esai. cap. 6. ver. 6.

0 eloquii conjicitBedellus. Vir doctiss. elicit, " totus hie locus mihi obscurus, et et quem non puto facile sanabilem sine ope librorum. Ben-Nun pro Josua poni videtur, sed unde hauserit nescio."

i’ Josu. cap. 5. ver. 3. ‘i Jacob, cap. 4. ver. 17.

• Rom. cap. 6. ver. 23.

RECENSIO.

Earn ex veteribus Cottonianae bibliotlieca? membranis descripsi, hoc titulo prae- notatis. " Epistola Cummiani3, directa Segieno abbati, de disputatione lunx," qui quidem Segienus non alius fuisse videtur, quam Segenus sive Segianus ille (variant cnim ibi in nominis descriptione exemplar-ia) cujus in nonse epistolae tTriypa<l>y facta est mentio ; quemque Huensis S. Columbae insula? ab anno 623. usque ad 652. abbatem extitisse, ex annalibus nostris Ultoniensibus didicimus. Mcminit ejusdcm et Beda libro tertio historiae, capitis quinti (vel quarti ut an- tiquissimi codices MSS. distinguunt) initio ; et Adamnanus de S. Columba libro primo, capite tertio, et libro secundo, capite quarto.

a An Cumeni abbatis Clonensis sive Cluanmacnois, quem anno 665 mortunm, in magna mortalitate, ex annalibus Ultoniensibus intelligimus.

UIBERNICARUM SYLLOGE.

EPISTOLA XII.

SCOTIa CUJUSDAM ANONYMI, AD ALDHELMUM MALMESBU- RIENSEM ABBATEM.

Domino sancto, sapientissimo, Christo quidem charissimo Aldhelmo, Scotus ignoti nominis in Deo seterno salutem.

Dum te praestantem ingenio, facundiaque Romana, ac vario flore literarum, etiam Graecorum more, non nesciam ; ex ore tuo, fonte videlicet sciential purissimo, discere raa- lo, quam ex alio quolibet potare, turbulento magistro prae- sertim. Hoc scito praanoscens, quod idcirco te fiduciali- ter ita obsecro, ut me suscipias, doceasque : quoniam ful- gor, ceu dictum est, sapientiae prae multis in te fulget lec- toribus, ac peregrinorum mentes cupientium sapientiam discere cognoscis ; quia tu Romas advena fuisti, insuper quod a quodam sancto viro de nostro genere nutritus es. Hasc compendii causa sufficiant ; quia si humiliter per charitatem volueris attendere, non minus per pauca verba, quam per plurimas sermocinationes perspicies. Haac tibi quoque sinceriter dissero. Libellum quendam habes, qui non est major acceptorio duarum septimanarum : quern ego legere cupio. Hoc autem breve tempus praedico, non eo quod mihi plus non opus sit, sed ne haec petitio fasti- dium in tua mente creet. Ministrum quoque equosque, ut opinor, adipiscar. In hoc autem tempore messis, laetum a te responsum sperabo. Orantem pro nobis beatitudi- nem tuam divina gratia custodire dignetur.

Christe potens rerum, redeuntis conditor aevi, Vox summi sensusque Dei, quern fudit ab alta

a C. A. C80.

G G

44G

VETERVM rriSTOL.\ra"M

Mente Pater, tantique dedit consortia regni. Impia tu nostra? domuisti crimina vita?, Passus corporea mundum vestirec figura, Aftarique palam populos, hominemque fateri. Quemque utero inclusum Maria?, mox numine viso Yirginei tumuere sinus ; innuptaque mater Arcano stupuit compleri viscera partu, Authorem paritura suum : mortalia corda Artificem texere poli, mundique repertor Pars fuit humani generis, latuitque sub imo Pectore, qui totum late eompleetitur orbeni. Et qui non spatiis terra?, non a?quoris unda, Nec capitur ccelo, parvos confluxit in artus. Quin et supplicii nomen nexusque subisti, Ut nos subriperes letho mortemque fugares Morte tua : mox a?tbereas evectus in auras, Purgata0 repetens la?tum te luce parentem. Augvstim foveas: festis ut sa?pe diebus Annua sinceri celebret jejunia sacri.

RECEXSIO.

Aldhelmus, cum esset adhuc presbyter, abbas fuit monasterii quod Maildubi (rel Maildusi) urbem nuncupam : ut in libro quinto Historian, capite decimo nono (vel. ut in MSS. decimo octavo) coufirmat Beda. Est autem monasterium illud, non in Scoria (ut Trithemius, eumque secuti Gesnerus et maledicenrissi- mus’ Dempsterus, ariolati sunt) sed in Anglia positum ; atque olim Maildulfes- burch, hodie Malmesburise nomine norissimum. Quo in loco Aldhelmus " a primo sevo infantiae. atque ab ipso tvrocinio rudimentonim, liberalibus Lterarum studiis eruditus, et in gremio sancta? matris Eeclesiae nurritus, \itam duxit :" ut habet in chartah, S. kalend. Septembr. anno Dom. 675. data, Leutherius oc- ddentalium Saxonum episcopus ; a quo primus ccenobii illius abbas constitutus est ipse Aldhelmus. Qua? enim prius Ingelbome, postea Malduburi et Malduns- burg nomen habere coepit ab Aldhelmi magistro " Maildulpho Scoto-Hiberno, viro summa erudrtione et singulari vitae sanctitaie f quemadmodum in Wiltoniae descriptione docet Guilielmus Camdenus. Cui et Guilielmi Malmesburiensis adjicimus testimonium, in Aldhelmi vita anno 1105. ab eo exarata. " Cum jam majusculus a Cantia in Westsaxones remeasset : religionis habirum in Meldu-

c repetti latum teUure p.

b Conjicit doctiss. Bedellus ristare provkitare.

a Dempster, lib. 1. hist. Eccles. pag. 7.

b Guil. Malmesbur. de gest. reg. Anglor. lib. 1 . cap. 2.

44.7

nensi accepit coenobio, quod situm in civitate qua; antiquo vocabulo Mealduberi, nunc Mealmesberi vocatur. Id quidam Meldum, qui alio nomine vocatur Meil- dulf, natione Scotus, eruditione philosophus, professione monachus fecerat. Qui cum natali solo voluntarie carens illuc devenisset ; nemoris amcenitate (quod tunc temporis in immensum eo loci succreverat) captus, eremiticam vitam exer- cuit : deficientibusque necessariis, scholares in discipulatum accepit, ut ex eorum liberalitate tenuitatem victus corrigeret. Illi procedente tempore magistri sequa- ces, ex scholaribus monaclii effecti, in conventum non exiguum coaluere. Ho- rum exemplo et consortio Aldhelmus informatus ad studium, liberates artes ple- nitudini scientiae adjecit." Unde jam liquet, quid ilia sibi velint Scoti nostri verba in hac ad Aldhelmum epistola ; " quod a quodam sancto viro de nostro genere nutritus es."

Addit de Aldbelmo ibidem Guilielmus. " Taceo de compatriotis, qui certa- tim ad eum scripta sua emittebant, ejus judicii censuram subitura. Praetereo Scotos, turn maxime doctos, qui idem fecisse noscuntur. Quorum aliquos non obscurae literaturae nominare possum : maxime Artvvilum, regis Scotia; filium. Hie quicquid literariae artis elaborabat (quod non adeo exile erat) Aldhelmi com- mittebat arbitrio ; ut perfecti ingenii lima eraderetur scabredo Scotica." Viden- dum igitur an non Artwilus sive Artvillus ille author hujus fuerit epistolae : cu- jus partem quidem huic ipsi scripto Malmesburiensis inseruit ; integram vero, una cum annexo carmine (quod a quibusdam Damaso, ab aliis Claudiano tri- buitur) ex Viennensis et Ingolstadiensis bibliothecae MSS. inter Bonifacianas edi - dit Nicolaus Serarius, qui etiam in notis, non alium hie Scotum accipiendum esse quam Hibernurn, recte monuit.

GG 2

us

EPISTOLA XIII.

ALDHELM1* MALMESBURIENSIS ABBATIS, AD EAHFRIDUM EX HIBERNIA IN PATRIAM REVERSUM.

Domino, veneiabili praeconio eflerendo et sanctorum mentis magnopere hono- rando, Eahfrido ; Aldhelmus exiguus in Domino aeternam saluteni.

Primitus (pantorumb procerum preetorumque pio potis- simum, paternoque prsesertim, privilegio) panegyricum poemataque passim prosatori0 sub polopromulgantes ; stri- clula vocum sympbonia, ac melodiae cantilenaeque carmine modulaturi, hymnizemus, praecipue quia tandem almas edi- tum puerperse sobolemd (ob inextricabile sons protoplasto- rum) piaculum priscorumque chirograpbum peccaminum obliteraturum, terris tantundem destinare dignatus est: luridum qui linguis cbelydrume trisulcis rancida virulenta- que vomentem per aevum venena torrenda tetrse tortionis in tartara trusit. Et ubi pridem ejusdem nefandae natri- cisfermulig cervuliqueh cruda fanis colebantur stoliditate

a C. A. 690.

0 Travruiv. i. e. ctatctorum; ubi praeter putidam Graecismi affectationem (quae in hac epistola crebra est) observa quindecim voces a Htera P incipientes ; ac si a pugna porcorum Porcii poetas exemplum author transtulisset.

0 Patrem intelligit. d Filium.

e xfXucpov, anguem venenatum.

f Serpentis : ut apud Ciceronem, in Academic.

s forte ad Epmenj-ul Saxonum idolum hie alludit, cujus in Francicis annalibus ad annum 772. et AdamoBremensi cap. 5. fit mentio; quodque Hermae sive Mercu- rio putatur fuisse positum. Veteres enim Germanos Deorum maxime Mercurium coluisse, confirmatin Germania sua Corn. Tacitus, vid. Rich. Verstegan. Restitut. antiquitat. Anglican, cap. 3. et Glossarium D. Henr. Spelmanni nostri, in Irminsul.

h Decervuhs vel hinnulis, vid. Augustin. serm. 205. op. torn. 5. App. pag. 437. Antiqui etiam HermtUtU vocabant nporo^iag sive simulacra, quae caput tan ton

in profanis, versa vice discipulorum gurgustia (imo alma; oraminum aedes) architecti ingenio fabre conduntur.

Fateor, sodalitatis fraternaa cliens, altique municipatus municeps, postquam vestram repedantem istuc ambrosiam ex Hiberniae brumosis circionum insulae climatibus (ubi ter bino circiter annorum circulo uber sophiae sugens meta- batur) territorii marginem Britannici sospitem applicuisse, rumigerulis referentibus, eomperimus : ilico (ut flammi- ger flagransque flagitabat amor) inefFabiles altithrono grates, pansis in edito utrimque volis, tripudiantes obtuli- mus : potissimum, quod te exulem almus arbiter priscam paterni visitantem clientelam ruris (caerula ponti trans glauci, enormesque dodrantium glareas atque spumiferas lymphae nempbae obstirpationes, circili carina procellosum sulcante salum) reducere, ovante navarcho, dignatus est : ut, ubi dudum incunabulis tyrocinii editus rudibus adulto tenus pubertatis a?vo adoleveras, nunc versa vice (superna opitulanti pra?rogativa affatim fultus) ab incolatu externi ruris repatrians, praeceptoris vocamine indepto sortitoque fretus fungeris.

Illud aeque almitati beatitudinis vcstrae ex penetrabilibus praecordii nequaquam promens dissimulo propalare (ad augmentum, mystisque ut reor tripudium, imo ad doxam1 onomatis Cyrii) magnopere inolevisse : quod praeconio citra modum rumoris Scotico in solo degentium (quorum con- tubernio parumper fretus es) ceu tonitruali quodam boatu fragore nymboso emergenti, auditus nostri quatiuntur : et per tot tantaque telluris stadia lectionis opinio, pagis pro- vinciisque divulgata, crebrescit. Siquidem tarn creber meatus est (istinc illincque, istuc illucque) navigero aequo- reas fretantium calle gurgites, velut quaedam contribula apium germanitas nectar fabre conficientium. Nam quem- admodum alternatim, reciproca facessente noctis nebula, mellifluum examen (emergente axe tenus aetbere Titanae) gliscentium culmina tiliarum per florulenta, ad crates gra- ciles, sarcinatum, flava bajulans gestamina asportat ; eo-

ac summa pectoris exprimebant : dc quibus videnda Achillis Statii pr^fatio in il- luslrium virorum vultus, edit. Romae 1569. ct Camdeni Britannia, pag. 45. ’ So’iav nvofiaTo^ Kvpiov, gloriam nominis Domini.

450 VETERUM EPISTOLARUM

dem modo, ni fallor, lurconum conglobatio lectorum (toun- njnj c<\c pufoh) ac residua sagax discipulorum caterva, flforigeris hagiographse ex arvis, non solum artes gram- maticas atque geometricas bis ternasque omissas physicae artis machinas ; quinimo allegoricae potiora ac tropologicae disputationis bipertita bis oracula (aethralibus opacorum mellita in aenigmatibus problematum) siticulose sumentes carpunt, et in alveariis sophiae, jugi meditatione loco tenus servanda condentes, abdunt. E quorum catalogotuampro- ficisci solertiam, preeda onustam atque torrente fluentis sacrosancti propinatam redundantemque excellens fama percrebuit.

Quamobrem tuum affabilem discipulatum, ceu cernuus, singultatim arcuatis poplitibus subnixisque precibus effla- gito ; ut obliterata nequaquam memoria excedat, quod Pacificuskccelesti ambrosia prseditus, (subrogatus genitore1 jure liEereditario, bis quaternis temporum lustris Israeli- ticae plebis imperii sceptro fungens,) almo auctus spira- mine prompsit, dicens : " Bibem aquam de cisterna tua, et fluenta putei tui : deriventur fontes tui foras, et in plateis aquas divide ; solus babeto eas, nec sint alieni participes tui." Quapropter his sacris imbutus sagmini- busn, jugi conamine orthographise aperito gurgitem, et sitientia rigato arva mentium : quatenus germen aethralis extaseos (vivis fcecundisque in orthodoxorum, satoris su- dore, sulcis satum) nullo torridas obstaculo siccitatis obti- nente, pullulans gliscat ; et ubertim spissa, Dei suffragio, seges demum maturescat.

Nam idcirco supplex tarn obnixe haec cernitur oramen suggessisse, quod nonnulli superna noscuntur sophia pras- diti, et arcana luce enormiter referti : attamen quod gra- tuita ccelitus munificentia, Deique dapsili deditione recep- tantes (proprio facessante meritorum quasstu) adepti sunt, nequaquam (gazophylacio scientiae reserato) plene promul- gantes, sed particulatim lurconibus largientes. Nam

k Salomon : qui a pace nomen obtinuit. 1 genitori, vel, a genitore, patre David sc. m Prov. cap. 5. ver. 15, 16, 17.

" Sagmina a sanciendo, id est, confirmando, inquit hie Glossa.

11IBERNICARUM SYLLOGE.

(cata" evangelica? experimentum auctoritatis) nequaquam'1 flagrans lychnus clancule fuscata tetra? occulitur latebra urnse, qui candelabri sunimitate cunctis limpido luniine lucere decuit : necnon frustra talentiq fcenora subterraneis clanculantur obstructa sablonibusr, qua? trapezitarum nu- merosis monetae oportuissent numismatibus profligari; ne forte, ut iners adepto (segnitia torpens) mancipium talen- to, supremos ergastulorum in squalores trusus praecipi- tetur ; sed potius euax eugeque ingressurus tripudium a prosatore pio promereatur. Unde psalmigrapbus vates, ob boc propria? piaculi expians flagitium conscientiae, sacro praesagio orsus infit : " Justitiams tuam non abscondi," et reliqua.

Sed haec misellus homuncio dictando volvens, scrupulo ancipiti exemplo quatiens angebar ; cur, inquam, Hibernia, quo catervatim istinc lectores elassibus advecti confluunt, ineffabili quodam privilegio efferatur : ac si istic, faecundo Britannia? in cespite, didascali Argivi Romanive Quirites repperiri minime queant, qui coelestis tetrica enodantes bibliotheca? problemata sciolis reserare se sciscitantibus valeant. Quamvis enim praedictum Hiberniae rus, discen- tium opulans vernansque, ut ita dixerim, pascuosa nunie- rositate lectorum, quemadmodum poli cardines astriferis micantium ornentur vibraminibus siderum : ast tamen cli- matis Britannia occidui in extremo ferme orbis mai’gine sita (verbi gratia) ceu Solis flammigeri et luculento luna? specimine potiatur ; id est, Theodoro infula pontificatus fungenti, ab ipso tyrocinio rudimentorum in flore philo- sophica? artis adulto ; nec non et ejusdem sodalitatis cli- ente Adriano duntaxat urbanitate enucleata ineffabiliter praedito.

Et audacter in propatulo contestans, pellaci falsitatis frivolo neglecto, aequa veritatis censura trutinante discer- nam ; etiamsi beata? memoriae Theodorus, summi sacer- dotii gubernacula regens, Hibernensium globo discipu-

° Kara, secundum ; ut in Bonifacii Moguntini cpistolisi, et apud Cyprianum quoque.

p Matth. cap. 5. ver. 15. <i Id. cap. 25. ver. 18, 27, 30.

’ arenis : ut in Gildae epistola. • Psalm. 40. ver. 10.

lorum (ceu aper truculentus molossorum catasta ringente vallatus) stipetur : limato perniciter grammatico clente (jactura dispendii carens) rebelles phalanges discutit, et (utpote belliger in meditullio campi arcister, legionum pha- langibus septus aemulorum spissis) mox nervosis tenso la- certorum volis arcu, spiculisque ex pharetra exemptis, hoc est, Chronographiae opacis acutisque syllogismis ; tur- ma supercilii typho turgens, amissa ancilium testudine, terga dantes, latebras antrorum atras, triumphante victore, prsepopere petunt.

Neu tamen haec philosophando, Scoticos sciolos, quo- rum gemmato tua sagacitas dogmatum favo aliquantisper abusa’ est, sugillare a quoquam autumer; quippe cum sa- tagerem prseconium cudens affabiliter texere nostrorum, non sugillationem ridiculose cachinnans rumigerare ves- trorum: sed potius, jocistae scurraeque ritu dicacitate temeraria loquentium, fraterna ironia" dilectionis obtentu cavillabatur". Si vei’o quippiam, inscitia suppeditante, garrula frontose convincitur pagina prompsisse : ut versi- dicus ait,

Digna* fiat fante glingio gurgo fugax fambulo ; Neu timeat scriptor terrentis ludicra linguae. Sic semper cupiunt seriptorum carpere chartas, Ut caper hirsutus rodet cum dente racemos : Nec tamen emendant titubantis gramma poetae.

RECENSIO.

Ex quatuor antiquibsimis codicibus descripta : quorum primum suppeditavit mihi nobilissimus Dominus Guilielmus Howardus de Naworth, secundum D. Rober- tus Cottonus, tertium Thomas Alanus Oxoniensis, et ex regia bibliotheca quartum amicissimus Patricius Junius. Scripta est autem stylo ita impedito et implicato ;

1 id est, usa : ut apud Hieronymum etiam aliquoties.

" liptovila. " Locus corruptus.

x Ad hunc barbarum versiculuin apponitur haec glossa (non admodum certe concinna) in margine MSS. D. Rob. Cottoni et Thomae Alani. Fugax gurgo, id est, virgo impetrante noverca de matrimonio exposita, inter feras enutrita, fera- rum consuetudinibus assuescens : qua; alio nomine Juturna. Fante glingio, id est, rogante fratre, vel alio quolibet amico ; ut digna fieret ilia fugax gurgo,/aw- bulo, id est, reversione, vel fine laboris.

IIIBEKN ICARUM SYLLOGE.

•153

ut non admodum mirari subeat, ctiain Guilielmi Malmesburiensis temporibus repertos fuisse, quibus hujusmodi Aldlielmi scripta " nauseam pepereiint : non attendentibus quod juxta mores gentium varientur modi dictaminum." Ita ille, de gestis regum Anglorum lib. 1. cap. 2. ad dicti confirmationem porro subjiciens ; " Graecos involute, Romanos circumspecte, Gallos splendide, Anglos pompatice dictare solere." Porro Eahfridus sive ./Ehfridus (EA enim Anglo- Saxonum, JE Latinorum diphthongo respondet) ad quem, post sex annos studiis in Hibernia impensos, missa est haec epistola, non alius esse videtur quam Ead- fridus (ab aliis Eatferd, a quibusdam etiam Egfridus dictus) cui Beda vitam Cuthberti soluta oratione a se descriptam dicavit ; quemque Eadberto anno Dom. 698. in Lindisfarnensi episcopatu successisse, ex Dunelmensis Ecclesiae historia a Turgoto conscripta, et Florentii Wigorniensis annalibus intelligimus. Antequam vero ille episcopatum est adeptus, epistolam hanc scriptam fuisse liquet ; licet in regio MS. titulum hunc praefixum habeat. " Incipit epistola Ald- lielmi episcopi." Verum, cum post annum 698, ad Schireburnensem episcopa- tum Aldhelmum provectum fuisse constet : nos priorem Malmesburiensis abbatis appellationem retinere maluimus".

a Vid. Fiorent. Wigom. ann. 066. Et Dempster. Histor. pag. C.

\r> i

EPISTOLA XIV.

ADAMNANla HUENSIS MONASTER1I ABBATIS.

In libi os tres de vita S. Columbae, PROLOGUS.

Beati nostri patroni, Christo sufFragante, vitam de- scripturus, fratrum flagitationibus obsecundare volens : imprimis eandem lecturos quosque adrnonere procurabo, ut fidem dictis adhibeant compertis; et res magis quam verba perpendant, qua;, ut aestimo, inculta et vilia esse videntur ; meminerintque, regnum Dei non eloquentiae exuberantia, sed in fidei florulentia constare : et nec ob aliqua Scoticae, vilis videlicet linguse, aut humana onoma- tab, aut gentium obscura locorumve vocabula (qua?, ut puto, inter alias exterarum gentium diversas vilescunt linguas) utilium, et non sine divina opitulatione gestarum, despi- ciant rerum pronuntiationem. Sed et lioc lectorem admo- nendum putavimus ; quod de beatae memoriae viro, plura studio brevitatis, etiam memoriae digna a nobis sunt prae- termissa : et quasi pauca de plurimis, ad evitandum fasti- dium lectorum, sint caraxata0. Et hoc, ut arbitror, quisque haaclecturus forte annotabit; quod minima de maximis per populos fama de eodem beato viro divulgata disperserit ; ad horum etiam paucorum comparationem, qua? nunc bre- viter caraxare disponimus.

a C. A. 700.

c cxarala, napa rov xapaaotiv.

h ovo^iara, nomina.

IIIBERNICAUUM SYLLOGE.

EPILOGUS.

Post horum trinalium lectionem libellorum, quisque diligens annotet lector, quanti et qualis meriti sanctus ssepe supramemoratus praesul venerandus, quanta; et qua- lis apud Deum honorificentias fuerit asstimatus ; quanta? et quales angelica? apud ipsum et luminosas frequentati- ones fuerint ; quanta in eo prophetalis gratia, quanta dia- lium efficientia virtutum, quanta et quam frequens eum divini luminis claritudo in carne mortali adhuc commo- rantem circumfulserit. Quin etiam post ingressumd animas de tabernaculo corporis almissimag (sicuti quibusdam elec- tis ostensum, habetur compertum) locum in quo ipsius sancta pausant ossa usque hodie eadem ccelestis claritas frequen- tare non cessat, et sanctorum frequens visitatio angelorum. Et haec etiam eidem beatas memoriae viro a Deo non me- diocris est collata gratia, qua nomen ejus non tan turn per totam nostram Scotiam et omnium totius orbis insularum maximam Britanniam clare divulgari promeruit (in hac parva et extrema oceani Britannici commoratus insula) sed etiam ad trigonam usque Hispaniam et Gallias, et ultra Alpes Penninas Italiam sitam pervenire, ipsam quoque Romanam civitatem, quae caput est omnium civitatum. Tantus et talis honor noscibilis eidem sancto inter castera divinae donationis munera condonatus scitur a Deo, qui se diligentes amat ; et eos qui eum magnificant laudibus, magis ac magis glorificans immensis sublimat honoribus : qui est benedictus in saecula sacculorum. Amen.

ADMONITIO ADAMNAM AD SCRIPTORES.

Obsecro eos quicunque voluerint hos describere libel- los, imo potius adjuro per Christum judicem sa?culorum ; ut postquam diligenter descripserint, conferant et emen-

’’ egressum.

45C

tlent cum omni diligentia ad exemplar unde extraxerunte : et banc quoque adjurationem hoc in loco subscribant.

RECENSIO.

De Adamnano pluribus agit Beda, libro 5. histor. Ecclesiast. cap. 16. et Ceol- fridus abbas in epistola ad Naitanum Pictorum regem, ibid. cap. 22. indeque Matthsus Florilegus : " Anno gratiae DCCI. floruit vir bonus et literatus Adam- nanus presbyter et abbas monachorum qui erant in insula Hii. Hie missus ad Aldfridum regeni gratia legationis, cum videret ritus ecclesiastic* institutionis et observantis festi paschalis, continuo trahitur ad consensum. Qui cum do- mum rediisset, curavit suos, qui erant in insula Hii, ad callem perducere veritatis, nec valuit : navigansque in Hiberniam, pene omnes ad legitimum Paschs tem- pus observandum induxit. Scripsit idem vir Domini librum de loco Dominies nativitatis, passionis et ascensionis ; situmque Terrs sancts mirabiliter descrip- sit." Editus est hie liber Ingolstadii anno 1619. a Jacobo Gretsero, titulo Adamanni Scotohiberni : ibidemque anno 1604. ab Henr. Canisio, tomo quinto antiqus lectionis, libri ejusdem tres de S. Columba, cujiis operis prologum paulo correctiorem ex MS. nostro hie damus : addito etiam, ex alio Cottonians bibliothecs codice, epilogo hactenus inedito ; una cum adjuratione qua transscrip- tores obtestatur author, Irenaeia in libro irspi oySoadog et Eusebii in chronico exemplum imitatus. qus tamen hie non observatur cum ipsa quoque capita trans- posita inveniamus.

1 MS. Augiens. cra.rerunt pro charaxerunt i. e. scripserunt a apud Euseb. lib. 5. histor. ecclesiast. cap. 19, 20. et Hieronymum, de bag- tor. ecclesiast. in Irenso.

1IIBERNICARUM SYLL0GE.

EPISTOLA XV.

BONIFACII3 MOGUNTINI ARCHIEPISCOPI, AD ZACHARIAM ROMA- NUM PONTIFICEM, DE CAUSA ADELBERTI GALLI ET CLEMENTIS SCOTI.

Excellentissimo patri atque apostolico pontifici, et ex auctoritate sancti Petri, principis apostolorum magisterio freto, Zacharix papae, Bonifacius exiguus servus servorum Dei, optabilem in Christo charitatis salutem.

Postquam me ante annos prope triginta sub familiari- tate et servitio apostolicae sedis, annuente et jubente ve- nerandae memoriae antistite apostolico Gregorio, ante- riore voto constrinxi ; quidquid mibi laetitiae vel tristitia? acciderat, apostolico pontifici solebam indicare, ut in laetis simul laudaremus Deum, et in tristibus ejus consilio robo- rarer. Ita et nunc mihi liceat indicare, pietati vestrae supplico. Sicut scriptum est : " Interrogab patrem tuum et annunciabit tibi, seniores tuos et dicent tibi." Notum enim sit paternitati vestrae, quia postquam indigno mihi mandastis in provincia Francorum, sicut et ipsi rogave- runt, sacerdotali concilio et synodali conventui praeesse ; multas injurias et persecutiones passus sum, maxime a falsis sacerdotibus, ab adulteratis presbyteris seu diaconi- bus, et fornicariis clericis. Maximus tamen mihi labor fuit contra duos haereticos pessimos, et publicos, et blas- phemos contra Deum, et contra Catholicam fidem. Unus qui dicitur Aldebert, natione generis Gallus est ; alter qui dicitur Clemens, genere Scotus est : specie quidem diversi, sed pondere peccatorum pares.

Contra istos obsecro apostolicam auctoritatem vestram,

a A. c. 745.

b Dent. cap. 32. ver. 7.

VETF.RUM EEPISTOLARUM

quod meatn mediocritatem defendere et adjuvare, et per scripta vestra populum Francorum et Gallorum corrigere studeatis : ut haereticorum fabulas et vana prodigia et signa praecursoris Antichristi non sectentur ; sed ad cano- nica jura, et ad viam verae doctrinae convertantur ; et ut per verbum vestrum isti haeretici duo mittantur in carce- vem (si vobis justum esse videatur, cum vitam et doctri- natn illorum vobis intimavero) et nullus cum eis loquatur vel communionem habeat, ne forte fermento doctrinae illorum fermentatus aliquis pereat: sed segregati vivant, et juxta dictum apostoli, hujusmodi " traditi0 Satanae in interitum carnis, ut spiritus salvus sit in die Domini ;" et juxta evangelicum praeceptum, " dumd Ecclesiam non audierunt, sint nobis sicut ethnici et publicani :" donee “discante non blasphemare,” necscindere tunicam Christi. Propter istos enim persecutiones, et inimicitias et male- dictiones multorum populorum patior: et Ecclesia Christi impedimentum fidei et doctrinae rectae sustinet.

Dicunt enim de Aldeberto, quod eis Sanctis simum apos- tolum abstulissem ; patronum, et oratorem, et virtutum factorem et signorum ostensorem abstraxissem. Sed pietas vestra audiens vitam ejus, judicet ex fructu, utrum " ves- timentisf ovium indutus intus autem lupus rapax" fuisset, an non. In primaeva enim aetate hypocrita fuit, dicens, quod sibi angelus Domini, in specie hominis, de extremis finibus mundi, mirae et tamen incertae sanctitatis reliquias attulisset ; et exinde potuisset omnia, quaecunque popos- cerit, a Deo impetrare : et tunc demum per illam simula- tionem, sicut apostolus Paulus praedixit, " penetravit8 mul- torum domos, et captivas duxit post se mulierculas oneratas peccatis, quae ducebantur variis desideriis ;" et multitu- dinem rusticorum dicentium, quod ipse esset vir aposto- licae sanctitatis, et signa et prodigia multa fecisset. Deinde conduxit episcopos indoctos, qui se, contra praecepta canonum, absolute ordinarunt. Turn demum in tantam

c 1 Cor. cap. 5. ver. 5. c 1 Tim. cap. 1. ver. 20. s 2 Tim. cap. 3. ver. 6.

A Matth. cap. 18. ver. 17. f Matth. cap. 7. ver. 15, 10.

IIIBER NIC ARUM SYLLOGE.

superbiam elatus est, ut se aequipararet apostulis Chvisti : et dedignabatur in alicujus honore apostolorum vel ra ar- ty rum Ecclesiam consecrare ; et interrogavit, quid volu- issent homines visitando limina sanctorum apostolorum. Postea in proprio honore suo dedicavit oratoria (vel, ut verius dicam, sordidavit) fecit cruciculas et oratoriola in campis, et ad fontes, vel ubicunque sibi visum fuit, et jussit ibi publicas orationes celebrare ; donee multitudines populorum, spretis caeteris episcopis, et dimissis antiquis Ecclesiis, in talibus locis conventus celebrabant, dicentes : Merita sancti Aldeberti adjuvabunt nos. Ungulas suas et capillos dedit ad honorificandum, et portandum cum reliquiis sancti Petri principis apostolorum. Turn demum, quod maximum scelus et blasphemia contra Deum esse videbatur, fecit. Veniente enim populo et prostrato ante pedes ejus, et cupienti confiteri peccata sua, dixit : " Scio omnia peccata vestra, quia mihi cognita sunt occulta ves- tra; ideoque non est opus confiteri ea. Securi ergo et absoluti de peccatis vestris prasteritis, revertimini ad domos vestras cum pace ;" et omnia quaecunque sanctum Evangelium hypocritas fecisse testatur, suohabitu, incessu, et moribus imitatus est.

Alter autem haereticus, qui dicitur Clemens, contra Catholicam contendit Ecclesiam ; canones Ecclesiarum Christi abnegat, et refutat tractatus ; et intellectus sanc- torum patrum, Hieronymi, Augustini, Gregorii recusat, synodalia jura spernens, proprio sensu affirmat, se, post duos filios sibi in adulterio natos [sub nomine episcopi] esse posse legis Christiana? episcopum. Judaismum indu- cens, judicat justumesse Christiano, ut, si voluerit, viduam fratris defuncti accipiat uxorem. Ipse etiam contra fidem sanctorum patrum contendit, dicens ; quod Christus filius Dei descendens ad inferos, omnes quos inferni career de- tinuit, inde liberasset, credulos et incredulos, laudatores Dei simul et cultores idolorum : et multa alia horribilia de praedestinatione Dei contraria fidei Catholicag affirmat. Quapropter de hoc quoque hasretico precor, ut per literas vestras mandare curetis duci Carolomanno, ut mittatur in custodiam ; ut semina Satanae latius non seminet, ne for-

4(50

VETERUM EPISTOL ARUM

sitan una ovis morbida totum gregem polluat. Valere sanctitatem vestram, et prosperis profectibus gaudere in longitudinem clierum optamus.

RECENSIO.

Inserta est actis Romanae Synodi, anno 745. habitae : in qua contra Cleraen- tem Scotum, hujusmodi lata est sententia. " Clemens, qui per suara stultitiam sanctorum patrum statuta respuit, vel omnia synodalia acta ; inferens etiam Christianis Judaismum, dum praedicat fratris defuncti accipere uxorem ; insuperet Dominum Jesum Christum descendentem ad inferos, omnes pios et impios exinde praedicat abstraxisse : ab omni sit sacerdotali officio nudatus, et anathe- matis vinculo obligatus, pariterque Dei judicio condemnatus, vel omnis qui ejus sacrilegis consenserit praedicationibus." Videantur de Adelberti et Clementis causa, Zacharias Romani pontificis responsa, inter Bonifacii epistolas a Serario editas, num. 13S, 139, et 144.

4G1

EPISTOLA XVI.

ZACHARI^E* ROM AN I PONTIFICIS, AD BONIFACIUM, DE CAUSA VIRGILII HIEERNI ET SIDONII.

Reverentissimo et sanctissimo fratri Bonifacio coepiscopo, Zacharias servus servorum Dei.

Virgilius et Sidonius religiosi viri, apud Baioariorum provinciam degentes, suis nos literis visitarunt : per quas intimaverunt, quod tua reverenda fraternitas eis injungeret Christianos denuo baptizare. Quod audientes, nimis su- mus conturbati, et in admirationem quandam incidimus, si habet, ut dictum est. Retulerunt quippe, quod fuerit in eadem provincia sacerdos, qui Latinam linguam penitus ignorabat, et dum baptizaret, nesciens, Latini eloquii infringens linguam diceret " Baptizo te in nomine Pa- tria, et Filia, et Spiritu sancta:" ac per hoc tua reve- renda fraternitas consideravit rebaptizare. Sed, sanctis- sime frater, si ille qui baptizavit, non errorem aut haeresim introducens, sed, pro sola ignorantia, Romanae locutionis infringendo linguam, (ut supra fati sumus) baptizans dix- isset; non possumus consentire, ut denuo baptizentur. Quia, quod tua bene compertum habet sancta fraternitas, quicunque baptizatus fuerit ab haereticis, in nomine Pa- tris, et Filii, et Spiritus sancti, nullo modo rebaptizari debeat, sed per solam manus impositionem purgari de- beat. Nam, sanctissime frater, si ita est, ut nobis rela- tum est, non amplius a te illis praedicetur hujusmodi, sed ut sancti patres docent et praedicant, tua sanctitas studeat conservare. Deus te incolumem custodiat, revei’entissime frater. Data kalendis Juliis, imperante Domino piissimo

a A. C. 74G.

H II

YETF.RUM EPISTOLARUM

Augusto Constantino, a Deo coronato, magno imperatore, anno vicesimo sexto, imperii ejus anno quartob, indictione quarta decima.

RECENSIO.

A Jacobo Merlino Parisiis anno 1524. cum Isidori Mercatoris Canonum et epistolarum pontificiarum collectione primum est edita ; et deinde, turn in tomis conciliorum turn alibi saepius recusa. De Virgilio et sociis Thadaeus, abbas Seo- torusn Ratisbonae, ex clironico fundationisScotorum ista refert. " Tempore eodem (quo de Hibernia venit Kilianus, cum duobus sociis suis Colonato et Totnano) venit honorabilis turma sanctorum de Hibernia, videlicet S. Virgilius episcopus, cum aliis septem episcopis Sanctis multisque aliis sociis : qui proposuerunt Domini vestigia ac sanctam terram corporeis oculis videre,solito morea reverendorum patrum Scoto- rum, &c. S. Virgilius Saltzburgae episcopus estfactus. Caeteri ejuscoepiscopi Salz- burgae in ministerio operis Dei remanserunt usque ad diem obitus eorum. Caeterum eorum socius, videlicet B. Lullus, apud Ilminster gloriosis operibus intrepidus permansit. Et B. Declanus cum aliis duobus [apud] Frisingiam, duoque alii apud Roti beata ossa sua terrae commendaverunt, et S. Alto apud Altenminster. Et sic sanctus grex beatorum virorum divisim in diversis locis regna coelestia sunt adepti :" et Wiguleus Hundius, in Juvaviensium sive Salisburgensium episcopo- rum catalogo. " B. Virgilius, natione Hibernicus, ex nobili progenie ortus, a Stephano papa et Pipino rege Francorum ad administrationem episcopatus Juva- viensis destinatus est : sed a rege per duos fere integros annos, propter exi- miam eruditionem et sanctimoniam vitae, retentus est j postea vero honorifice ad Ottilonem Boiorum turn tempoiis ducem dimissus, ab eo episcopatum accepit. Dissimulata autem consecratione, pene duorum annorum spatio, pontificemb secum habuit proprium Dobdan nomine, Graecum, qui ipsum secutus erat ex patria. Is interim ipsius munere fungebatur. Postulantibus deinde subditis, Boiisque pontificibus, consecratus est anno Christi 7C7. XVIII. calendas Julii. Graeco autem illi magistro et sacerdoti Dobdan tradidit Otilo sedem Chiemensem : ubi aperuit i lie scholam, et agmina discentium quamplurima habuit." Mirarer vero ex Hibernia nostra hominem Graecum prodiisse, nisi scirem in agro Midensi apud Trimmenses, aedem sacram extitisse, quae Graecae Ecclesiae nomen ad hunc usque diem retinet.

b sexto

a Vid. supr. epist. 2. pag. 402.

b Habuit secum laboris et coronae participem episcopum comitantem de patria nomine Dobda, ad persolvendum episcopale officium inquit vita? S. Virgilii de- scriptor, Eberhardi Salisburgensis episcopi discipulus, in Florilegio Messinghami pag. 331. Vide etiam acta Ruperti primi Salisburgensium episcopi, apud Surium, torn. 2. die 27. Martii.

H I BE R NIC ARUM SYLLOGE.

4G3

EPISTOLA XVII.

EJUSDEM ZACIIARlyE3, AD BONIFACIUM ; DE ALUS QUiESTIONI- BUS AB EODEM VIRGILIO ET SAMPSONE SCOTO MOTIS.

Reverentissimo et sanctissimo fratri Bonifacio coepiscopo, Zacharias servus servoruni Dei.

Scripsit reverenda fraternitas tua, reperisse te quen- dam presbyterum, genere Scotum, nomine Sampson, er- rantem a via veritatis, dicentem et affirmantem, sine mys- terica invocatione aut lavacro regenerationis posse fieri Catholicum Christianum, per episcopalis manus imposi- tionem.. Hie autem qui hoc dicit, vacuus est Spiritu sanc- to, et alienus a gratia Christi, atque a consortio sacerdo- tali abjiciendus. Quis enim nisi baptizetur, juxta prae- ceptum Domini, " Inb nomine Patris, et Filii, et Spiritus sancti," et sic per manus impositionem consecretur, po- test esse Catholicus ? Hunc nequissimum virum, talia praedicantem, ab Ecclesia Dei sancta condemnatum ex- pelle. Illos autem viros, qui ab haereticis baptizati sunt, et dubietas tenet, quod in nomine Patris et Filii et Spi- ritus sancti non sunt baptizati; inquisita rei veritate, si ab erroneis sacerdotibus baptizati sunt, hosc sine dubio, juxta praedecessoris nostri beatae memoriae Gregorii papa?, et sacrorum canonum traditum tibi mandatum, implere non omittas ; ne in asternum pereant, sed potius evangelica con- secratione salventur.

Intimatum est etiam a sanctitate tua, quod Virgilius ille (nescimus si dicatur presbyter) malignatur adversum

» A. C. 748.

r hoc conjiicit doctiss. Bedellus.

b Matth. cap. 28. ver. 19.

H H 2

te, pro eo quod confundebatur a te, erroneum se esse a Catholica doctrina ; immissiones faeiens Otiloni duci Bai- oariorum, ut odium inter te et ilium seminaret : aiens quod et a nobis esset absolutus, unius defuncti ex quatuor illis episcopis, quos tua illic ordinavit fraternitas, dioecesim ob- tinere. Quod nequaquam verum est : quia " mentita'1 est iniquitas sibi." De perversa autem et iniqua doctrina, quam contra Deum et animam suam locutus est, si clari- ficatum fuerit ita eum confiteri, quod alius mundus et alii homines sub terras sint ; hunc accito concilio, ab Ecclesia pelle sacerdotii honore privatum. Attamen et nos scri- bentes praedicto duci, evocatorias de praenominato Vir- gilio mittimus literas ; ut nobis praesentatus, et subtili indagatione requisitus, si erroneus fuerit inventus, cano- nicis sanctionibus condemnetur. Qui " enim seminant6 dolores, ipsi metunt eos." Sic enim scriptum est: " Per- versa^ cogitationes separant a Deo ; probata autem virtus corripit insipientes."

Pro Sidonio autem et Virgilio supradicto presbyteris, quod scripsit sanctitas tua, agnovimus. Et illis quidem, ut condecebat, comminando scripsimus : tuae autem fraterni- tati plus credulitas quam illis admittetur. Si autem pla- cuerit Deo, vita comite, sedi apostolicag eos, missis apos- tolicis Uteris (ut praslatum est) evocabimus. Docuisti enim eos, et non susceperunt : et factum est in illis, sicut scriptum est in libro Sapientia?. " Qui8 docet fatuum, quasi qui conglutinat testam. Arenam, et salem, et massam fieri facilius est portare, quam hominem imprudentem, et fatuum, et impium." Quoniam /’ quih minoratur corde, cogitat inania; et vir imprudens et errans cogitat stulta." Non ergo ad iracundiam provocetur cor tuum, frater : sed in1 patientia tua ubi tales reppereris, admone, obsecra, increpa ; ut convertantur ab errore ad viam veritatis. Et si conversi fuerint, salvasti animas eorum ; si vero in du-

d Psalm. 27. ver. 12.

e Job, cap. 4. ver. 8. 1 Sapient, cap. 1. ver. 3.

s Ecclesiastic, cap. 22. ver. 7, et IS. h Ibid. cap. 10. ver. 23. 1 2 Tim. cap. 4. ver. 2. Jacob, cap. 5. ver. 19, 20.

1IIBERNICARUM SYLLOGE.

ritia permanserint, mercedem ministerii tui non perdes : illos auteni, juxta apostolik vocem, devita.

Deus te incolumcm custodiat, reverentissime et sanctis- sime frater. Data kalendis Maii, imperante Domino piis- simo Augusto Constantino, a Deo coronato, magno impe- ratore, pacifico; imperii anno XXIX. Patriciatus ejus anno VII. Indictione prima.

RECENSIO.

Haec, una cum duabus epistolis praecedentibus, non solum in Bonifacianarum epistolarum habetur volumine, sed etiam in Bonifacii vita ab Othlono descripta, atque a Surio (torn. 3. die 5. Junii) et Serario (lib. 3. rer. Moguntiac.) publicata. Quas editiones, et inter se, et cum Romana pontificiarum epistolarum editione contulimus. Neque hanc tamen epistolam, quae longiuscula erat, integram hie descripsimus : sed quae ad Sampsonis et Virgilii causam pertinebant inde ex- cerpta dedimus. Extat vita Virgilii nostri, Carinthias apostoli, a quodam Eber- hardi Salisburgensis episcopi discipulo literis consignata, et ab Henrico Canisio in antiquae lectionis tomis edita : cujus hoc initium : " Beatissimus Virgilius in Hibernia insula de nobili ortus prosapia, literarum studiis itaanimum applicavit, ul inter doctos sui temporis atque climatis, doctissimus haberi potuisset." At- que inde nata est haec, quae inter ilium et Bonifacium intercessit, de Antipodibus controversia : de qua videndi rerum Boicarum scriptores, Jo. Aventinus et M. Vclserus. Literarum vero Virgilii monumentum hodie unullum superest : si Glossarium forte exceperis, a Goldasto, in notis ad Columbanum (pag. 83, 152, et 155.) citatum.

k Tit. cap. 3. ver. 10.

•16G

EPISTOLA XVIII.

AJLBIMa MAGISTRI, AD COLCUM LECTOREM IN SCOTIA. Benedicto magistro et pio patri Colcu, Alcuine humilis Levita salutem.

Audita sanitate et prosperitate paternitatis vestrae, totis (ut fateor) gavisus sum visceribus. Et quia curio- sum te nostri itineris putavi, vel rerum in mundo nuper gestarum, per hos rusticitatis meae apices, tuas providential innotescere curavi, seu audita seu visa. Primo sciat dilec- tio tua, quod, miserante Deo, sancta ejus Ecclesia in parti- bus Europae pacem habet, proficit, et crescit. Nam antiqui Saxones et omnes Frisonum populi, instante rege Carolo (alios praemiis, et alios minis sollicitante) ad fidem Christi con- versi sunt. Sed anno transacto idem rex, cum exercitu h*- ruit super Sclavos, quos nos Vionudos dicimus, eosque sub- egit suae ditioni. Graeci vero tertio anno cum classe ve- nerunt in Italiam, et a ducibus regis praefati victi fuge- runt ad naves : quatuor millia ex illis occisi, et mille cap- tivi feruntur. Similiter et Avari, quos nos Hunos dici- mus, exarserunt in Italiam, et a Christianis superati do- mum cum opprobrio reversi sunt : nec non et super Bau- gariam irruerunt ; qui et ipsi ab exercitu Christiano su- perati et dispersi sunt. Etiam et ejusdem Christianissimi regis duces et tribuni multam partem Hispaniae tulerunt a Saracenis, quasi trecenta milia in longum per maritima. Sed beu, prob dolor! quod iidem maledicti Saraceni (qui et Aggareni) tota dominantur Africa et Asia majore, maxima ex parte. De quorum egressione, tuae venerandas prudentiae dudum (ut aestimo) scripsi.

De caetero, pater sanctissime, sciat reverentia tua, quod

• A. C. 794.

b M.S. major Colcan. minor Colcu.

IIIBER.NICAKUM SYLLOGE.

ego filius tuus, et Joseph vemaculus tuus, Deo miserante, sani sumus: et tui amici toti, qui apud nos sunt, in pros- peritate Deo serviunt. Sed nescio quid de nobis ventu- rum sitc ; aliquid enim dissensionis, diabolico fomento inflammante, nuper inter regem Carolum et regem Oftan exortum est: ita ut utrinque navigatio interdicta negoti- antibus cesset. Sunt qui dicunt nos pro pace esse in illas partes mittendos : sed obsecro ut vestris sacrosanctis ora- tionibus nianentes vel euntes muniamur. Nescio quid peccavi, quia tuas paternitatis dulcissimas literas multo tempore non merui videre : tamen pernecessarias oratione.s sanctitatis tuae me quotidie sentire credo.

Misi charitati tuas aliquid de oleo, quod vix modo in Britannia invenitur ; ut dispensares per loca necessaria episcoporum, ad utilitatemd hominum vel honorem Dei. Misi quoque quinquaginta siclos fratribus de eleemosyna Caroli regis : obsecro ut pro eo oretis : et de mea elee- mosyna quinquaginta siclos : et ad Australes fratres Bald- hunincga, triginta siclos de eleemosyna regis, et triginta de eleemosyna mea, et viginti siclos de eleemosyna patrise fa- milia; Areidse, et viginti de eleemosyna mea ; et per singu- los anacboritas tres siclos de puro argento : ut illi omnes orent pro me, et pro domino rege Carolo, ut Deus ilium conservet ad tutelam sanctas suae Ecclesise, et ad laudem et gloriam sui nominis. Exaudiat vos omnipotens Deus pro sancta sua Ecclesia intercedentes ; et proficere faciat in salutis a?ternae prosperitate.

RECENSIO.

Pars hujus epistola? a Guilielmo Malmesburiensi, libro primo de gestis reguni Anglorum capite quarto producitur : sed integram ex duobus antiquissimis Cot- toniana? bibliothecae codicibus descripsimus, in quibus et alia ad Josephum ilium habetur, cujus in hac epistola facta est mentio : ubi de Colco vel Colcano ita me- minit. " Sanus est magister vester Colcu, et sani amici tui, qui apud nos sunt." Annum vero 794. quo ha:c scripta est epistola Colco vita; supremum fuisse Simeon Dunelmensis confirmat in cbronico. " His diebus Colcu presbyter et lector ex hac luce migravit ad Dominuni a quo percipit tandem felicitatis pro laboribus terrenis." Post biennium tamen in aunalibus Ultoniensibus annotatur mors " Colga nepotis Dumectae."

MSS. fiet. al. uiilitatem honoris Dei. l’ regis MS. major.

4(58

EPISTOLA XIX.

CLAUDIIa SCOTI PRESBYTERI, AD JUSTUM ABBATEM.

Ex prsefatione commentariorum in Matthseum.

Anno octingentesimo decimo quinto incarnationis Sal- vatoris Jesu Christi, postquam pius ac mitissimus prin- ceps, S. Ecclesiae Catholicee filius Ludovicus, anno se- cundo imperii sui, coelesti fultvis auxilio, adversus barba- ras nationes movisset exercitum ; atque abeunte et disce- dente tua paternitate ex palatio jam dicti principis ad chariun dilectumque tibi semper tui monasterii portum : injunxisti mihi, ut aliquod dignum memorise opusculum in expositione evangelii ad legendum dirigerem fratribus monasterii vestri, &c. Ad quoscunque vero sive per hoc sive per aliud quodcumque opusculum notitia nominis mei pervenerit ; intercessionem peccatorum meorum supplex ab omnibus exquiro : subnixa prece deposcens, ut ita a misericordissimo Domino nostro flagitetis, ut omnibus delictis meis atque peccatis (omnibus opitulantibus vobis) consuetudinaria dementia et copiosa bonitate deletis, etsi non ad idem praemium, saltern ad eundem vosc portum quietis videatd pervenire.

De eo Bostonus Buriensis, in scriptorum catalogo. " Claudius nionachus, et discipulus sancti Beda: secundum quosdam, floruit circa annum Christi 815. et scrfpsit ex opusculis Origenis, Hieronymi, Ambrosii, Hilarii, Augustini, Rufini,

RECENSIO.

a A. C. 815. c forsan wis.

b forsan submissa.

J velit conjicit doctiss. Bedellus.

I1IBERNICA11UM SYLLOGE.

Johannis, Fulgentii, Leonis, Maximi, Gregorii et Bedae ; super Evangelium Matthaei lib. 3." Eum annum, et istos authores, in commentariorum lioruni prx-fatione author ipse commemorat : cujus ea tantum pars hie est adscripts, quani ad finem historiae anni 815. in tomi noni appendice, ex Vallicellana urbis Romans bibliotheca, attexuit Caesar Baronius. Nos vero integrum hoc opus cum alibi vidimus, turn Caniabrigiae, in collegii Benedictini et aulce Pembro- chianae bibliothecis.

170 VETERUM EPISTOLARVM

EPISTOLA XX.

EJUSDEM CLaUDII, AD DRUCTERANNU.M ABBATEM.

PR.EFATIO COMMENTARIORVM IN EP1ST0LAM AD GALATAS.

Domino piibimo, et in Christo summo mihi honore singulariter cxcolendo, Druc- teranno abbati, Claudius peccator.

Tres, ni fallor, et eo amplius jam pertranseunt tem- pore anni, quod me adhuc in Alverni cespitis arvo, in pa- latio pii principis Domini Ludovici (tunc regis, modo imperatoris) detentum socordia sensus mei, tua fervida dilectione adorsus es excitare, ut aliquem fructuosum la- borem in epistolis magistri Gentium adsumerem apostoli Pauli. Sed quia laboribus et turbinibus mundi depressus, bactenus parere jussioni tuas nequivi; modo, largiente Deo, in isto quadragesimae tempore epistolam beati jam dicti apostoli Pauli ad Galatas, ex tractatibus beatorum Augustini et Hieronymi patrum, permixtis procuravi or- dinare sententiis. In quibus tractatibus cum ad con- gruentem expositionem multa deesse cernerem, verti me ad alios libros pra?fatijam patris Augustini; et exinde earn, quae in illis deerat tractatibus, explere studui expo- sitionem. Nonnulla etiam, ut mibi visum est, infra illorum locutionem, mea studui conjungere verba ; quae utramque expositionem absque scissione conjungerent ; et legends exercerent sensum, et fastidium facerent evitare. Hanc interim, quasi manubias quasdam, tua? ovans dirigere studeo sanetitati: ut quoties earn manu tenueris et legeris, mei memor esse digneris; et in uniini conjungat immensa ubique praesens Ghristi charitas, quos spatia terrarum

IUUERMCARUM SYLLOGE.

dissociant. De ceteris vero epistolis, jam multa in ma- nibus nostris tenentur excerpta : ad qnas (si Dominus voluerit, et vitam atque salutem concesserit, orantibus vobis pro nobis) ad expositionem illarum quantocius po- tuero, accedere procurabo. Pius et misericors Deus, eta reverendam mihibeatitudinem tuam, ad profectum et orna- tum Ecclesiae sua?, et annis multiplicare dignetur, et me- ntis. Vale in Domino, vir Dei ; et memento mei.

RECENSIO.

Habentur Claudii in epistolas Pauli commentarii in bibliotheca Coenobii Cas- sinensis (ex dono Theobaldi abbatis, ut ex chronieo Cassinensi Leonis Ostiensis, libro secundo capite quinquagesimo tertio intelligitur) et S. Germani in urbe An- tissiodoro ; unde enarrationem epistola; ad Galatas, cui liaec prafixa est pra>fatio, descripsit Petrus Pesseliaerus, et Parisiis anno 1542. in lucem emisit. Ejusdem in libros Mosis, Judicum et Ruth commentarii (quorum meminit Trithemius) an alicubi adhuc extent, nescio : ex libris in Leviticum, has tantum sententias citatas invenio. " Sicutaqui sanus fere lotus, pro parte aliqua leprosus, remove- tur a tabernaculo ut immundus : sic qui legis prsecepta transgreditur ex aliqua parte, nihil ex custodia mandati juvatur alterius ; quia transgressor unius reus est omnium." Item: " Christus in cruce carnem suam fecit nobis esibilem. Nisi enim fuisset crucifixus, sacrificium corporis ejus minime comederetur. Come- ditur autem nunc in memoria Dominicae passionis. Crucem tamen praeveniens, in ccena apostolorum seipsum immolavit, qui post resurrectionem in cceli taber- naculum suum sanguinem introduxit, portans cicatrices passionum."

a Et delend. vult episc. Kilmorensis

a Claudius super Leviticum, lib. 2. cap. 4. tit. de lepra corporis aut cutis, citat, ad marginem Hcsychii in Leviticum, MS. in bibliotheca regia.

17?

VETERUM EPISTOLAKUM

EPISTOLA XXI.

GILD.£a, AD RABANUM MOXACHUM. PR.EFATIO IN LIBRVM DE COMPUTO.

Dilecto fratri Rabano monacho, Gildas peccator in Christo salutem.

Legimus scriptum in Proverbiis ; " melioremb sapien- tiam cunctis pretiosissimis : et omne desiderabile ei non potest comparari." Ideoque, frater dilectissime, gratias ago Deo, qui tibi ejus amorem inspiravit, cujus possessio mundi divitias contemnit; teque reddit suo fulgore deco- ratum, et proximis tuis profectuosum. Petebas ergo ut quibusdam de computo propositionibus, earumque minus perfectis responsionibus, quas mihi protuleras nescio a quibus eonfectas, stylum adbiberem ; easque tibi lucidio- res redderem. Feci quantum potui, sed non eo online quo ibi positas repperi ; quia confusa series vim cognos- scendi abstulit, et teedium lectionis invexit. Pleraque ergo quae mihi magis necessaria videbantur addidi; et ordinem in ipsis rebus disponei*e contendi. Inde quoque evenit, dum brevitati studerem, et tamen ipsarum rerum veritatem patefacere vellem ; quod unius libri quantitatem devitare non possem. Composui quidem ex numero et temporum articulis quendam dialogum, et nomini tuo ip- sum dicavi. In quo quae necessaria mihi videbantur inter- rogandi0, discipuli nomine, et quae respondendi magistri vocabulo praenotavi ; et non haec tantummodo propriis rationibus, sed etiam ex antiquorum dictis, et sanctorum patrumsententiis, enotare'1 curavi. Ideo, frater charissime,

» A. C. 820. b Proverb, cap. 8. ver. 11.

1 Forsan interroganda et respondentia. d enodare conjicit doctiss. episc. Kilmor.

1IIBEUNICARUM SYLL0GE.

haec legens, scias me non difficultati verborum aut obseu- ritati sententiarum stiuluisse, immo magis plana quaeque faciliaque collegisse ; et quae ex proprio inserui, ad dilu- cidandam ipsam veritatem laborasse, magis quam aliorum imperitiae insultasse. Nulli enim me praefero ; sed bene quaerentibus, et fidem Catholicam rite servantibus, pro modulo meo comitem spondeo, ac juniorem subdo : quod mihi divina gratia concedat, ut quandiu vivam servorum Christi servitor, et bene docentium auditor, et bene labo- rantium aliquantulus adjutor existam. Dilectionem tuam majestas Christi nunc et in perpetuum conservare digne- tur, sancte frater. Memorem te nostri obsecro, ut quanto citius possis exemplar istius libri, quod tibi ad rescriben- dum direxi, absolvas et mihi remittas.

RECENSIO.

Habetur MS. in Cottoniana bibliotheca liber ejus tie computo, 99 capitulis constans : prafixa proefatione bac ad Rabanuni ; quern ex monacho abbatein Fuklensem post annum salutis 820. factum fuisse constat. Illud vero tempus a;tati Gilda; illius quarti quadrat, quern " genitorem Hibemiensem Scotum babu- isse" scribit Balscus, et " studuisse in finibus Scotorum Hiberniensium" ex Lelan- do addit ; quanquam bistoricuin opus, quod ab utroque illi tribuitur, illud ipsum plane est quod in veracioribus exemplaribus Ninio Britanno adscribitur.

EPISTOLA XXII.

JOHANNIS SCOTI3 ERIGEN^E, AD CAROLUM CALVUM, FRAN- CORUM REGEM.

In Areopagitica, Latine a se conversa, carmen.

Hanc libamb, sacro Graecorum nectare fartam,

Advena Johannes spondo0 meo Carolo. Maxime Francigenum, cui regia stemmata fulgent ;

Munera votiferi sint tibi grata tui. Vos qui Romuleas nescitis temnere technas,

Attica ne pigeat sumere gymnasia. Quorum si quaedam per me scintilla relucetd

Usibus Ausoniis, si libet aspicite. Mollestum si non nostrum munire laborem;

Firmetur vestri pondere judicii. Si quid nodosum durumve notetur in ipso ;

Parcite, Cecropidis Attica tela sequor. At si mendosus declined tramite recto ;

Mellifluo vestro famine corrigite. Quod si quorundam mordetur dente feroci;

Hoc leve, namque meo contigit Hieronymo. Ut vero stabilis maneat fundamine firmo ;

Regali statlnno figere sufficiet. Crediderim multos tangentum summa sophiae

Non despecturos donula nostra fore.

a A. C. 858. b X.oi/3/})’, libationem quae vino fit.

c fort, spendo, a Graeco uiiiJu, quod libare significat.

d MS. Oxon. refulget. e MSS. Oxon. declinat.

IMBERNICARUM SYELOCE.

Sudorisque gravis tentabunt carpere fructum:

Forsan virtutem vilia verba tenent. Saepe solent spinis redolentes crescere flores ;

Nodosre vitis sumitur uva ferax.

RECENSIO.

De hoc, Guilielmus Malmesburiensis lib. 2. de gestis regum Anglovum, cap. 4. " Hoc tempore creditur fuisse Johannes Scotus, vir perspicacis ingenii et multoe facundiae : qui dudum concrepantihus undique bellorum fragoribus, in Franciam ad Carolum Calvum transierat ; cujus rogatu hierarchiam Dionysii Areopagitae in Latinuni de Graeco verbum e verbo transtulit." et Nicolaus I. in epistoia ad ipsum Carolum. " Relatum est apostulatui nostro, quod opus B. Dionysii Areo- pagita-, quod de divinis nominibus, vel ccelestibus ordinibus, Graeco descripsit eloquio, quidam vir Johannes genere Scotus, nuper in Latinum transtulerit." Huic vero translationi praenvissum est hoc ad regem Carolum carmen : cujus primum distichon (quod tituli vice reliquis versibus superscriptum fuisse videtur) vir doctus ita legendum censuit :

Hunc librum, sacro Graecorum nectare fartum, Advena Johannes pandoa meo Carolo.

et paulo post :

Partite Cecropidis ; Attica vela sequor.

a vel niandu.

VETER.UM EPISTOLARUM

EPISTOLA* XXIII.

EJUSDEM JOHANNISh, AD EUNDEM CAROLUM. IN EADEM AREOPAGITICA PR.EFATIO.

Gloiiosissimo Catholicorura regum Carolo, Johannes extremus sophiae studen- tium, salutem.

Valde quidem admiranda, dignisque virtutum lau- dibus est exaggerenda, Catholicorum virorum religiosis- sima sollicitudo : qui dum vitas humame periculosis exa- gitari videntm-0 aerumnis, fixa tamen mentis intentione di- vinarum rerum laboriosis investigationibus purgati, fruc- tuosis inventionibus illuminati, perpetuis immutabilibusque veritatis atque divini amoris contemplationibus perfecti ; non inter mortales habitare, sed in coelestem conversati- onem mutati penitus esse judicandi sunt. In quorum nu- mero vos esse constitutos, nullus recte vestros afFectus intuentium dubitare permittitur, piissime gloriosissimeque regum; quandoquidem civilium (plusque quam civilium) bellorum maximis assiduisque perturbationibus, et insuper etiam paganarum gentium barbaricis incursibus Christia- norum regnum passim invalentibus allisi, non tamen re- galis animi stabilitate dejecti (quasi quoddam immobile saxum Neptuni limited naturaliter defixum, crispissimos validissimosque caerularum tumultus stabili duraque fronte repellens) toto vestrae mentis intuitu totaque cordis devo- tione sanctarum Scripturarum secreta (ducente Deo et rationis lumine) investigatis, investigantesque diligitis. Et non solum Latialis6 eloquii maximos sanctissimosque au-

a Collat. cum duobus antiquissimis exemplaribus Bibliothecx publics acade- mise Oxoniensis, quorum unum notamus litcra O, alterum N.

h A. C. 80S. iideantitr O. N. a limitem 0. e Latiarh N.

1IIBERNICARUM SYLLOGE. 477

tores perquiritis; verum etiani in augmentum anlificati- onis Catholicae fidei, novis modernisque editionibus, in laudem Christiani dogma tis, Helladosf patres, pio afFectu addidistis consulere.

Hinc est quod et ingenioli nostri parvitatem non dedig- nati estis impellere, nec nos velut otiosos inertiaeque somno sopitos perpessi estis dormire: ne dum Hesperiis solum- modo apicibus studium impendimus, ad purissimos copio- sissimosque Graium latices recurrere, haustumque inde sumere non valeremus. Jussionibus itaque vestris neque volentes neque valentes obsistere, rudes nosg admodum tirones aidhuc Helladicorum studiorum, fatemur, (quid enim pudeat nos fateri vestrae mansuetudini'1 ?) ultra vires nostras (ipso tamen Duce, qui est lux mentium, et " illuminat’ abscondita tenebrarum,") libros quatuor sancti patris Dio- nysii Areopagitas episcopi Athenarum, quos scripsit ad Timotheum episcopum Ephesiorum, et decern epistolas ejusdem, de Gracco in Latinum transtulinius. Opus valde, ut opinamur, anfractuosum, longeque a modernis sensibus remotum, multis invium, paucisque apertum ; non solum propter antiquitatem, verum etiam ccelestium altitudinem mysteriorum.

Fertur namque prasfatus Dionysius fuisse discipulus atque adjutor Paul! apostoli, a quo Atheniensium constitutus est episcopus. Cujus et Lucas commemorat in actibusk apostoloi’um, et Dionysius episcopus Corinthi vir anti- quus : beatus quoque Polycarpus in epistola ad Ecclesiam Athenarum, Eusebius item Pamphili in ecclesiastica his- toria ; necnon etiam sanctus papa Gregorius in homelia sua, ubi breviter angelorum ordines exposuit. Hunc eundem quoque non prsefati viri, sed alii moderni tempo- ris, asserunt (quantum vita ejus a fidelibus viris tradita testatur) temporibus papae Clementis, successoris videlicet Petri apostoli, Romam venisse, et ab eo praedicandi evan- gelii gratia in partes Galliarum directum fuisse ; et mar-

’ Ellinas. N. O. S nos supersciibitur in O.

11 Serenitudini N. O. licet ibi in maigine alia lectio annotetur. ’ 1 Cor. cap. 4. ver. 5. k Act. cap. 17. ver. 34.

VETEKUM EPISTOLAUUM

tyrum gloria coronatum fuisse, cum beatissimis suis con- sortibus, Rustico scilicet atque Eleutherio.

Haac igitur nostra qualiscumque translatio, non quiclem prolixae indiget, ut arbitror, apologias; cum omnibus ejus aemulis (quicunque et qualescunque sint) facillima una re- sponsione possimus occurrere : vestrae videlicet celsitu- dini neque pptuisse neque debuisse non obedire. Si quis autem nimis tarda? aut nimis inusitatae redarguerit elocu- tionis : attendat non me tantum, sed et se ipsum nihil posse plus accipere, quam quod ipse distribuit " qui1 dividit singulis propria prout vult." Sin vero obscuram minus- que apertam prasdictae interpretationis seriem judicaverit ; videat me operis hujus interpretem esse, non exposito- rem ; ubi valde pertimesco, ne forte culpam fidim interpretis incurram. At si aut superflua quaedam superadjecta esse, avit de integritate Grascae constructionis quaedam deesse arbitratus fuerit : recurrat ad codicem Graecum, unde ego interpretatus sum ; ubi fortasse inveniet ita ne esse, nec ne. Hoc tamen" milii idoneumfore arbitratus sum; omissis aliorum conjecturis, unius solius arbitrio succumbere, cui oportet me obtemperare.

Sanctus ergo Dionysius (ut praediximus) Areopagita, ex vico videlicet Martis denominatus, (Ares enim0 a Graecis bellum vocatur :) primis juventutis suae floribus academia? studiis eruditus ; deinde divino atque ineffabili miraculo Solaris eclipseos, quae facta est confixo Domino nostro Jesu Christo crucis patibulo commotus; ipse siquidemp (ut in quadam epistolarum suarum commemorat) dum esset juxta Heliopolim cum Polycarpo episcopo, caeterisque qui tunc aderant, divina procurante providentia, mirabi- lem in modum conspexerat lunam soli subeuntem, ac per hoc solem defecisse. Moxque sanctissimum virum, apos- tolorum discipulum, Hierotheum videlicet episcopum, se- cutus ; cujus in tertio hujus operis libro mentionemq facit, eundemque magistrum suum venerabilem nominat, caete- risque tunc temporis coepiscopis post apostolos in theo-

1 1 Cor. cap. 12. ver. 11.

1,1 Vid. Henr. Stephani Stliediasm. lib. 1. tap. 19.

" tantum O. « namque O. N.

v quiclem O. q memoriam O. N.

IIIBER NIC ARUM SYLLOGE.

logia praeferre non dubitat : cum quo, multisque aliis Sanctis in ummi convenientibus, Christum post rcsurrec- tionem corporaliter est contemplatus. Aderantque ibi, ut ipse ait, Jacobus fratcr Domini, et Petrus vertex aposto- lorum. Talibus ac tantis admonitus, divinarumque Scrip-? turarum mysteriis illuminatus, scripsit hos libros, hortante atquer postulante sancto Timotheo, aliisque quorum no- mina in processu hujus operis saepissime declarat, doctri- namque breviter insinuat. Sed praesentis operis intentio- nem breviter intimare necessarium duximus ; quo facilius lector studiosus ingrediatur.

Primus itaque liber, qui inscribitur De ccelesti hie- rarchia (quod nos, non verbum sed sensum exprimentes, possumus Latine dicere, De ccelesti pontificatu, seu De ccelesti summo sacerdotio) novem ccelestium virtutum dis- positiones enumerat, ordinat, segregat, conjungit ; earum- que Sanctis theologis divinitus manifestatas symbolicas (hoc est, significativas imaginationes mysticas) luculenter exponit. Ordinat quidem in superiores et medias et ul- timas. Segregat vero in ternas ter hierachias. Con- jungit primas ultimis, et ultimas primis, per medias ; mi- rabili extremitatum et medietatum ratione coadunans. Dissimilium quoque formarum descriptiones in pi’opheticis visionibus, plus quam similium, ccelestes substantias ex- pressius insinuare confirmat. Nullamque visibilium seu invisibilium naturarum, ab initio intellectualis creatura? usque ad extremum terrenumque vermiculum, nominari ; ex qua divina theologia quandam similitudinem ad significan- dam omnium rerum causam, Deum videlicet, non introducat.

Secundus vero, cuiest inscriptio De ecclesiastica hier- archia, humanae naturae, Salvatoris nostri sanguine re- demptae, unitatem denunciat, ets similitudinem coelestis sacerdotii, (quantum possibile est) mortalibus adhuc ordi- natam : cujus summus pontifex ipse est qui earn sibi per gratiam suam coaptavit ; qui etiam totius hierarchia?, cce- lestium quidem et terrestrium, principium est, et medi- um, et finis ad quern omnia refcruntur. Haec itaque nos-

1 ac O. N.

• ad similitudinem videlicet. O. N.

i i 2

1-80

tra hierarchia instar ccelestis tripartita est ; in tres scilicet hierarchias. Quarum prima (temporali quidem ordine, ultima vero dignitate) legale sit sacerdotium ; quod in va- riis valdeque obscuris symbolis per legislatorem Moysen plane carnali adhuc populo, liter aeque non spiritui servi- enti, distributum est : cujus maximus character erat taber- naculum illud in Arabico monte figurate monstratum. Secundavero, qua? est’ media, sacerdotium quod nunc est : Ecclesiam dico novi Testamenti, sub gratia quidem con- stitutam, partim symbolis visibilium sacramentorum dis- positam, partim vero veritatis contemplatione perfec- tam ; et est finis praeteritas prima?, initium vero futurae hierarchia? : quae est tertia, jam" ex parte inchoata in pri- mitiis contemplationis, perficienda vero post gloriam fu- turae resurrectionis ; quando, visibilium sacramentorum velaminibus sublatis, ipsam veritatem perspicua claritate contemplabimur. Ideoque praesens ecclesiastica hierar- chia (ut diximus) media est inter legalem praeteritam et ccelestem futuram : quoniam non solum aeternarum rerum symbola peragit et visibiliter considerat, ut legalis praete- rita ; sed et spiritualem intelligentiam investigare inveni- reque non cessat, ut ccelestis futura.

Tertius dehinc continet divinarum nominationum vir- tutes, ideoque De divinis nominibus vocitatur ; quiaw in eo secretissima subtilissimaque reserantur mysteria de uni- tate et trinitate divinae essentia? : hoc est, quae nomi- na discretam, quae unitam insinuant Deitatem ; quae per se inhumanato Filio conveniunt, quae sit unius solius omnium causa? in primordiales causas prima processio, ac per eas iterum a summo usque deorsum multiplex theophania; in genera quidem, in species, numerosque visibilium et invisibilium naturarum : ubi supernaturali con- templatione docere perspicitur, plus similia esse et appro- pinquare Deo ea quae non sunt quam quae sunt (non tamen privatione substantia?, sed superexcellentia naturae) quid distat inter causas et causativas ; malum nihil esse, neque in rerum natura subsistere, neque substantia?, neque vir-

« et O. N.

■ Deest quia in N et O.

" nunc O. S.

11IBERNICAIIUM SYLLOGE.

tuti, ncque operationi nocere : ea quoquc qua3 per priva- tionem de Deo dicuntur, per excellentiam in ipso intelli- genda esse.

Quartus De mystica theologia, quantum coarctior sit caeteris in sermonibus, tan turn largior in sensibus. Unde et in duas maximas logicae discipline dividitur partes ; cataphaticam plane et apophaticam ; id est, in esse, et non esse, ubi analytical artis regulis utitur ; et nos prae- clarissime commonet, per privationem omnium qua? dici seu intelligi possunt, oportere ad veritatem quae est causa omnium quag ab ea, et per earn, et in ea, et ad earn, etx propter earn creata sunt, per excellentiam essentia? re- currere.

Lumine sidereo Dionysius auxit Athenas,

Areopagites, magnificusque sophos. Primo commotus Phcebum subeunte Selenay,

Tempore quo stauro2 fixus erat Dominus. Mox ut conversus, mira stupefactus eclipsi ;

Consequitur gaudens Hierothea ducem. Qui mox edoctus : praeclarus namque magister

Pneumatisa excelsi fonte renatus erat. Nec mora, perfulgens ccelestis luce sophiae",

Attidas edocuit, de quibus ortus adest. Namque ferunt Paulum, qui Christum sparsit in orbem,

Ipsi felices imposuisse manus. Ast mox perfectus Doctoi’is symmachus0 instans,

Rexit Cecropidas pervigil archiereus3. Alta dehinc volitans Paulum suprae astra secutus,

Empyrei cceli tertia regna videt. Suspicit ad Semphin primos, sanctosque Cherubin,

/Ethereosque thronos, quo sedet ipse Deus. Post hos, virtutes, dominatus, atque potentes,

Agminibus sacris enitet ordo sequens.

x et propter earn desunt in O ct N. v aiXijvtj, luna. ’ nravQip, cruci.

a Tlvivfiaroc,, Spiritus. ’’ fro^iVif, sapientia".

r avpfiaxng, commilito. d «pxw P£^£> pontife*.

r Super. Duo MSS. Oxon.

Ap\Covt-

DentibusB ouraniish tertia taxisj inest. Hos igitUr numeros terno ter limite septos,

Praeuicti patris mystica dicta docent.

RECENSIO.

Haec etiam epistola praemissa est " libris S. Dionysii Areopagitae quos Johan- nes Eriugena transtulit de Graeco in Latinum, jubente ac postulante gloriosissi- mo rege Carolo, Ludovici imperatoris Alio;" ut habetur in libro MS. quo hie sum usus, collegii S. Trinitatis Cantabrigiae. Johannis quoque nostri putantur esse excerpta ilia, quae inter Macrobii scripta feruntur, De differentiis et socie- tatibus Graeci Latinique verbi; hac ad finem notatione adjecta. " Explicit de- floratio de libro Ambrosii Macrobii Theodosii, quam Johannes carpserat ad dis- cendas Graecorum verborum regulas." Atque ita etiam censuit V. CI. P. Pi- thaeus ; " esse hunc Johannem Scotum, virum ilium Graecae Latinaeque lingua: peritissimum, qui Carolo imperatori coaetaneus et Dionysii libros Latinos fecit :" quemadmodum in suis ad hunc libellum notulis monuit Johannes Opsopaeus. Refert Jo. Balaeus, Centuria secunda scriptorum Britannonim, capite vicesimo quarto, et eum secuti alii, transtulisse eum " in tres linguas, scilicet Chaldaicam, Arabicam et Latinam, Aristotelis Moralia de secretis seeretorum, seu recto re- gimine principum." Latini scripti duo penes me sunt MSS. exemplaria : quod posterioris alicujus Johannis opus esse, mihi non est dubium.

r Graecus iste versiculus in MS. exemplari ab imperito librario ita erat depra- vatus ; ut a nobis omnino restitui non posset.

s Mentibus conjicit doctiss. episc. Kilmor. quomodo habet et antiquiss. exem- f>lar Oxon.

h ovpavioi£, ccelestibui. 1 rd?t£, ordo.

HIRER NK’AKUM SYLLOGK.

4-83

EPISTOLA XXIV.

ANASTASIl* ROMANCE ECCLESEE RIBLIOTHECARII, AD EUNDEM REGEM CAROLUM: DE IISDEM AREOPAGITICIS, ET JOHANNE SCOTO EORUM INTERPRETE.

Inter caetera studia, qua? tarn laudabilis actio quam saluberrima commonitio, quin etiam odorifera volans opi- nio de virtutum ac mo rum quantitate1’ tuorum, o dictator inclyte, mortalium mentes excitat, et ad effodiendam sa- pientiam hortatur, velut thesauros ; illud quoque non me- diocriterc, est admiratione stupendum, quod non solum Latinos patres, sed et Graecos rimari non cessas, et Ro- mana lingua pollentes Pelasgarum facis rerum non ex- pertes. Tu quippe facis, qui ad faciendum suscitas et hortaris : quia et nos saepe magnam domum fecisse dicimur, non tamen manibus, sedafFatibus. Beatus itaque Arcopa- gita Dionysius Atheniensis antistes (quern inter caetera con- stat industria tua, praestantissime principum, in Romanum sermonem translatum) tantum est, ut ipse patentius nosti, ad intelligendum difficilis, quantum sermone sublimis : immo quanto difficilia sunt intellectu et alta mysteriis, quae ipse perscrutatus, superna revelante gratia, didicit ; et arcana theologia?, divina se ducente manu, ingressus in sanctuarium Dei, ablato velamine penetravit.

Mirandum igitur est, quia pietas tua nec talia indiscussa reliquit. Sed hie licet in terra ambulat, tanquam in ccelis conversans ambit : ita ut, veluti quidam (ut ita fateamur) angelus vel ccelestis homo, sancta sanctorum ingredi eon- templatione videaris, et ad abdita et adyta divinae ineffa- bilitatis (quantum possibile est mortalibus) acutis spiritu- alium oculorum visibus accepisse'1 credaris. Mirandum

» C. A. 800.

1 mediocri MS. Oxon.

b qualilalc MS. Oxon. u accessisse. MS. Oxon.

VLTERLM EriSTOLARUM

est quoque, quomodo vir ille barbarus vqui in tinibu^ mundi positus, quanta ab bominibus conversatione, tanto credi potuit alterius lingua? dictionc, longinquus) tafia intellectu capcre in aliamque linguam trans ferre valuerit. Johanncm innuo Scotigenam virum, quern0 auditu comperi per omnia sanctum. Sed boc operatus est ille artifex spi- ritus, qui hunc ardcntem pariter et loquentem fecit. Nisi enim ex gratia ipsius igne cbaritatis flagrasset ; nequa- quam donum linguis loquendi procul dubio suscepisset. Nam hunc magistra charitas docuit, quod ad multorum instructionem et a?dificationem patravit.

Verum etsi ad mensuram datus est ei spiritus : ipse tamen, paternis doctrinis imbutus, quantum potuit fecit, et prodesse proximis ultra vires tentavit. Siquidem praster ilia qua; hunc latuisse probantur, ex his quae sparsim a quibusdam de pra?dicti patris sermonibus et epistolis ante nos interpretata inveniuntur, plurimum utilitati subtraxit ; quia tanto studio verbum de verbo dicere procuravit : quod genus interpretationis (licet etipse plurimum’ sequar) quantum illustres interpretes vitent, tua profecto solers experientia non ignorat. Quod eum non egisse ob aliam causam existimo, nisi quia cum esset humilis spiritu, non praesumpsit verbi proprietatem deserere ; ne aliquo modo a sensus veritate decideret. Unde factum est, ut tantum vi- rum, qui per se (quoniam intima et ardua qua?que utriusque philosophise penetralia rimari proposuit) perplexus nostris intellectibus videbatur, intra cujusdam labyrinthi difficilia irretiret, et in antris profundioribus invisibiliorem quo- dammodo collocaret ; et quern interpretaturum susceperat, adhuc redderet interpretandum.

Quapropter ipse merito anxius, coepi sedulo quaerere, si forte reperiri potuisset praeceptor quisquam vel aliquod scriptnm, quo enucleante, tantus pater nobis liquidius illucesceret ; et, quia jam per interpretis industriam hnguae nostrae fuerat traditus, nostris patulis redderetur perfec- tius intellectibus : cum ecce repente paratheses sive scholia in eum, qua? Constantinopoli positus videram, admanus ve~

f quantum MS. Oxon.

1 pkrumquc MS. Oxon.

IIIBERN1CARUM SYLLOGE.

nere, quibus utcunque interpretatis, mihi aliquantulum ma- gi’s emicuit ; qua; videlicet in marginibus interpretati codicis ejus, ut in Graeco repperi, mox interpretata utcumque (donee a docto melius interpretarentur) respondentibus signis interpres ego satis imperitus apposui, vestraeque gloriosae sapiential potissimum fore mittenda non immerito judicavi; ut scilicet, quae fuit alterius interpretationis hor- tatrix et auxiliatrix, sit etiam nostrae qualiscunque suscep- trix et approbatrix. Ipsorum autem scboliorum sive para- thesewn quascunque in calce sui signum vivificas crucis habent, a beato Maximo confessore ac monacbo inventa narrantur; caetera vero sancti Johannis Sycopolitani5 epis- copi esse feruntur. Sane ubi a verbis interpretis scholia ipsa dissentire vidi ; ut lector quid de apposita dictione interpres senserit, quid scholion insinuet indifficulter ag- noscat, et verba interpretis scholio inserui, et qualiter ea scholii compositor praetulerith, innui. Sed et, sicubi opor- tunum fore conspexi, ex me quoque (quoniam esse aliter non potuit) paucissima quaedam, et quae facilius ab intel- ligente agnosci poterant, interposui.

Praeterea notandum est, quod licet tantae gloria; tantae- que scientiae sive antiquitatis iste sanctus Dionysius fuerit, nunquam tamen aliqua opuscula cum edidisse (nisi fallor) quaecumque orthodoxorum scripta traditio prodit, prius- quam Romani pontifices, videlicet Gregorius, Martinus, et Agatho, dictorum ejus in conscriptis suis mentionem fece- rint, et ea per haec probabilia judicantes admiserint. Gre- gorius scilicet in homelia capituli evangelii de centum ovibus et decern dragmis ; Martinus in synodo sua quam Romae contra haereticos celebravit ; et Agatho in epistola quam ad sextam synodum destinavit. Unde ego veram esse Graecorum opinionem conjicio, perhibentium libros ejus a prioribus haereticis occultatos ; donee longo post tempore ex opusculis ejus solus codex qui nunc habetur, est Romae repertus, caeterisque nondum inventis, in Graeciam asportatus. Edidit enim et alios, ut ipse innuit, libros ;

e Ita ct edit. Colon, sed MS. Oxon. Scitopolitani antistilis. h protukrit MS. Oxon.

VETERUM EriSTOLARUM

quos nec Graecus quisquam nec aclhuc potuit invenirc Latinus.

Et quidcm Lucas in Actibus apostolorum’, Eusebiusque Pamphili ct Dionysius Corinthi antistes, de eo quaedam miranda tradunt : quae vero scripsit, nisi me oblivio fallat, omnino non tradunt. Suadet autem ad hoc ita creden- dum etiam illud, quod nemo probabilium tractatorum (sicut eis moris est priorum dicta exponendik3 et suis opus- culis inserendi) scriptis ipsius utitur, aut horum cujuspiam reminiscitur. Denique vir magnus et apostolicae sedis praeceptor Constantinus1 philosophus, qui Romam sub ve- nerabilis memoriae Adriano juniori papa veniens, S. de- mentis corpus sedi suae restituit (quique totum codicem saepememoratietmemorandi patris memoriae commendabat, et quantum utilitatis medullaejus habebat, auditoribus com- mendabat) solitus erat dicere : quod si sanctos, videlicet pri- ores institutores nostros, qui haereticos quosque vix et quodammodo cum fuste decollaverunt, Dionysium contigis- set habere ; cum acuto illos gladio proculdubio trucidassent : innuens profecto hujusmodi dicto, quia quorum os labori- osius et forte tardius obstruxerunt, facilius et acutius sive velocius (6£i» quippe et acutum significat1" et velox) obmu- tescere coegissent. Ac11 post praelatorum sanctorum sedis apostolicae praesulum memoriam, tarn septima et octava synodus, quam Latini et Graeci doctores, non solum quia venerabilis hie pater scripserit innuunt, sed et testimonia ex scripturis0 ejus frequenter assumunt ; ut scilicet sensus suos et dicta tanti viri reddant auctoritatis pondere gra- vida, et cunctis mortalibus appi’obanda pariter et sec- tandap.

Deus omnipotens gloriam tuam a terrenis ad cceleste regnum quandoque transferal. Datum X. kalendas Apri- lis. Indictione octava.

1 Act. cap. 17. vcr. 34. k excerpendi MS. Oxon.

’ de quo vide Anastasii hujus pracfat. in oetavam synodum. tomo 3. Concil. general, edit. Rom. part. 2. pag. 181.

“’ signat MS. Oxon. " At vero MS. Oxon.

0 scriptis MS. Oxon. P consectanda MS. Oxon.

‘i Jta edit. Colon, scd MS. Oxon. a tcrrcno ad cceleste transferal regnum quan- doque.

UIBERNICARUM SYLLOGE.

KECENSIO.

Idem hie de Johannis Scoti tianslatione ab Anastasio fertur judicium quod postca a Rogero Hovedeno latum est, in priore parte annalium. " Caroli rogatu Hierarchiam Dionysii Areopagitae in Latinum de Graeco verbum e verbo trans- tulit : quo fit, ut vix intelligatur Latina litera, quae volubilitate magis Graeca, qiiam positione construitur nostra.” Ex hac autein epistola intelligimus, Graeca in Dionysium quae Maximo tribuuntur scholia, non illius esse omnia, sed Johannis Sycopolitani episcopi TrapaQtaeit; habere admixtas. Unde et prologo in Graeca editione Moreliana titulum hunc praefixum videmus : npoXoyog tuv ayiov MaZi/iov, >j Kara Tivag tov XvkottoX’itov. Prologus sancti Maximi, vel, secundum quosdam, Sycopolitani.

VETERUM EP1ST0EARUM

EPISTOLA XXV.

DUBLIN IENSIUM11, AD LANFRANCUM CANTUARIENSEM ARCHIEPISCOPUM.

Vencrando sanctae Cantuariensis Ecclesiae metropolilano Lanfranco, Clerus et populus Ecclesiae Dubliniensis debitam subjectionem.

Vestr.e paternitati est cognitum, quod Ecclesia Dubli- niensis, quae Hibernian insula? metropolis est, suo sit vi- duata pastore, ac destituta rectore. Propterea elegimus presbyterum, nomine Patricium, nobis sufficientissime cog- nitum, natalibus et moribus nobilem, apostolica et eccle- siastica disciplina imbutum, fide Catholicum, in Scrip- turarum sensibus cautum, in dogmatibus ecclesiasticis exercitatum. Quern nobis quantocius petimus ordinari episcopum : quatenus, auctoi’e Deo, regulariter nobis prse- esse valeat et prodesse ; et nos sub ejus regimine salu- briter militare possimus ; quia integritas praesidentium salus est subditorum : et ubi est incolumitas obedientia?, ibi sana est forma doctrina?.

recensio.

HUtoria, cum hujus epistolae argumento connexa, et in Dubliniensibus et in Cantuariensibus annalibus habetur tradita. In Dubliniensibus quidem ita. " Anno Domini 1074. Dunanus, episcopus Dubliniensis civitatis in Christo quievit, et in Ecclesia S. Trinitatis, juxta magnum altare, ad dextram ipsius, est sepultus. Eodem anno ad regimen Dubliniensis Ecclesiae Lanfiancus ar- chiepiscopus Cantuariae, petente Goderico rcge, Dubliniensis Ecclesiae populo et clero consentienlibus et eligentibus, in Ecclesia S. Pauli Londonia." Patricium

1 A. C. 1074.

HIBER NIC ARUM SYLLOGE.

sacravit antistitem, accepta prius ab ipso examinato professione, de sua obe- dientia (modo antecessorum suorum) sib) suisque successoribus adhibenda : sacratumque in patriam, unde venerat, remisit ; dans ei ltteras ferendas Gode- rico regulo, et Terdilvaco niaxinio regi Hiberniae." In Cantuariensibus brevius, hoc modo. Lanfrancus, ordinationis suae quarto anno, " Patricium Dublinia; civitati in Hibernia sacravit episcopum Lundoniae : a quo et professionem acce- pit ; et literas ei, deferendas regibus Hiberniae, dignas valde memoriae contradi- dit." Professionem, cujus hie fit mentio, pagina 5(i3. exhibemus, ex eodem Cottonianae bibliothecae codice desumptam, e quo praesentem epistolain descrip- simus. Literse vero ad reges missae, jam proxime subsequuntur.

VETERUM EPISTOLAP.UM

EPISTOLA XXVI.

LANFRANCI3 CANTUARIENSIS ARCHIEPISCOPI, AD GOTHRICUM REGEM DUBLINIvE.

Lanfrancus non suis meritis, sed gratia Dei archiepiscopus ; glorioso Hiberniae regi Gothrico, salutem orationibus.

Venerabilem fratrem ac coepiscopum nostrum Pa- tricium, quern charissime fili, excellentia vestra ad nos consecrandum transmisit, honeste suscepimus, debitis of- ficiis secundum canonicam institutionem, sancti Spiritus gratia cooperante, sacravimus, sacratum ad sedem pro- priam cum testimonio literarum nostrarum, more anteces- sorum nostrorum, remisimus. Qui quamvis de gloria vestra multa nobis bona, multisque laudibus digna nobis retulerit ; non ab re tamen esse credimus, si praedicanda vestra studia nostra adhortatione pulsamus. Sicut enim ignis flante vento clarius lucet, et major efficitur ; sic vera virtus veris praeconiis pulchrius enitescit, et in melius augmentatur.

Rogamus igitur, sicut rogari oportet pretiosum sanctae Ecclesiae filium, quatenus fidem rectam, ab ipso Deo et Sanctis ejus apostolis atque orthodoxis patribus traditam, cum omni mentis sinceritate inviolatam teneatis ; fidei congrua opera, in quantum vires suppetunt, exhibeatis : superbis austeram, humilibus placabilem vestram celsitu- dinem ostendatis. In regno vestro perhibentur homines, seu de propria, seu de mortuarum uxorum parentela con- juges ducere : alii legitime sibi copulatas pro arbitrio et

A. C. 1074.

IIIBEUNICARUM SYLLOGE.

voluntate relinquere; nonnulli suas aliis dare, et aliorum infanda commutatione recipere. IIa?c, et si qua sunt alia crimina, propter Deum et animam vestram in terra potes- tatis vestrae corrigi jubete : talesque vos cum divino adju- torio vestris subditis exhibete, ut et amatores boni bona amplius diligant, et appetitores mali pravas actiones ne- quaquam exercere praesumant. Hoc enim facientes, et diutius cum rerum temporalium felicitate in terra regna- bitis, et post terrenum regnum sine fine regnaturi ad cce- lestia regna migrabitis.

Plura et prolixius vobis scripsissem : sed habetis vobis- cum praedictum antistitem vestrum, monasticis instituti- onibus a pueritia enutritum, scientia divinarum literarum strenuissime eruditum, bonorum operum ornamentis, in quantum cognosci a nobis potuit, decentissime adornatum. Quern de anima vestra vobis saepius loquentem si intento corde audieritis, audientes ut patri spirituali (in his quae ad Deum pertinent) obedieritis, obedientes ea, quae vobis ab eo prolata fuerint, in area pectoris vestri reposueri- tis ; speramus per misericordiam Dei, quia neque vos perniciose eri’abitis, neque subditos vobis in pravarum actionum pertinacia stare diu permiseritis. Omnipotens Dominus contra inimicos mentis et corporis brachio vir- tutis suae excellentiam vestram defendat ; et post longam hujus seculi vitam, ad earn, quae finem non habet, feliciter vos perducat.

RECENSIO.

Gothricus hie non alius fuisse vidctuv quam Godredus, cognomcnto Crouan, dc quo in chronico regum Manniae, ad annum 1066. ita lcgimus. " Godredus subjugavit sibi Djibliniam, et magnani partem de Laynestir. Scotos vero ita per- domuit ; ut nullus qui fabricaret navem vel scapham, ausus esset plus quam tres clavos inserere. Regnavit autem sexdecim annis ; et mortuus est in insula quse vocatur Yle."

•

492 VETERUM EPISTOLARUM

E PISTOL A XXVII.

EJUSDEM LAXFRAXCI3, AD TERDELVACUM HIBERNLE REGEM.

Lanfrancus peccator et indignus saucts Dorobernensis EcclesieF archiepiscopus, inagnifico Hiberniae regi Terdelvaco benedictionem, cum servitio et ora- tionibus.

Nullam Deus majorem terris misericordiam impendit, 411am cum pacis ac justitiae amatores ad animarum sen corporum gubernacula provehit : et maxime cum bonis re- gibus regnahujus mundi regenda committit. Hincnamque pax oritur, discordia sopitur, et, ut breviter cuncta com- plectar, Christiana? religionis observantia stabilitur. Quod populis Hiberniae divinitus tunc collatum fuisse prudens inspector intelligit, quando omnipotens Deus excellentiaa vestrac jus regiae potestatis super illam terram concessit. Tot enim tantaque bona de magnitudinis vestras erga bonos pia humilitate, contra pravos districta severitate, circa omne hominum genus discretissima aequitate, frater et coepiscopus noster Patricius narravit ; ut quamvis vos nunquam viderimus, tanquam visos tamen vos diligamus, et tanquam visis et bene cognitis vobis salubriter consu- lere, et sincerissime servire cupiamus.

Verum inter multa quae placent, relata nobis sunt quae- dam quae displicent : videlicet quod in regno vestro quis- que pro arbitrio suo legitime sibi copulatam uxorem, nulla canonica causa interveniente, relinquit, et aliam quamlibet,

A. C. 1074,

IIIBERNICABUM SYLLOGE.

seu sibi vel relictae uxori consanguinitate propinquam, sive quam alius simili improbitate deseruit, maritali seu for’ni- caria lege, punienda sibi temeritate conjungit. Quod episcopi ab uno episcopo consecrantur. Quod infantes baptismo sine chrismate consecrato baptizantur. Quod sacri ordines per pecuniam ab episcopis dantur. Ha;c omnia, et si qua sunt similia, contra evangelicam et apos- tolicam auctoritatem, contra sanctorum canonum prohibi- tionem, contra omnium ortbodoxorum patrum, qui nos praecesserunt, fieri institutionem ; nullus qui sacras literas vel mediocriter legit, ignorat. Qua?, quanto in conspectu Dei sanctorumque ejus amplius sunt horrenda, tanto stu- diosius vestris sunt sine aliqua dilatione jussionibus pro- hibenda ; et nisi probibita corrigantur, districtissima ter- l’oris vestri severitate punienda. Nullum enim Deo vel majus vel gratius munus ofFerre potestis, quam si divina et bumana debitis legibus gubernare studetis.

Memores igitur divini judicii, quo de commisso vobis regno rationem reddituri estis Deo, episcopos et religiosos quosque viros in unum convenire jubete, sacro eorum conventui praesentiam vestram cum vestris optimatibus exbibete, has pravas consuetudines, omnesque alias, qua? a sacris legibus improbantur, a regno vestro exterminare studete : quatenus Rex Regum, et Dominus dominantium, cum viderit regiam majestatem vestram praeceptis suis in omnibus esse subjectam, servis quoque ac fidelibus suis pro timore et amore ejus mansuetam, inimicis divinae reli- gionis divino zelo infestam ; ipse quoque vos vestrosque fideles clamantes ad se propitiatus exaudiat, hostes conte- rat, pacemque vobis in hoc saeculo stabilem, et in futuro vitam aeternam concedat.

RECENSIO.

Hanc, et praecedentem epistolam, annalibus suis, in anni 1089. historia, inse- ruit Caesar Baronius : quam utramque, ex Cottoniano optima? notae manuscripto, emendatiorem hie dedimus. De barbara auteni isla, quae non solum in Hiber- nia, sed etiam apud Anglo-Saxonas et Scotos in Britannia invaluerat, legitimas

uxores deserendi consuetudine, videndus Camdenus in Hibernia sua pag- 765. et Johannes Picardus, in notis ad Anselmi lib. 3. epistol. 147. ubi taraen Terdelva- cum (ad quem et haec a Lanfranco, et vicesima nona a Gregorio VII. data est epistola) Gothrici successorem perperam constituit : cum eodem tempore Golh- ricus Dubliniae regulus, et Terdelvacus (quem nostri CojrijOealbdcb O bp]<l)t» nuncupant) summus Hibernia? rex fuerit.

HIRER NIC ARUM SYLLOGE.

EPISTOLA XXV III.

EJUSDEM I. ANFR ANCIa AD DOMNALDUM HtBERNKE EPISCOPUM.

LanfYancus indigmis sancta; Canluariensis Ecclesiae antistes, venerando Hiber- niae episcopo D. et iis qui sibi liteias transmiserunt, salutem ct benedictio- nem.

In itinere positi, et a civitate in qua nobis sedes episco- palis est longe sepositi eramus ; quando literas vestras, nuncio vestro deferente, suscepimus. Quem cum rogas- semus ut saltern paucis diebus nobiscum manei’et ; quate- nus perquisitis libris, congruum pro captu nostro ad con- sulta vestra responsutn vobis referret : petitioni nostrae efFectum negavit, et se diutius non posse morari multis assertionibus allegavit. Itaque dulcissimam nobis frater- nitatem vestrara paterna cbaritate monemus, ne indignum vobis sit, quod de tanta re tarn breviter respondemus.

Revera et procul pulsa omni ambiguitate sciatis, neque transmarinas Ecclesias, neque nos Anglos, banc de infan- tibus tenere sententiam quam putatis. Credimus enim generaliter omnes, omnibus aetatibus plurimum expedire, tarn viventes quam morientes Dominici corporis et san- guinis perceptione sese munire. Nec tamen si, prius quam corpus Christi et sanguinem sumant, contingit bap- tizatos statim de boc seculo ire; ullatenus credimus eos, quod Deus avertat, propter boc in a?ternum perire. Alio- quin Veritas non esset verax, quae dicit : " Quib crediderit et baptizatus fuerit, salvus erit ;" et per propbetam : " Ef-

J A. C. 10S1.

’ Marc. cap. lfi. ver. 16.

K K 2

49G

fundamc super vos aquam mundam, et mundabimini ab omnibus iniquitatibus vestris ;" quod de baptisino esse dictum, omnes hujus sentential expositores concorditer asseverant. Et Petrus apostolus : " Etd vos nunc similis forma? salvos facit baptisma;" et Paulus apostolus: " Quot- quot’in Christo baptizati estis, Christum induistis." Chris- tum est enim induere, habitatorem Deum per remissio- nem peccatorum in se habere.

Nam sententia ilia quam Dominus in evangelio dicit ; " Nisi1 manducaveritis carnem Filii hominis, et biberitis ejus sanguinem, non habebitis vitam in vobis;" quantum ad comestionem oris, non potest generaliter dicta esse de omnibus. Plerique etenim sanctorum martyrum ante bap- tismum quoque diversis excruciati pcenis de corpore mi- graverunt. Eos tamen in numero martyrum computat et salvos credit Ecclesia per illud testimonium Domini, quo dicitur : " Quig me confessus fuerit coram hominibus, con- fitebor et ego eum coram Patre meo qui est in ccelo." Infantem quoque non baptizatum, si morte imminente ur- geatur, a fideli laico, si presbyter desit, baptizari posse canones prcecipiunt ; nec eum tamen, si statim moriatur, a consortio fidelium sejungunt.

Necesse est ergo prsedictam Domini sententiam sic in- telligi, quatenus fidelis quisque divini mysterii per intelli- gentiam capax, carnem Christi et sanguinem non solum ore corporis sed etiam amore et suavitate cordis comedat et bibat : videlicet amando et in conscientia pura dulce habendo, quod pro salute nostra Christus carnem assump- sit, pependit, resurrexit, ascendit ; et imitando vestigia ejus, et communicando passionibus ipsius, in quantum humana infirmitas patitur et divina ei gratia largiri dig- natur. Hoc est enim vere et salubriter carnem Christi comedere et sanguinem ejus bibere.

Quam sententiam in libro de doctrina Christiana beatus Augustinus exponens, sic ait : " Facinush vel flagitium

c Ezech. cap. 30. ver. 25. d 1 Pet. cap. 3. ver. 21.

e Galat. cap. 3. ver. 27. f Joh. cap. 6. ver. 54.

e Matth. cap. 10. ver. 32.

h Augustin. de doctr. Christ, lib. 3. cap. 10. op. torn. 3. p.l. pag. 4S>.

jubere videtur. Figura ergo est, praecipiens passioni Do- minica? communicandum esse, et suaviter atque utiliter in memoria recondendum, quod pro nobis caro ejus vulne- rata et crucifixa sit." (Figuram vocat figuratam locuti- onem ; neque enim negat veritatem carnis et sanguinis Cbristi: quod plerisque schismaticis visum est, et adbuc non cessat videri ;) et Dominus in evangelio : " Qui’ manducat carnem meam, et bibit sanguinem meum, in me manet et ego in eo." Quod exponens beatus Augustinus, ait : " Hock est namque carnem Christi et sanguinem salu- briter comedere etbibere, in Christo manere, et Christum in se manentem habere." Nam et Judas qui Dominum tra- diclit, cum caeteris apostolis ore accepit: sed quia corde non comedit, judicium sibi acternae damnationis accepit.

Quasstiones saecularium literarum nobis solvendas misis- tis : sed episcopale propositum non decet operam dare hujusmodi studiis. Olim quidem juvenilem aetatem in his detrivimus : sed accedentes ad pastoralem curam, abre- nunciandum eis decrevimus.

RECENSIO.

Hue spectant quae in Cantuariensibus annalibus, ad annum undecimum Lan- franci, niemorantur. " Eo quoque tempore misit in Hiberniam Domnaldo epis- copo literas, sacrce doctrinae pinguedine refertas." Has vero, in tomo epistola- rum Lanfranci non inventas, decretis synodicis et pontificiis ab Isidoro Merca- tore collectis, turn in publica academiae C’antabrigiensis turn in privata D. Roberti Cottoni bibliotheca, subjuncta reperimus. Domnaldus autem sive Dofnaldus, cujus etiam in 33, et 34. epistola fit mentio, Armachanus fuit archiepiscopus, et totius Hiberniae primas, ut ex annalibus liquet.

1 Job. cap. 6. ver. 57.

k Augustin. in Evangel. Julian, tract. 2(i. op. torn. 3. p. 2. p. 493.

VJETERUM EFISTOLARCM

EPISTOLA XXIX,

GREGORII3 VII. ROMANI PONTIFICIS, AD HIBERNOS.

Gregorius episcopus, servus servorum Dei; Terdelvacho iuclyto regi Hibcrnise, archiepiscopis, episcopis, abbatibus, proceribus, omnibusciue Christianis Hi- bernian! inhabitantibus, salutem et apostolicam benedictionem.

Per orbem universum Domini Jesu doctrina refulsit ; quoniam is qui " deb thalamo suo tanquam sponsus ex- ivit, tabernaculum suum in sole constituit ; et nemo est, qui caloris ejus fulgorem effugere possit." Hujus auctoritas sanctam Ecclesiam in solida petra fundavit ; et beato Petro, a petra venerabile nomen habenti, ejus jura commisit, quam etiam super omnia mundi regna consti- tuit : cui principalis, et potestates, et quicquid in seculo sublime videtur esse, subjecit ; illo Isaias completo ora- culo. " Venient0," inquit, " ad te qui detrahebant tibi ; et adorabunt vestigia pedum tuorum." Beato igitur Petro, ejusque vicariis, inter quos dispensatio divina nostram quoque sortem annumerari disposuit, orbis universus obe- dientiam similiter et reverentiam debet : quam mente de- vota sanctse Romanae Ecclesiam exhibere reminiscimini. Vos autem, ut cbarissimos filios, exhortamur justitiam ex- ercere, Catbolicam Ecclesia; pacem tueri et diligere, ip- samque diligentes ulnis charitatis vobis adjungere. Siqua vero negotia penes vos emerserint, qua? nostro digna vi- deantur auxilio, incunctanter ad nos dirigere studete : et quod juste postulaveritis, Deo auxiliante, impetrabitis. Data Sutrii. VI. Kal. Mart.

» C. A. 10S5.

’ Esai. cap. 60 ver. 14

h Tsalm. 19. ver. 4, 5, 6.

HIBERMCARUM SYLLOGE.

RECENSIO.

Hanc quoque epistolam, in Gregorii Regesto nequaquam inventam, eidem isidori Mercatoris collectioni annexam reperimus : et quia nullius certi anni quo scripta ea fuerit, comparebat indicium ; ad postremum pontificatus illius an- num referre libuit. Anno autem 1085. vita ilium excessisse constat, 15. vel 10. annis ante obitum Guiberti antipapa?, qui ab archiepiscopatu Ravennate ad Romanum pontificatum evectus, Clemens III. est dictus ; inquem a Guilielmo Pictaviensi Leonini isti editi sunt versiculi, quos (utadquartam epistolam sumus polliciti) ex MS. quondam ad Succentoriam Thorneyae apud Halifaxenses per- tinente descriptos, hue apponere visum fuit.

Willelmus Canonicorum bead Hilarii minimus, Wiberto.

Ne metra contemnas tibi scripta videre Ravennas :

Consilium sanum ne crede tibi fore vanum.

Ad cor mane cito ratione fruendo redito.

Si cor habes mundum, monstrabit te furibundum :

Qui contra ccelumjacis impenetrabile telum.

Te patet incautum, qui cornua ponis in altum ;

Eventu tristi regnum poscens tibi Christi.

Insanis penitus in ludibrium stabilitus ;

Qui sanctae sedis papam forte te male credis,

Qnam factus praedo violasti corpore fcedo.

Stat merito Demens nomen tibi, stat male Clemens,

O caput erroris per multa fluenta cruoris :

Nunc manifestabit error tuus atque probabit,

Quos velut argentum fidei probat experimentum.

Ergo quampropere tua ccepta caveto tenere :

Et fastu spretoquid sis moriture videto.

l’apae prostratus transactos ede reatus ;

Etveniam quaere, culpamque tuam profitere :

Est pius indultor, tamen aeque criminis ultor,

,M)0

VETERl’M EPISTOLAKUM

EPISTOLA XXX.

GILLEBERTI LUMN1CENSIS EPISCOPI, ET ROMANI TONTIFICIS APUD H1BERNOS LEGATI% AD EPISCOPOS HIBERNLE.

DE USU ECCLESIASTICO.

Episcopis, [et] presbyteris totius Hiberniae, infimus prsesulum Gille Lumnicensis in Christo salutcm.

Rogatu, necnon et praecepto multorum ex vobis, cba- rissimi, canonicalem consuetudinem in dicendis horis et peragendo totius ecclesiastici ordinis officio sci’ibere co- natus sum, non praesumptivo, sed vestrae cupiens parere piissimae jussioni; ut diversi et schismatici ill i ordines, quibus Hibernia pene tota delusa est, uni Catbolico et Romano cedant officio. Quid enim magis indecens aut schismaticum dici poterit, quam doctissimum unius ordinis in alterius Ecclesia idiotam et laicum fieri ? Quicumque ergo Catholicae membrum se profitetur Ecclesiae, sicut una fide, spe, charitate, in corpore jungitur ; ita Deum ore et ordine cum ceteris membris laudare jubetur. Unde apos- tolus : " Utb unanimes uno ore honorificetis Deum." Sicut igitur linguarum per superbiam facta dispersio, ad unita- tem in apostolica humilitate ducta est : sic ordinum per negligentiam et praesumptionem exorta confusio, ad con- secratam Romanae Ecclesiae regulam per vestrum studium et humilitatem ducenda est. Quantum ergo debeat morum unitas servari a fidelibus, quamvis ex multis locis sacrae Scripturae manifestum sit; praesens tamen Ecclesiae de-

a Qua legatione obiisse liquet ex Bernardo in vita Malachiae (vid. Messingham. pag. 359.) biennio post mortem Celsi, h. e. anno Dom. 1130.et nono anno ante mortem Malachiae, h. e. anno Dom. 1140. vide Messingham. pag. 363, 364. Referenda igitur hsec epistola ad annum 1 130.

b Rom. cap. 15. ver. 6.

lllBERNK’AIlUM SYLLOGE.

picta imago oculis feubjecta patenter ostendit. Nanique omnia Ecclesiae membra uni episcopo, videlicet Cbristo, ejuscpje vicario beato Petro apostolo, atque in ejus sede prassidenti apostolico, subjici et ab eis manifestat guber- nari. Haec tandem praemia pro tantulo opere a vobis omnibus expostulo ; ut sicut hie Deum uno corde et ore laudare debemus, sic ei, vestris precibus adjutus, una vo- biscum psallere in ccelestibus valere merear. Amen.

Subjiciebatur in MSS. quibus hie usi sumus exemplaribus, Ecclesiae depicta imago (cujus in superiori prologo facta est mentio, et in proximo libello sequitur explicatio,) hac circumdata ntptypcupy. " Arca figuram mundi habuit : fuit enim tricamerata. In superiori parte erant aves, tanquam angeli in ccelo. In medio erant homines (scilicet Noe, et familia ejus) tanquam in hoc mundo. In imo animalia et reptilia, tanquam animae in inferno." Verum, ob chalcographico- rum typorum defectum, schema illud coacti sumus hie omittere.

GILLEBERTUS LUMNICENSIS EPISCOPUS. De statu Ecclesiae.

Imago generalis Ecclesiae supra notata, primas nomi- num literas pro ipsis nominibus idcirco continet ; quia spatium scribendi ipsa nomina tota non habet. Infima tamen linea tria haec tota vocabula describit, moniales, canonicales, vel universales. Et tota quidem imago py- ramidis formam praetendit : quia inferius ampla est, ubi carnales et conjugatos recipit ; superius autem acuta, ubi arctam viam religiosis et ordinatis proponit. Nec sola generalis forma superius arctatur; sed et singulares for- mulas, quas ipsa continet, in supremo acuuntur.

Prima ergo pyramide (quam in sinistra parte respicis, P. subscriptum) parochiam nominant : quae in summo sa- cerdotem habet, et sub ipso diaconum, tertium subdiaco- num, quartum acolithum, quintum exorcistam, sextum lectorem, septimum ostiarium. Amelarius tamen novem dicit gradus Ecclesiae ; addens psalmistam et episcopum. Sed tamen episcopus, archiepiscopus, patriarcha, et pro-

phetae, generalis Ecclesiae gradus sunt: singularis vero ideo illis tantum superioribus perfecta est: quia in bap- tismate et corpore Domini veniam largiendo, filios suos fideles ad ccelestem patriam transmittit. Quia vero quili- bet de choro sola jussione presbyteri potest officio psal- rriistae fungi, psallere scilicet sive cantare ; in numero gra- duum Ecclesiae psalmistas non ponimus. Septem ergo gradus a septiformi spiritu singulis collati sunt ecclesiis ; quia quamvis singula? in eis personae non serviant ; omnes tamen septem gradus sustinens solus sacerdos, Omnipotenti gratanter ministrat.

Qui autem sub his gradibus, intra sinum parochialis ecclesiae continentur, trifarie dividuntur. Ex quibus su- periores in pyramide oratores intellige : et quia quidam ex eis conjugati sunt, ideo viros et fceminas nominavimus. Sinistrales vero in pyramide aratores sunt, tarn viri quam fceminse. Dextrales quoque bellatores sunt, viri atque foeminae. Nec dico foeminarum esse officium orare, arare, aut certe bellare : sed tamen his conjugatae sunt atque sub- serviunt, qui orant, et arant, et pugnant. Nec sejunctas ab Ecclesia putamus praesenti, quas Christus cum matre sua collocat in ccelesti. Et hos tres legitimos fidelium ordines ab initio admittit Ecclesia : ut pars in ea (clerus videlicet) orationi vacans, alios ab impetu fallacis inimici defendat; alia labore desudans, ab aliis victus penuriam repellat ; tertia militiae studio dedita, caeteros a corporis hostibus securos reddat.

Secunda vero pyramis subscribitur monasterium : et habet in acumine abbatem, et sub ipso sex gradus ; qui ipse sacerdos est; atque sub his oratores tantum: quo- niam non est monachorum baptizare, communicare, aut aliquod ecclesiasticum laicis ministrare ; nisi forte, cogente necessitate, imperanti episcopo obediant. Quorum propo- situm est soli Deo, relictis saecularibus, in oratione vacare.

Has itaque duas pyramides, parochiam scilicet et cce- nobium, subjectas possidet pontificalis Ecclesia : quae et ipsa, in modum pyramidis, ad basim duabus minoribus ampla, in supremo acuitur, et subscribitur episcopatus, pro eo quod episcopo in summa sedc dirigitur. Cui, pro

IIIBERNICAKl’M SVLLOGE.

parvitate spjitii, parvula punctis notata supponitur py- ramis ; ut declaret episcopum in Ecclesia propriae sedis habere sacerclotes et caeteros sex gradus, et tres supra- dictos fidelium ordines : quod ex numero punctorum pa- tet. Nec idcirco duas tantum ecclesiae pontifici subjici- untur, quod duabus possit esse contentus : sed per unam omnes parochias, et per alteram omnes abbatias, quas regit, obtinere figuratur. Obtinet enim ut minimum de- cern ecclesias, ut plurimum vero mille.

Hoc eodem ordine duas sequentes pyramides, paro- chiam videlicet et monasterium, secundo suppositas epis- copo constat. Qui rursum duo episcopi, cum suis eccle- siis, uni archiepiscopo subjunguntur. Cujus ecclesia sub- scribitur dicecesis : et habet in propria sede septem gra- dus, et tres ordines fidelium. Habet ergo extra parochias et monasterium : et ut plurimum viginti episcopos regit, ut minimum vero tres. Ad eundem modum alii duo epis- copi subnectuntur alteri archiepiscopo. Sed et duo archi- episcopi cum suis ecclesiis et episcopis obediunt uni primati. Cujus ecclesia subscribitur primatus : et habet in propria sede septem gradus et tres ordines fidelium, extra vero parochiam et monasterium ; et ut plurimum obediunt ei sex archiepiscopi, ut minimum unus ; eodem quoque modo alteri primati in secunda pagina, obediunt duo archiepiscopi cum suis episcopis quatuor.

Qui postremum duo primates serviunt uni et summo Romano pontifici papas : cujus Ecclesia subscribitur gene- ralis, et habet parochiam, monasterium, episcopos, et dice- ceses. Noe etiam secum in summum arcae residet: quia sicut Noe areas praeerat inter undas diluvii ; ita Romanus pontifex regit Ecclesiam in fluctibus saeculi. Quibus utris- que praeeminet Christus : qui utriusque testamenti legis- lator est, et " utraque0 fecit unum ;" summus paterfamilias, qui excubantes fideliter in hoc tabernaculo honorifice coronat in regno. Conjungitur autem imperator papae, rex primati, dux archipontifici, comes episcopo, miles sacerdoti: quia istae personae pares illis saecularibus jure decernuntur.

’ Ejplies. cap. 2. vcr. H.

VETEIU’M EPISTOLARUM

Expeditis ergo in communi speculatione figuris, et mem- bris et capite Ecclesia? : nunc quid singulis ordinibus conveniat explicemus. Conjugatorum est, nullam usque in sextam vel etiam septimam progeniem sanguine sibi conjunctam, aut illi quam habuerit aut quam habuit sibi proximus, vel commatrem ducere uxorem : cum quibus enim semel juncta est Ecclesia, cum eisdem iterate repli- care illicitum dicitd Ecclesia. Conjugatis etiam praecep- tum est; ut et ipsi domum Domini frequentent, ibique Deum suppliciter adorent et precentur : primitias, obla- tiones, et decimas suas fideliter persolvant ; mala solerter devitent, bona desideranter inquirant, et omnino pastori- bus suis obediant.

Ostiariorum vero est, certas horas observando desig- nare : et ecclesiam, cum his qua? in ea recluduntur, ser- vare ; ut nullus Judaeus, vel Gentilis, sive catechumenus, bora sacrificii intersit, nec omnino canis aut aliquis im- mundus sive sanguinolentus in earn intret, cavere ; excom- municatos eliminare. Lectorum autem est, aperte et dis- tincte in ecclesia omnia, praeter epistolam et evangelium, legere : exorcistarum est etiam, fiducialiter adjurando et imperando in nomine Domini, de obsessis corporibus daemones eflfugare; sive catechumeni sint, sive baptizati. Acolythorum est, luminaria certis horis accendere et ex- tinguere ; altaris et sacrificii nesessaria ad manum subdi- aconi pra?parata habere. Atque hi quatuor ordines in officiis suis solent indui superhumerali, alba et cingulo : et tamen possunt perfrui conjugio.

Subdiaconorum est, epistolam legere, aquam et vinum calici infundere, oblatam patenae imponere, et sic ad altare diacono deferre : et idcirco castos esse ; cum supradictis autem vestibus, in sinistra manu fannonem, et quasi sco- pam tergendi altare et quoddam onus Domini leve portant ; et tunicam strictis manicis in sollenniis induunt. Diaco- norum est dicere ; Exeant qui non communicant ; et, Hu- miliate vos ad benedictionem ; et, Humiliate capita vestra Deo ; et, Ite missa est ; et, Benedicamus Domino ; et

d ducit.

HIBERNICARUM sylloge.

evangelium legere et pronuntiare ; sacrificia super corpo- ralia statuere, sacerdoti ministrare, paschalem cercum be- nedicere; et in absentia presbyteri baptizare, et boras celebrare: stolam etiam super sinistrum bumerum ferre, et indui dalmatica in sollennibus, id est, tunica amplis manicis. In festivis autem quadragesimae induunture dia- conus et subdiaconus casulis in tota missa, nisi cum legunt.

Sacerdotum autem sunt quatuordecim officia, praeesse, subesse, orare, offerre, praedicare, docere, baptizare, be- nedicere, excommunicare, reconciliare, ungere, communi- care, animas Deo commendare, corpora sepelire : de qui- bus singulis pertractandum est. Praeesse ergo sacerdotis est; juste de singulis subjectis discernere, pcenitentiam recte et misericorditer injungere, et praecipere mansuete. Subesse vero est, episcopo ex animo humiliari et servire. OfFerre autem ejus est; panem et vinum cum aqua sin- gulis diebus immolare, et in sollenniis Te Deum, et Bene- dictus, et Magnificat, et ante sacrificium thus super et circa altare et sacrificium incendere. Diaconus enim ante evangelium incensat altare. Orare quoque ipsius est ; suppliciter Deum adorare (ut factura sua) et pro admiran- dis operibus laudare, et benedicere, pro perceptis bene- ficiis gratias agere, et pro percipiendis deprecari; quod totum maxime in celebrandis horis et missa peragitur : de quibus, quia breviter non potest, in sequentibus tracta- bitur. Praedicare etiam ejus est; Gentiles, Judaeos, in- fideles vel catechumenos ad gratiam baptismi vocare, et haereticos ad Catholicam fidem revocare.

Baptizare ejus est; exorcizatos credentes, et sanctam Trinitatem confitentes, sub trina mersione sacro fonti intingere. Quod sicut et missa, in ecclesia debet fieri ; nisi pi’ohibeat necessitas. Et sacrificium quidem corporis et sanguinis Domini saepe fit, ob recordationem passionis ejus, sicut ipse praecepit dicens : " Hocf est corpus meum, et sanguis meus ; haec facite, quotiescunque sumitis, ing meam commemorationem." Baptisma vero non iteratur,

e Deest verbum non ut vult doctiss. epise. Kilmor.

’ 1 Cor. cap. 11. ver. 24, 25. s 1 Pet. cap. 3. ver. 18.

50G

VETERUM EPISTOL ARUM

ne invocatio sancta? Trinitatis exinanita putetur : quia " Christus pro peccatis nostris semel mortuus est." Do- cere ejus est ; baptizatos qualiter contra superbiam humt- litate, contra inanem gloriam dejectione, contra invidiam benevolentia, contra iram modestia, contra tristitiam bila- ritate, contra avaritiam largitate, contra gulam abstinentia, contra luxuriam castitate muniantur, instruere. Haec enim octo vitia, et omnia quae ex eis nascuntur, quamvis pec- cata non sint; tamen semper peccare suggerunt, ipsis videlicet consentire; quamdiu namque non consentit eis animus, nequaquam transgreditur, sed potius coronatur. Docere etiam ejus; singulis Dominicis, quibus in hebdo- mada diebus abstinere et feriare fideles debeant, pra?- dicare.

Benedicere potest, prassente episcopo, aquam et sal in Dominicis sacerdos, et prandium, et sponsum, et sponsam, et lecturos lectiones pra?ter evangelium, et aquam'1 judicii vel panem et castera. In absentia vero episcopi ; potest benedicere coronam clerici et velum vidua?, novos fructus, candelas in purificatione sancta? Maria?, cineres in capite jejunii, ramos in Dominica palmarum, et peregrinatu- ros, et lecturum evangelium, et populum cum dimittitur : aquam benedictam aspergit, ad benedicendas novas domos et caetera nova. Excommunicare ejus est, criminibus lapsos, semel bis et tertio revocatos ; et non pcenitentes a communione fidelium eliminare, ut nec in victu nec in loquela quisquam eis communicet. Reconciliare ejus est ; pcenitentes prope mortem de criminalibus, ex consensu tamen episcopi, ad unitatem fidelium recipere. Ungere potest quemlibet fidelem semel in quolibet gravi dolore : quia unctio sancta non solum anima?, sed et corporis sape medelam tribuit. Communicare statim debet baptizatos, et fideles omnes ter in anno, in Pascha, in Pentecoste, et Natali Domini, et prope mortem positos, si quaesierint ver- bo vel signo, vel teste fideli quod prius quassissent.

Commendare debet oi"ando animas fideles de corporibus egredientes, et earum memoriam in missa et orationibus

8 Vide Jtueti obsenat. ad epist. 74. Ivonis.

frequentare ; quamvis enim promissa sit indulgentia pec- catori quacunque hora pceniteret, tamen poena peccantem quaelibet1 expectat ; purgatorius videlicet ignis, qui cor- pore statim egressos et minus per lamenta poenitentiaG purgatos ad plenitudinem recipit purgandos. Quod ergo pro eis hie fit in orationibus et eleemosynis, proficit eis ad purgationem : quia sudor vivorum requies est mortuo- rum. Sepelire corpora fidelium, ultimum est sacerdotis officium ; ipse enim tertio terram super corpus cum fossore infundit, dicendo: " De terra plasmasti me." Adjacent etiamcaemiteriis sanctorum alialoca, in quibus submersorum et occisorum fidelium corpora conduntur, quia ipsorum ani- mse Deo commendari non prohibentur. Nam infidelium et sceleratorum corpora longe sunt a fidelium projici- enda: quibus enim vivis non communicamus ; nec mor- tuis.

Enumeratis autem atque descriptis sacerdotis officiis ; quibus in his uti debeat vestibus perspiciamus. Sicut ergo septem gradus sunt, quibus sacerdos elevatur, ita septem sunt vestes quibus ordinatur : indumentum quo- tidianum, amicta, alba, cingulum, fannon, stola et ca- sula. Et caetera quidem omnia officia sine casula, et cum stola sola aliquando potest. Quotidiana ad missam, ut paucissima, sunt quatuor : camisia, tunica, femoralia, cal- ceamenta, addunt tamen Romani caligas. Dicit quoque Amelarius, sacerdotem debere indui sandaliis et dalma- tica : sed pontifices apud nos his utuntur.

Octo sunt ergo quibus sustentatur sacerdos ; parochia, mansus, atrium, ccemiterium, templum, altare, calix cum patena, corpus cum sanguine : quia singulae sibi, subjectis quasi quibusdam gradibus, honore et dignitate praeferun- tur. Parochiam appello populum, primitias, oblationes et decimas persolventem. Mansum dico terram aratri, quam ad minus debet habere sacerdos, atrium cum domibus suis clausuram. Haec autem sunt utensilia sacerdoti opoi’- tuna, quae sine benedictione episcopi sufficiunt : aqua be- nedicta aspergitk, textus sancti evangelii, psalterium, mis-

’ Forsan quemlibet..

k aspersorium.

VKTERUM EPISTOLARUM

sale, horarius, manuale, ct synodalis liber, vela, cande- labra cum candelis, area vestimentorum, pixis cum obla- tis et ferrum eorum, ampulla cum vino et altera cum aqua, pelvis ad manus lavandas cum manutergio, truncus ant lapis cavus ubi aqua unde sacra lavantur effun- ditur, absconsa etiam sub1 candela, et lecturiale sub libro.

Et superiores quique gradus possunt inferiorum officia ministrare. Episcopus ergo sacerdotis singula ministrat ; licet, etiam ipso praesente, quasi quoddam sit proprium sacerdotis offerre, baptizare, boras celebrare, ungere, communicare, commendare, sepelire. Sunt praeterea sep- tem praesulis officia : confirmare, benedicere, absolvere, synodum tenere, dedicare, consecrare, ordinare. Confir- mare ejus est; frontes fidelium baptizatorum chrismate ungere. Benedicere autem dico praesulem ea quae non sunt utensilia ecclesiae; consecrare vero ipsa utensilia. Benedicit ergo pontifex reginam et virginem cum velatur, et quemlibet fidelem benedici postulantem, et totum po- pulum ante pacem : benedicit etiam supi’amemorata, quae non licet sacerdoti in ejus praesentia. Absolvit prassul populum de venialibus in capite jejunii, de criminalibus in ccena Domini. Tenet quoque synodum bis in anno ; in aestate et in autumno, hoc modo congregatis omnibus presbyteris totius episcopatus, perscrutatur episcopus, ne quid alicui eorum desit in omni ordine, vel utensilibus ecclesiae, neve quisquam eorum alteri quicquam fecerit injuriae : quod tribus diebus fit. Pacatis itaque omnibus, absoluti permittuntur abire in pace.

Dedicat etiam pontifex atrium, templum, altare, tabulam altaris. Dedicare enim est locum Deo offerre, benedi- cere, et sanctificare. Consecrat autem episcopus utensilia ecclesiae, quae fere omnia sacerdotibus sunt communia : vestimenta videlicet sacerdotalia et pontificalia, altaris ve- lamina, calicem, paternam et corporalia, vasculum eucha- ristiae, chrisma, oleum et vas chrismale, thus et |thuribu- lum, baptisterium, arcam vel scrinium reliquiarum, cim- barium (id est, altaris umbraculum) crucem, tintinnabulum

1 pro conjicit doctiss. episc. Kilmor.

HIRER NIC ARUM SYLLOGE.

et ferrum* judiciale. Ea enim tantum consecrat, quae a communi usu in cultum divinum separantur. Ordinal episcopus abbatem, abbatistam, sacerdotem et casteros sex gradus. Utitur etiam episcopus, pro dignitatis ho- nore, baculo et annulo, chirothecis et mitra, baltbeo, dalmatica, et sandaliis. Oportet autem cum sacram Scrip- turam et traditiones patrum habere, ut possit de singulis juste discernere, et quaelibet quaerentibus rationabiliter respondere.

Archiepiscopo omnia supradicta conveniunt : insuper pallio honoris induitur ; quia ipse, adjutus tamen ab om- nibus dicecesis suae episcopis, ordinat episcopum. Si quis enim ipsorum ordinationi adesse non possit ; Uteris suis se excusans atque legatis, assensum suum in ordinandis facere confirmat. Primas quoque et ipse archiepiscopus est : nec ipse archiepiscopum ordinat ; utrumque enim, archiepiscopum et primatem, oportet Romae ab apostolico oi’dinari, aut a Roma eis a papa pallium afferri, quak co- episcopis sublimari : quae tunc tantum datur licentia, si forte infirmitatis vel belli aut aliqua alia causa necessaria intercesserit. Eo tantum ergo praeest primas archiepis- copo : quod cum multi sint in eadem regione archiepiscopi, solus ex eis qui regem ordinat et in tribus sollennitatibus coronat, et apud quern concilia pro veritate peraguntur, ipse eorum primatum tenet.

Locum itaque quern apud orientales patriarchal possi- dent, hunc apud nos primates quodammodo obtinere vi- dentur: utrique Romano pontifici primo gradu suppo- nuntur. Sed quia patriarchae sedibus praesident aposto- licis (ut Hierosolymitanus, Antiochenus, Alexandrinus) idcirco archiepiscopos ordinant, et pares quodammodo Romano ascribuntur. Soli tamen Petro dictum est : " Tu1 es Petrus, et super banc petram aedificabo Eccle- siam meam." Papa ergo solus universali praeeminet Ec- clesiae: et ipse omnes ordinat et judicat: et ab omnibus ordinatur, quia ex consensu totius Ecclesiae Romani eum

’ Vide Glossarium Guil. Lambaidi (prafixum ‘Apxa<oi>o/<i<i) in Oxdalio. D. Henr. Spelmanni, in Judicio Dei. Fi. Pichaei, in capitular. &c. k atque a. 1 Matth. cap. 16. ver. 18.

sublimant: qui quotidie chlamyde coccinea induitur, ut semper martyrio paratus probetur.

RECENSIO.

Ex MS. codice bibliothecae publics Cantabrigiensis academiae descripsi : col- lato prologo De usu ecclesiastico cum alio Benedictini collegii in eadem academia, et libello de statu Ecclesise cum altero monachorum Dunelmensium exemplari, a D. Augustino Linsello Decano Lichfeldiensi accepto. Est autem hie Gillebertus ille, " quern aiunt prima functum legatione apostolicae sedis per universam Hi- berniam," ut in vita Malachiae retulit Bernardus : et Gillebertus Lumnicensis de Hibernia episcopus, quern Bernardi Menevensis episcopi consecrationi, anno 1115. Westmonasterii a Radulpho Cantuaiiensi archiepiscopo peractse, interfuisse /Edamerus3 indicat, non autem Gilla Lincolniensis episcopus (cujusmodi nun- quam in rerum natura quis extitit) quemadmodum in appendicis illustrium Au- gliae scriptorum centur. 1. cap. 93. somniavit Johannes Pitseus.

J /Edamer. histor. lib. 5. pag. 117.

IIIBERNICAUUM SYLLOGE.

EPISTOLA XXXL

EJUSDEM GILLEBERTI3, AD ANSELMUM CANTUARIENSEM ARCHIEPISCOPUM.

Anselmo Dei gratia Anglorum archi-praesuli, Gillebertus Dei quoque miseri- cordia Lumnicensis episcopus fidele servitium eforationes.

Audiens, pater, certaminis vestri laborem et laboris victoriam ; subditas esse videlicet indomitas Norman- norum mentes regularibus sanctorum patrum decretis, ut legaliter fiat abbatum et praesulum electio et consecratio : immensas divinae clementiae refero gratias, et quas possum Deo preces effundo, ut perseverantiam vobis et tanti la- boris praemium largiatur. Munusculum paupertatis meae et devotionis transmitto, XXV. margaritulas inter optimas et viliores ; et rogo ne sitis immemor mei in orationibus vestris, in quibus post divinam largitatem confido.

RECENSIO.

In MS. epistolarum Anselmi volumine, quod milii impartivit D. Robertus Cot- tonus, hoc habetur epistolium. Ex eo integrum librum epistolarum Gilberti Westmonasteriensis ad Anselmum effinxit Jo. Balanis, in scriptorum Britanniae centur. 2. cap. 64. addens, " esse qui istum episcopum Lunicensem in Hibernia olim fuisse contendant." Sed falluntur illi, errore manifesto. Gillebertus enim sive Gislebertus cognomento Crispinus, in Beccensi ccenobio una cum Anselmo monaclius fuerat (non, ut Lumnicensis noster, Rothomagi obiter illi cognitus :) et a Westmonasteriensi postmodum abbatia ad episcopatum nunquam fuit pro-

• C, A. 1094.

L L 2

vectus ; seel abbas Westmonastevii obiit, ibidemque sepultus est, hoc laudatus epitaphio.

Hie pater insignis, genus altuni, virgo senexque,

Gisleberte jaces j lux, via, duxque tuis. Mitis eras, justus, prudens, fortis, moderatus ;

Doctus quadrivio, nee minus in trivio. Sic tamem ornatus, nece sexta luce Decembris

Spiramen ccelo reddis et ossa solo.

HIBERNICARUM SYLL0GE. 513

EPISTOLA XXXII.

ANSELMI CANTUARIENSIS ARCHIEPISCOPI, AD EUNDEM GILLEBERTUM.

Anselmus servus ecclesioe Cantuariensis, Gilleberto Lumnicensi episcopo salutem.

Gratias ago reverentiae vestrae, quia lactari se significat in literis suis, quod Deus in Ecclesia sua ad profectum religionis per me dignatur aliquid operari. Quoniam autem olim nos apud Rothomagum invicem cognovimus, di- lectione sociati sumus, et nunc cognosco vos ad episcopatus dignitatem gratia Dei profecisse : confidenter audeo vos obsecrare, et secundum quod intelligo opus esse, vobis consulere. Sublimavit Deus in Hibernia vestram pru- dentiam ad tantam dignitatem; etposuit vos, ut studeretis ad religionis vigorem et animarum utilitatem. Satagite ergo sollicite (sicut scriptum est; " Quia praeest, in solli- citudine,") in ilia gente, quantum in vobis est, corrigere et extirpare, et bonos mores plantare et seminare. Ad hoc etiam (quantum in vobis est) regem vestrum, et alios episcopos, et quoscunque potestis suadendo, et gaudia qua? parata sunt bonis, ac mala quas expectant malos, os- tendendo attrahite. Et de vestris, et de aliorum bonis operibus praemium mereamini a Deo accipere. Grates refero pro munere vestro, quod mihi benigne misistis. Orate pro me.

RECENSIO.

Habelur inter excusas Anselmi, lib. 3. epUt. 143. ubi editor Johannes Picar- dus Lumnicensem hunc episcopum in suo apographo Lunidensem dictum innuit ;

■ Rom. cap. 12. ver. 8.

514-

eumque episcopatum in Hibernia authoritatem Armachani metropolita; gpectare, ex MSS. et impressis codicibus annotat. Lunidensis enim vel Luuidensis3 potius, id est, Louthianus episcopatus is olim fuit, qui Clochorensis hodie appellatur. In exemplaribus ex quibus tricesima descripta est epistola, Gillebertum Lunicensem, Lunnicensem, etLumnicensem episcopum nominatum deprehendimus ; qua; pos- trema nomenclatio ad Limiricensem episcopatum, qui Cassiliensis archiepiscopi ditioni subest, nos ducit. Urbs enim quae Anglis Limrick, Hibernis Lumneach nuncupatur.

J Girald. Cambrens, Topograph. Hibernise, distinct. 2. cap. 00.

HIDERNICARUM SYLLOGE.

EPISTOLA XXXIII.

EJUSDEM ANSELMIa, AD EPISCOPOS IIIBERNI/E.

Anselmus Cantuariensis ecclesiae metropolitanus antistes ; revciendis coepiscopis, seniori Domnaldo, Donato, ac cseteris in Hibernise insula pontificali eminen- tibus dignitate, a Deo patre et Jesu Christo filio ejus unico salutem et perpe- tuae haereditatis benedictionem.

Odorem religionis vestrae plurimis indiciis agnoscens, calamitates quas patior decrevi potissimum vobis aperire; ut quanto vicinius assistitis Creatori, tanto familiarius an- gustias meas in conspectu ejus valeatis indicare, et indi- cantes compassionis gemitibus ipsius misericordiam mihi impetrare. Defuncto beatae memoriae praedecessore meo Lanfranco archiepiscopo, cum in Normannia Beccensis monasterii abbas extitissem (unde et praefatus antecessor meus ad regendam Ecclesiam, cui Deo auctore praesideo, ante me processerat) occulto Dei judicio, pro utilitatibus ecclesiasticis in Angliam veni. Quo venientem tarn i*ex quam pontifices regnique optimates, ad cathedram ponti- ficalem, non vocando, non rogando (ut fieri assolet) immo violenter rapiendo pertrahunt : clero et populo acclaman- tibus in id ipsum ; ut nec unus, cui quod gerebatur dis- pliceret, visus fuerit interesse. Denique cum adhuc id nolle, nec assentire me debere occlamarem, quod de po- testate Normanni ducis, quod de subjectione metropoli- tani Rotbomagensis, ipsis ignorantibus ereptus essem, (quorum jure effugere enitebar) eorundem praefati vide- licet ducis et archiepiscopi praecepto, onus officii coactus et obediens accepi. Quo pacto in gradum pontificalem sublimatus, idcirco assensi, quod contraire non potui.

C. A. 1095.

Proinde infulatus, sedule quid Christo, quid ejus Eccle- siae, pro loco, pro officio, deberem, cogitare ccepi : ct pas- torali regimine vitia resecare, praesumptores coercere, et qua?que inordinata (ut mea iutererat) ad ordinera debitum volui revocare. Qua causa, quos adjutores me oportuerat habere in causa Dei, terribiliter offensos patior ; et quae per me crescere debuerat, me praesente deperit causa Dei. Unde, reverendi patres gemebunde vobis loquens fateor, invenerunt me amarissimae tribulationes ; dum et requiem fructuosam me reminiscor perdidisse, et infructuosum pe- riculum me considero incurrisse. Ita etenim peccatis meis facientibus actum est, ut qui nostras se sponte sub- diderant ditioni, a nostra sponte resiliant ditione ; et qui illis amabilis extiteram, omnibus ferme odiosus existam. Quapropter, venerandi fratres, filii charitatis aeternae, ob- secro vos in nomine ejus qui suos inimicos redemit san- guine suo, orate ut in omnibus Deus pacem nobis tribuat, inimicos nostros in gratiam convertat, et secundum suam voluntatem nos vivere faciat.

Praeterea, quanquam recte viventem recteque sapien- tem, pastorali sollicitudine fraternitatem vestram monere compellor, quatenus viriliter ac vigilantius agat in doc- trina Dei ; canonica severitate, !si quid contra ecclesiasti- cam doctrinam in provinciis suis inventum fuerit, compes- cens et secundum Dei voluntatem cuncta disponens. Si quando vero (seu in consecrationibus episcoporum, seu in ecclesiasticorum negotiorum causis, seu quibuslibet aliis rationibus) aliquid quod ad sacram religionem pertineat inter vos ortum fuerit, quod per vos canonice nequeat definiri : charitatis officio id ad notitiam nostram perferri commonemus ; quatenus a nobis potius consilium et sola- tium accipiatis, quam praevaricatores mandatorum Dei in judicium ejus incidatis. Iterum, charissimi, rogamus vos ; orate pro nobis, erigite nos de tribulationibus nostris manu vestrae orationis, piis fletibus pulsantes aures de- mentias Dei : Dominus, qui " jussith de tenebris lucem

b Corinth, cap. 4. ver. 6.

1I1BERNICARUM SYLLOGE. 517

splendescere," mentibus vestris infundat lucem sapientiae ; ut qua? jubet intelligatis, intelligentes opere compleatis.

RECENSIO.

Ex MS. nunc primum edita est hsec epistola : in cujus imypapy duo tantum episcopi nominatim compellantur, Senior Domnaldus etDonatus ; e quibus Dom- naldus (qui et Dofnaldus et Donaldus) primas ille Hiberniae fuisse videtur, cujus ad 28. epistolam jam meminimus. Senior enim apud Latinos media; atatis scriptores (ut etiam nunc apud Gallos Seigneur) dignitatis est nomen, non aetatis. Primas apud Africanos Senior dictus est ut oslenditSirmondus contra Salmasiuni. Donatus vero Dubliniensis ille est, quem Patricio, anno 1084. VI. Idus Octobris in Britannico oceano submerso, in episcopatu successisse, Dublinienses produnt annales : in quibus etiam mortis ejus tempus ita consignatum legimus. " Anno Dom. 1095. Dungus, qui et Donatus, episcopus Dublinensis in Christo quievit." Ut enim priorem Donatum, qui primus Ostomannorum Dubliniensium fuit epis- copus, discriminis gratia Dunanum, ita posteriorem hunc Dungum, et Dongum et Donugum (deflexo a Donagh vocabulo, quod Hibernica lingua Donatum sonat) appellatum invenimus.

EPISTOLA XXXIV.

WATERFORDIENSIUMa, AD ANSELMUM CANTUARIENSEM ARCHIEPISCOPUM.

Anselmo, Dei gratia Anglorum archiepiscopo, et omnibus dicecesis suae episcopis ; clerus et populus oppidi Watafordiae, cum rege Murchertacho et episcopo Domnaldo, salutem in Domino.

Pater sancte, cascitas ignorantiaa nos diu detrimenta salutis nostra? sustinere coegit; quia magis elegimus ser- viliter Dominico jugo colla subtrahere, quam liberali- ter pastorali obediential subesse. Nunc autem quantum proficiat pastorum cura cognoscimus, cum aliarum rerum similitudines ad mentem revocamus : quod sine regimine nec exercitus bellum, nec navis marinum audet attentare periculum. Navicula ergo nostra mundanis dedita fluc- tibus, sine pastore contra callidum hostem qua ratione pugnabit ? Propterea nos, et rex noster Murcbertachus, et episcopus Domnaldus, et Derms dux noster frater regis, elegimus hunc presbyterum Malcbum, Walchelini Wintoniensis episcopi monachum, nobis sufficientissime cognitum, natalibus et moribus nobilem, apostolica et ec- clesiastica disciplina imbutum, fide Catholicum, pruden- tem, docibilem, patientem, moribus temperatum, vita cas- tum, sobrium, humilem, affabilem, misericordem, literatum, in lege Dei instructum, in Scripturarum sensibus cau- tum, hospitalem, modestum, suae domui bene pragpositum, non neophytum, habentem testimonium bonum in gradibus singulis. Hunc nobis petimus a vestra paternitate ordi-

3 A. C. 10DG.

nari pontificem : quatenus regulariter nobis pracesse valeat et proclesse, et nos sub ejus regimine salubriter Domino militare possimus. Ut autem omnium nostrum vota in hanc electionem convenire noscatis ; huic decreto canonico promptissima voluntate singuli manibus propriis robo- rantes subscripsimus.

Ego Murchertachus rex Hibemiae subscripsi.

Ego Derms dux frater regis subscripsi.

Ego Domnaldus episcopus subscripsi.

Ego Idunan episcopus Midiae subscripsi.

Ego Samuel Dublinensis episcopus subscripsi.

Ego Ferdomnachus Laginiensium episcopus subscripsi, &c.

RECENSIO.

Habetur turn in MS. epistolarum Anselmi volumine,tum in jEdmeri historic Novellae libro 2. ubi totius rei gestae series ita pertexitur. " Rex Hibemiae Murchertachus nomine, et Dofnaldus episcopus cum caeteris episcopis, et quique nobiles cum clero et populo ipsius insulae miserunt nuncios ac literas ad Ansel- mum, innotescentes ei civitatem quandam Wataferdiam nomine, in una suaruni provinciarum esse ; cui ob numerosam civium multitudinem expediret episco- pum institui, simulque petentes, quatenus ipse (primatus quern super eos gere- bat potestate, et qua fungebatur vicis apostolicae authoritate) sanctaeChristianitati ac necessariae plebium utilitati instituendo eis pontificem subveniret. Jam enim saecula multa transierant, in quibus eadem civitas absque providentia et cura pontificali consistens, per diversa tentationum pericula jactabatur. Elegerant autem idem ipsi in hoc officium quendam suae gentis virum vocabulo Malchum, eumque sacrandum cum communi decreto ad Anselmum transmiserunt. Igitur Anselmus considerans et intelligens eos justa et utilia petere, petitioni eorum li- bens annuit. Electum ergo pontificem diligenter in his quae sacra jubet aucto- ritas examinatum, ac multorum cum vitae suae testimonio, dignum episcopatu comprobatum, sumpta ab eo ex more de subjectionis suae obedientia professione, sacravit eum Cantuariae quinto Kal. Januarii ; assistentibus et cooperantibus sibi in hoc ministerio suo duobus episcopis suis, Radulpho scilicet Cicestrensi et Gun- dulpho RofFensi." Malchi vero professio, cujus hie fit mentio, post epistolas habe- tur, pag. 564.

VETERUM EriSTOLARUM

EPISTOLA XXXV.

ANSELMIa CANTUARIENSIS ARCHIEPISCOPI, AD MURIARDACHUM HIBERNLE REGEM.

Muriardacho glorioso gratia Dei regi Hiberniae, Anselmus servus ecclesise Can- tuariensis salutem cum orationibus, et Dei misericordia regi et protegi.

Gratias ago Deo de bonis multis, quae de vestra cel- situdine audio. Inter quae est hoc; quia gentem regni vestri in tanta pace facitis vivere, ut omnes boni, qui hoc audiunt, Deo agant gratias, et vitae vestrae diuturnitatem desiderent. Ubi enim pax est, licet omnibus bonam vo- luntatem habentibus, quod optant sine perturbatione ma- lorum hominum efficere. Unde vestra celsitudo, per quam Deus facit, ab eo certissime magnam retributionem [pote- rit] expectare. Super hoc utique pacis fundamentuin facile est alia, quae ecclesiastica religio exigit, aedificare. Precor itaque bonae voluntatis vestrae constantiam, qua- tenus consideret, si qua sunt in regno vestro corrigenda, propter vitae aeternae praemium : et ut magis ac magis in vobis gratia Dei augeatur, sollicite Deo adjuvante stu- deatis emendare. Nihil enim est contemnendum quod corrigi possit. Quia Deus exigit ab omnibus, non solum quod male agunt ; sed etiam quod non corrigant mala, quae corrigere possunt. Et quanto potentiores sunt, ut corrigant ; tanto districtius exigit ab illis Deus, ut secun- dum potestatem misericorditer impensam bene velint et faciant. Quod maxime videtur ad reges pertinere : quo-

a C. A. linn.

II I BER NIC A RUM SYLLOGE.

niam ipsi cognoscuntur niajorem potestatein, et cui minus contradicitur, inter homines obtinere. Si autem non omnia simul potestis ; non debetis propter hoc, quin a melioribus ad meliora studeatis proficere : quia bona proposita et bonos conatus Deus solet benigne perficere, et beata plenitudine retribuere. Auditur apud nos, quia conjugia in regno vestro sine omni ratione dissolvuntur, et commu- tantur : quia cognati sive sub nomine conjugii sive alio modo, palam, sine reprehensione, contra canonicam prohi- bitionem commisceri non vereantur. Episcopi quoque, qui debent esse forma et exemplum aliis canonicas reli- gionis, inordinate, sicut audimus, aut a solis episcopis, aut in locis ubi ordinari non debent, consecrantur. Haec, et alia quae magnitudinis vestrag prudentia in Hibernia corri- genda cognoverit, precor, obsecro, et consulo sicut ill i quern valde diligo, et cujus profectum per omnia desi- dero; quatenus consilio bonorum virorum et sapientium regni vestri corrigere studeatis : et Deum oro, ut de regno terreno ad regnum cceleste transeatis. Amen.

RECENSIO.

Inter editas habetur lib. 3. cpist. 142. Est autem Muriardachus hie, idem turn proecedentis epistola? Murchertacho, quern nostii Muirceartacli sive Murcher- tacli O Briain vocant. l’atrem habuit is Terdelvacum ilium ad quern vicesima septima et vicesima nona scripta est epistola : cui etiam turn in regno Momonia-, in qua sita est Waterfordia (ad quam Malchus ab eo uominatus est episcopns), turn in summo Hibernia; principatu anno 1080 successit: fratrem Dermitium, ipsius in regno Momoniae successorem, qui in superiori epistola Dermetli3 dux frater regis appellator, ac nobilissimis Thomondiae comitibus simul et baronibus de Inchequin dedit originem : filium Mahunum a quo Mac-Maliuni et Ursulani Thomondiae descenderunt : non illi Ultoniae, quorum genus a Ileginaldo filio Ursi, Thomoe Cantuariensis percussore feciales Anglia; repetunt. Muriardacbi htljus in regum Manniae chronico, ejusmodi fit commemoratio " Anno 10S9. omnes proceres insularum, audientes mortem Lagmanni, miserunt legatos ad Murecardum O Brien regem Hiberniae postulantes ut aliquem virum industrium de regali stirpe in regem ei.s mitteret, donee Olaus filius Godredi cresceret. An- nuit eis rex libentissime, et quendam Donaldum filium Tade ad eos misit : mo-

a Vid. histor. Kormann. a Duehesnio edit. pag. 29Get513.

nens et prxcipiens ei, ut cum omni benignitate et rnodestia regnum, quod sibi non debebatur, gubernaret. Sed ille postquam ad regnum pervenit, parvi pen- dens praecepta sui domini, cum magna tyrannide abusus est regno ; et multis sceleribus perpetratis, tribus annis enormiter regnavit. Tunc omnes principes insularum una conspiratione commoti, adversus eum congregati sunt et expulerunt a finibus suis. Ille autem fugiens ad Hiberniam noa est ultra reversus ad cot."

Ill BERN ICARUM SYLI0GE.

EPISTOLA XXXVI.

EJUSDEM, AD EUNDEM.

Muriardaclio glorioso regi Hiberniae, Anselmus archiepiscopus, servus ecclesiae Cantuariensis, fidele cum orationibus obsequium, et per regnum terrenum mereri coeleste.

Quoniam multa de vestra excellentia praedicantur, qua? regiam decent dignitatem, valde gaudemus : et Deo, a quo est omne bonum, devotas exinde gratias agimus. Confi- dimus autem, quia qui vobis contulit gratiam suam in fa- ciendis bonis qua? fecistis, conferet quoque effectum perfi- ciendi ea, quae super ilia quae facitis, eum velle cognos- citis. Quapropter, gloriose Fili, et in Deo cbarissime, precor, ut ea quae in l’egno vestro secundum Christianam religionem emendanda cognoveritis, omni instantia et solli- citudine emendetis. Ad hoc enim Deus in regali subli- mitate vos constituit ; ut virga aequitatis subditos populos gubernetis, et quidquid in eis justitiae adversatur, eadem virga percutiatis’et amoveatis. Et quidem quiddam dicitur fieri in ipso populo, quern regendum suscepistis, quod magnopere corrigendum est ; quia Christiana? religioni omnimodis contrarium est. Dicitur enim, quod viri ita libere et publice uxores suas uxoribus aliorum commutant, sicut quilibet equum equo, aut quamlibet aliam rem re alia ab illo commutat ; aut pro libitu, et sine ratione relin- quunt. Quod quam malum sit, omnis qui Cbristianam legem novit, intelligit. Si igitur excellentia vestra divi- narum Scripturarum sententias, quae huic infami negotio obviant, per se legere non valet; praecipite episcopis et religiosis clericis, qui in vestro regno sunt, ut eas vobis edicant : quatenus eis cognitis, quo studio vobis invigi-

VETERUM EPISTOLARUiM

landum sit, ut hoc malum corrigatur, cognoscatis. Item dicitur, episcopos in terra vestra passim eligi, et sine certo episcopatus loco constitui : atque ab uno episcopo episco- pum, sicut quemlibet presbyterum, ordinari. Quod nimi- rum sacris canonibus omnino contrarium est : qui eos, qui taliter instituti sunt aut ordinati, cum suis ordinatoi’ibus ab episcopatus officio deponi praecipiunt. Episcopus namque nisi certain parocbiam et populum, cui superin- tendat, habeat, constitui secundum Deum non potest: quia nec in saecularibus nomen vel officium pastoris habere valet, qui gregem, quern pascat, non habet. Honor quo- que episcopalis non parum vilescit, dum is ad pontificatum assumitur, qui ordinatus, quo divertat, vel cui per epis- copate ministerium certo praesideat, nescit. Minus quoque quam a tribus episcopis ordinari non debet : cum propter multas et alias rationabiles causas, quas epistolaris brevi- tas non admittit, turn, ut fides, vita, et sollicitudo ejus, qui invigilare debet, idoneis et legalibus testibus compro- betur. Precor itaque hortor, et moneo ; quatenus excel- lentia vestra operam det, ut ista in regno suo corrigantur: quatenus merces, quam a Deo pro aliis bonis expeditisa, pro istis vobis augeatur. Caeterum si quid in vobis, aut in his quos regere suscepistis, quod ullatenus voluntati Dei adversari queat, perpenderitis, sollicite emendare sa- tagite : ut cum de terreno regno transibitis, ad cceleste regnum veniatis. Amen. De fratre nostro Cornelio, quern sibi celsitudo vestra mitti rogavit, dico, quia ita oc- cupatus est circa servitium patris sui, ut nec ab eo queat sine periculo vitae illius separari, nec eum, qui jam senio confectus est, secum ullatenus ducere.

RECENSIO.

Si cui minus videatur verisimile, ejusdem argumenti ad eundem secundas esse missas literas, nulla priorum mentione facta; sciat eodem tempore regnasse quo- que in Lagenia Murcliardum, a quo Dermitius ille qui Anglos ad debellandam Hibernian! primus solicitavit, et reliquorum Mac-Murrochorum familia descendit,

expetitis, vel, cxpectatis.

1IIBERNICARUM SYLLOGE.

mortuus est anno salutis 1120. ad qucm in Britannico chronico annotat Cara- docus Lhancarvanensis, " dccessisse Murcartum dignissimuni ct maximum to- tius Hibernise principum." Et ex Leghlinensibus annalibus Thadasus Doulingun, " Murchardus serenissimus Lageniae in Hibernia princeps, fidus amicis, terribilis inimicis, alienis liberalis, a subditis propter ejus bene meritam pietatem etjusti- tiam prae caeteris amandus, obiit et apud Femes sepelitur." Ad nunc quoque spectat ilia Giraldi, in itinerario Cambriae libro secundo, capite primo, narratio. " Gulielmus, Gulielmi regis bastardi filius et Normannorum in Anglia rex se- cundus, qui Rufus est agnominatus, Cambriam suo in tempore animose pene- trans et circundans, cum a rupibus Hiberniam forte prospiceret, dixisse memora- tur : Ad terrain istam exjmgnandam ex navibus regni mei hue coiwocans pontem adhuc faciam. Quo verbo ad Murchardum Lageniae tunc principem in Hiber- niam forte translate, cum aliquandiu propensius inde cogitasset, fertur respon- disse : Nunquid tantte comminationis verbo rex ille, si Deus placuerit, adjecit ? Audito vero quod nullam prorsus Dei mentionem in hoc suo rexsermone fecisset, tanquam prognostico gaudens certissimo : Quoniam, inquit, homo isle de humana tantum confidit potentia, non divhia ; ejus adventum non formido." Hanc vero epistolam inter reliquas Anselmi lib. 3. epist. 147. Johannes Picardus edidit et annotationes adjecit.

VOL, IV.

M M

5.26

EPISTOLA XXXVII

MURCHARDACHI HIBERNLE REGIS, AD ANSELMUM CANTUA- RIENSEM ARCHIEPISCOPUM.

Murchardacbus rex Hibernioe, Anselmo Anglorum archiproesuli salutem et fidele

servitium.

Quam magnas vobis grates, Domine, referre debeo ; quod, sicut mihi relatum est, memoriam mei peccatoris in continuis vestris peragis orationibus : sed et genero meo Ernulfo auxilio et interventione (quantum fuerat dignitati vestrae fas) succurristi. Scias tu quoque, me vobis in his quae mandaveris famulaturum. Vale.

RECENSIO.

Ernulfus, quem generum suum hie appellat Murchardachus, est Arnulphus de Monte Gomerico, primus Penbrochiae expugnator, et regionis illius (quae Dy- veta et occidentalis Wallia appellatur) dominusj filius Rogeri de Monte Gome- rico primi Salopiae et Arundelias comitis. De eo Giraldus Cambrensis, in Itine- rarii Cambria? lib. 1. cap. 12. " Primus Penbrochiae castrum Arnulphus de Montgomery sub Anglorum rege Henrico primo, ex virgis et cespite tenui, satis exile construxit. Quod postmodum in Angliam revertens viro probo prudenti- que Giraldo de Windesora constabulario suo primipiloque cum paucis custodien- dum exposuit :" illi nimirum Giraldo, a quo Kildariae et Desmoniae comites, aliae- que in Hibernia Giraldinorum familtae, genus repetunt suum. Arnulphus postea simul cum fratre Roberto de Belesmo comite Salopiensi ab Henrico I. deficiens, ut auxiliaribus contra regem suum copiis magis firmaretur, in Hiberniani trajecit, et Murcharti sive Murchardachi regis filiam uxorem duxit : quemadmodum in anni 1 101. et 1 102. historia confirmat Caradocus Lhancarvanensis. Conjura- tionis vero exitum Guilielmus Malmesburiensis libro 5. de regibus ita explicat ;

" Robertus cum fratribus, Ernulpho (qui paternum cognomen sortitus fuerat) et Rogeiio Pictavensi (quod ex ea regionc uxorem acccperat sic dicto) Angliam per- petuo abjuravit : sed vigorem sacramenti temperavit adjectio ; nisi regi placito quandoque satisfecisset obsequio." Quoe historia ad hujus necessaria est intellectum epistolii, quod ex MS. epistolarum Anselmi volumine descripsi- mus.

M M 3

EPISTOLA XXXVIII.

ANSELMI CANTUARIENSIS ARCH1EPISCOPI, AD MALCHUM WATERFORDIENSEM EPISCOPUM.

Anselmus archiepiscopus Cantuariae, amico et coepiscopo Malcho Waterfordensi salutem et benedictionem.

Audivi, quod dominus Samuel episcopus Dubliniensis monachos Ecclesiae Dublinae, aut nulla aut parva occa- sione, ejicit; nec pro ulla satisfactione vult recipere: et quod, contra consuetudinem, crucem facit gestari ante se in itinere; et quod res Ecclesiae illius ab archiepiscopo Lanfranco datas velut proprias distribuit. De his omni- bus illi nostras mitto literas : et populo ejusdem civitatis mando, ut prasdictarum rerum distributionem prohibeat. Et quoniam non invenio per quern literas nostras illi aptius mittam : precor fraternitatem vestram, quatenus eas illi per praesentiam vestram exhibeatis ; ut eum charitative viva voce, ut monitioni nostras quam illi scribimus assen- sum prasbeat, rogando et consulendo moneatis. Valete.

RECENSIO.

Ex eodem MS. in quo circiter nonaginta Anselmi adhuc ineditae eontinebantui epistolas. De Malchi ad Waterfordiensem episcopatum electione XXXIV (supra pag. 518.) agebat epistola. Neque Waterfordiae solum sed etiam vicing Lismorioe erat llle episcopus. Unde senior Lesmorensis (ea senioris notione, quam ad XXXIII. epistolae tTriypaQrjv aperuimus) in vita discipuli ejus Malacbiae a Ber- nardo appellatur : ubi etiam de Malacho hsec, inter alia complura, memorantur ;

• A. C. 1110.

HIBERNICAUUM SYLLOGE.

" Hie erat senex plenus dierum et virtutum : et sapientia Dei erat in illo. Na- tioue quidem Hibernus, sed in Anglia convcrsatus fuerat in habitu et proposito monachali in Vintoniensi monasterio : de quo assumptus est in episcopum in Lesmor civitate Mumoniae, et ipsa nobiliore inter caeteras regni illius. Ibi tanta ei desupcr collata est gratia, ut non modo vita et doctrina, sed et signis cla- reret."

EPISTOLA XXXIX.

EJUSDEM AD SAMUELEM DUBLIN IENSEM EPISCOPUM.

Anselmus archiepiscopus Cantuariae, venerabili fratri Samueli Dublina; civitatis episcopo salutem.

Audivi, quod libros et vestimenta et alia ornamenta Ecclesiae, quae dominus Lanfrancus archiepiscopus dedit avunculo tuo domino Donato episcopo ad opus Ecclesiae, cui tua fraternitas praesidet, tupro voluntate tuaexponis, et ea extraneis das. Quod si verum est, miror cur ita facias : cum ipsa ornamenta non ei sed Ecclesiae data sint ; sicut fratres Cantuariensis ecclesiae filii attestantur ; unde moneo, et monens rogo te ; quatenus si aliquid de praedictis rebus extra Ecclesiam datum est, celeriter illud restitui facias. Item audivi, quod monachos, qui in ipsa ecclesia ad serviendum congregati erant, expellas et dis- pergas ; nec redire volentes ullatenus recipere velis. Quod si ita est, non te decet : officii siquidem tui scitur esse, magis dispersa congregare, quam congregata dispergere. Quapropter mando tibi, ut si aliqui abjecti sunt, et redire volunt, seseque in Dei servitio sub obedientia custodire ; eos suscipias, et saluti eorum per paternum affectum stu- diose intendas: nisi (quod absit) hujusmodi causa in illis obsistat, quae hoc fieri omnino prohibeat. Praeterea au- divi, quia facis portari crucem ante te in via. Quod si verum est ; mando tibi ne amplius hoc facias : quia non pertinet nisi ad archiepiscopum a Romano pontifice pallio confirmatum ; neque decet te, ut ulla praesumptione inso- litae rci te notabilem etreprehensibilemhominibus ostendas. Vale.

HIBERNICARCM SYLLOGE.

RECENSIO.

Cum aliis Anselmi, lib. 3. epist. 72. Johannes Picardus divulgavit, et notas ad- junxit: in quibus tamen illud pronuntiatum necessario est castigandum, " Hi- berniae episcopos ab archiepiscopo Eboracensi, duobusque episcopis quos debet Cantuariensis archiepiscopus mittere, esse inaugurandos." qua; hallucinatio non aliunde quam ex crasso illo ejusdem in notis ad H9. epistolam processit errore ; insularum Orcadum nomine Hiberniam et Scotiam contineri. De Donato, cujus hie mentio, Samuelis avunculo et in Dubliniensi episeopatu proximo antecessore, ad epistolam 33. dictum est aliquid. Consecrationis ejus memoria in Cantuari- ensibus annalibusita est consignata. Lanfrancus, ordinationis suae “sextodecimo anno, sacravit Donatum monachum suum Cantuariae ad regimen Dubliniae, pe- tente rege, clero et populo Hiberniae ; quibus etiam literas exhortatorias misit.” Et in Dubliniensibus : “Anno Domini MLXXXV. Lanfrancus archiepiscopus Cantuariensis ad regimen Dublinensis Ecclesiae sacravit Donatum monasterii sui monachum, in sede metropoli Cantuariae j petentibus atque eligentibus eum Ter- dilvaco Hiberniae rege, et episcopis Hiberniae regionis, atque clero et populo prae- fatae civitatis.” Quo vel sequente anno ipsum Terdilvacum regem moituum esse, in Bucllianis annalibus legimus : in quibus Tairdelbach mac Taidg mac Briain nominatur. Donato vero anno MLXXXXV vita functo successor datus est Samuel : de quo jEdmerus, in novellae historiae secundo libro. " Venit ad Anselmum quidam monachus Ccenobii sancti Albani, natione Hibernensis, no- mine Samuel. Hie defuncto bonae memoriae Donato Dublinae civitatis episcopo, a rege Hiberniae Murierdach nomine, necnon a clero et populo in episcopatum ipsius civitatis electus est, atque ad Anselmum, juxta morem antiquum, sacrandus cum communi decreto dircctus. Quorum electioni et petition! Anselmus an- nuens, hominem aliquandiu secum honorifice detentum, necnon qualiter in domo Dei conversari deberet diligenter instructum, sumpta ab eo de canonica subjec- tione sua ex antiquo more professione, promovit in episcopatus officium Winto- niae, octava die subsequentis Paschae, ministrantibus sibi in hoc officio quatuor episcopis suffraganeis suis. Qui novus pontifex tanti Patris benedictione, ac literarum praefato regi, clero quoque ac plebi Hiberniae, pro testimonio suae con- secrationis scriptarum astipulation roboratus, in patriam suam cum gaudio re- vertitur, atque in sedem cum honpre pro usu suscipitur terrse ." Habetur hie, pag. 564. turn Donati turn Samuelis professio : verum Lanfranci et Anselmi cum eis mi- i litcrx interierunt.

VETERUM El’ISTOLARUM

EPISTOLA XL.

DUBLIN IE NSIUM, AD RADULPIIUM CANTU ARIENSEM ARCIIIEPISCOPUM.

Domino levercntissimo ac religiobissimo, Radulpho archiepiscopo Cantuarise,om- nes Buigenses Dublinx civitatis, cunctusque clericorum convcntus, aeternam optant salutem.

Cum te, sancte pater, pro merito summae pietatis plu- rimi venerentur ; et omnibus fidelibus, causa magnae fidei et sanae doctrinaa, honorabilis atque amabilis existas: con- gruum esse judicamus, ut Gregorium nostrum electum, Dei gratia, ad vos mittamus. Antecessorum enim ves- trorum magisterio semper nostros libenter subdimus, a quo recordamur nostros accepisse dignitatem ecclesiasticam. Sciatis vos revera, quod episcopi Hiberniae maximum zelum erga nos habent, et maxime ille episcopus qui habi- tat Ardimachae ; quia nos nolumus obedire eorum ordi- nationi, sed semper sub vestro dominio esse volumus. Idcirco vestra suffragia supplices petimus, quatenus Gre- gorium ad sacrum ordinem episcopatus promoveatis ; si amplius illam parochiam, quam multo tempore vobis ser- vavimus, retinere volueritis. Vale.,

RECENSIO.

De Gregorii ordinatione ita scripsit, qui turn vixit, Wigorniensis monachus, Florcntii continuator. " Anno MCXXI. clericus quidam natione Hibernensis no- mine Gregorius, a regc Hiberniae, cleroet populo, in episcopatum Dublinac civi- tatis electus, Angliam venit antiquo pro more oidinandus ab archiepiscopo

• A. C. 1122.

I1IBERN1CARUM SYLLOGE.

Cantuariensi, Anglorum primate. Quern, ex praeccpto ejusdem archipraisulis, Rogerus Saresberiae episcopus apud castellum suum quod vocatuv Divisio VIII. Calend. Octobris, Sabbato, ad diaconatus et ad presbyteratus promovit graduni. Ordinatus est autem episcopus VI. Nonas Octobris, Dominica, apud Lambhitham a Radulpho Cantuariorum pontifice. Ejusque consecrationi interfuere episcopi, Richardus Lundoniae, Rogerus Saresberiae, Robertus Lincolnia?, Everardus Nor- nicensis, et David Bangornensis." Dubliniensium episcoporum postremus hie fuit, et archiepiscoporum primus: vitaeque suprenium egit diein, VIII. Id. Octobr. (ut habetur in Necrologio Ecclesia; S. Trinitatis Dublin.) anno MCLXI. Hanc vero Dubliniensium epistolam, ad calcem colleclionis Decretalium Isidori Mercatoris, in Cottoniana bibliotheca invenimus.

VETERUM EHSTOLARUM

EPISTOLA XL1.

HENRICl* I. ANGLORUM REGIS, AD EUNDEM RADULPHUM. Henricus rex Angliae, Radulpho Cantuariensi archiepiscopo, salutem.

Mandavit mihi rex Hiberniae per breve suum, et bur- genses Dublinae, quod elegerunt hunc Gregorium in epis- copum, et eum tibi mittunt consecrandum. Unde tibi mando, ut petitioni eorum satisfaciens, ejus consecrati- onem sine dilatione expleas. Teste Ranulpho cancellario apud Windelsor.

RECENSIO.

Superiori epistola; in eadem collectione subjunctum erat hoc breve regis Hen- vici . Nam ut Latini brevia, sic etiam eorum exemplo recentiores Graeci Bptfiia, brevia hujusmodi regum scripta appellant : et ut apud Graecos (quemadmodum alibi a nobis ad hoc ipsum rescriptum ex Eustathio est observatum) kiXivio non est semper StairoriKij Xtfif, sed aliquando respondet r<jj aKwvv Kal atjfiai- vtiv, ita et mandandi vocem eodem sensu usurpant aliquando Latini j quemad- modum turn paulo ante in 38, et 39. epistola, turn manifestissime in hac praesente licebit animadvertere. Nam, ut in libro quinto de gestis regum Anglorum Guili- elmus Malmesburiensis retulit, " Hiberniensium regem Murcardum et successo- rs ejus, quorum nomina fama non extulit, ita devotos habuit Henricus I. ut nihil, nisi quod eum palparet, scriberent ; nihil, nisi quod juberet, agerent;" et tamen scribit hie ille, “sibi mandavisse regem Hiberniae per breve suum ;” hoc est, significavisse. Ita Bonifacius II. sub finem epistola; ad Caesarium : " Epis- tola quam a quodam tibi mandasti sacerdote transniissam." et paulo post . ‘^Om- nium quos dissentire mandasti," i. e. significasti. Tom. 1. Concil. Galliac. pag. 224. Et Beda libro primo historic, cap. 25. dc Augustino : " Mittens ad jEdil- licitum mandavit se venisse dc Roma.

A. C. 1122,

MI13ERNICARUM SYLLOGE.

EPISTOLA XLH.

BERNARD12 CLARKE VALLENSIS ABBATIS, AD MALACHIAM HIBERNIiE EPISCOPUM.

Venerabili Domino et beatissimo patri Malachis, Dei gratia Hiberniensium ar- chiepiscopo, apostolicae sedis legato ; frater Bemardus Clarjevallis vocatus abbas, invenire gratiam apud Dominum.

Inter multiplices aestus et curas pectoris mei (prae multitudine quarum, anima mea turbata est valde) fratres de terra longinqua venientes ut serviant Domino, epistola tua, " etb baculus tuus ipsa me consolata sunt." Epistola in ostensione bonae voluntatis, baculus ad sustentandum corpus infirmitatis, fratres qui Deo serviunt in spiritu humilitatis. Omnia suscepimus, omnia placent, omnia pariter " cooperanturc in bonum." Quod autem voluistis duos de fratribus mitti vobis ad praevidendum locum: com- municato cum fratribus consilio, dignum duximus non eos separandos ab invicem, donee plenus " ind eis formetur Christus," donee ad integrum doceantur " praeliari6 praelia Domini." Cum igitur fuerint in schola sancti Spiritus eruditi, cum " indutif virtute ex alto;" tunc demum ad patrem filii revertentur; ut " cantentg canticum Domini non jam in terra aliena," sed in sua. Vos autem interim " juxtahsapientiam vobis datam aDomino," secundum habi- tudinem locorum qua? vidistis apud nos, praevidete et prae- parate eis locum a tumultibus seculi separatum. Tempus

a A. C. 11 10. ’ Rom. cap. 8. vcr. 28. « 1 Sam. cap. 25. ver. 28. P Psalm. 137. vcr. 4.

b Pbalm. 23. ver. i. H Gal. cap. 4. vcr. 1 P. ’ Luc. cap. 21. ver. 49. h 2 Pet. cap. 3. ver. 15.

enim prope est, in quo vobis, operante Dei gratia, novos de veteribus homines producemus. Sit nomen Domini benedictum in secula, de cujus munere venit ut communes habeam filios vobiscum ; quos vestra praedicatio plantavit1, nostra exhortatio l’igavit, Deus autem incrementum dedit.

Sanctitatem vestram rogamus, ut verbum Domini prae- dicetis " adk dandam scientiam salutis plebi ejus." Du- plex enim vobis incumbit necessitas, et ex officio legati- ons,et episcopali negotio. De csetero, quoniam in1 " multis offendimus omnes," et inter homines seculi frequenter positi multum de pulvere mundi contrahimus : vestris et vestro- rum orationibus me commendo, ut in fonte misericordiae suae nos lavare et emaculare dignetur ipse fons pietatis Jesus Christus, qui dixit Petro; " Nisim lavero te, non habebis partem mecum." Sed et hoc ipsum non solum precibus, verum etiam quasi ex debito requiro : cum ego clamem ad Dominum pro vobis, si quid possit peccatoris oratio. In Domino valete.

RECENSIO.

Haec, et dual sequentes ad Malachiam miss*, inter cditas Bernardi epistolas ha- bentur, numero 315, 316, et 317. Frustra vero a Johanne Picardo (innotis ad An- selmi lib. 3. epist. 72.) injectus est scrupulus : quomodo Bernardus Malachiam in ejus vita nominet archiepiscopum ; quum fato functus fuerit anno 1148. bien- nio scilicet ante pallia in Hiberniam per Johannem Paparonem Romans sedis legatum delata. " ni forsan" inquit " dicas, quod Balaeum de Malachia loquen- tem scripsisse recolo, nempe quod obtinendi pallii gratia Romam accessisset. Verum penes auctorem sua fides esto." Atqui minime erat opus Balaeum hie testem advocare : hujus rei fides penes ipsum Bernardum est, qui Romae pal- lium ab eo petitum, nec tamen impetratum fuisse narrat. " Metropoliticae enim sedi (ait ille) deerat adhuc et defuerat ab initio pallii usus ; quod est plenitudo honoris.’’ Sed ante accepta pallia, Armachanos antistites jam inde ab initio ar- chiepiscopos extitisse et melropolitanos totius Hibemiae, atque adeo novas sua authoritate metropolcs instituisse, ex eadem Malachiae vita a Bernardo descripta manifestius est, quam ut in quaestionem vocari debeat. Cclsus enim Armacha- nus non modo archicpiscopus ibi appellatur atque metiopolitanus : sed et insu- per additur : " Erat et altera sedes metropolitica, quam de novo constitueraL Cclsus ; prima: tamen sedi et illius archiepiscopo subdila, tanquam primati."

1 1 Cor. cap. 3. ver. 6. k Luc. cap. 1. ver. 77.

’ Jacob, cap. 3. ver. 2. m Johan. cap. 13. ver, 8.

De eodem quoque Celso ibidem legitur. " Cognoscitis quia moreretur, fecit quasi testamentum, quatcnus Malacliias deberet succedere sihi ; quod nullus videretur dignior qui episcoparetur in sede prima." Et post. " Anno aetatis suae tricesimo octavo pauper Malacliias, pulso incubatorc, intravit Ardmacham pontifcx et me- tropolitanus totius Hiberniae." IHud potius dubitationem hie movere posset : quod quum tertio post anno Malacliias relicto arehiepiscopatu, Dunensis epis- copatus administrationem susceperit, ac deinde anno MCXXXVIIa Romam ad Innocentium II. profectus, pontificis in Hibemia legatus primum constitutus fu- erit ; in hujus tamen epistolae inscriptione simul Hiberniensium archiepiseopus et apostolicae sedis legatus salutetur, nisi forte archiepiscopi nomen, proepiscopi, in editos codices irrepsisse putandum sit : vel archiepiscopi delatum fuisse illi titulum, quod nuper eo honore fuisset functus, et jam legatus factus parem aut etiam majorem dignitatem adhuc obtinere existimaretur. " Romam," inquil scriptor visionis Tungati Hiberni, " tempore Innocentii papae veniens, ab ipso archiepiscopus et legatus constitutus est j qui omnia quaecunque habere pote- rat Sanctis coenobiis et pauperibus dividebat. Hie constructor extitit quinqua- ginta quatuor congregationum monachorum, canonicorum, sanctimonialium : quibus omnia necessaria providebat et nihil sibi omnino retinebat."

a Itaquidem Baronius, sine auctore. Sed 1140. fuisse Bernardus in vita illius indicat, quum nonum ante mortem ipsius Malachiae fuisse significat. pag. 3G3. lin. penul. edit. Messinghami.

.538

EPISTOLA XLIII.

EJUSDEM, AD EUNDEM.

Malachioe Dei gratia episcopo, sedis apostolic* legato, frater Bernardus Claiee- vallis vocatus abbas, si quid potest peccatoris oratio, et si quid pauperis de • votio prodest.

Fecimus quod praecepit sanctitas vestra, etsi non ut dignum, profecto ut possibile pro tempore fuit. Tanta apud nos ubique malitia grassatur ; ut vix id tantillum quod factum est, fieri licuerit. Misimus tarn exiguum seminis quod videtis, ad seminandum vel modicam partem agri illius, in quern verus Isaac quondam exierat ad medi- tandum ; cuma primum adducta est ei Rebecca per puerum Abraham perenni conjugio feliciter copulanda. Nec con- temnendum semen, de quo illud in patribus vestris expe- rimur impletum hoc tempore : " Nisib Dominus Sabaoth reliquisset nobis semen, quasi Sodoma fuissemus, et sicut Gomorrha similes essemus." Itaque egoc seminavi, rigate vos, et Deus incrementum dabit. Sanctos omnes qui apud vos sunt, per vos salutamus : humiliter ipsorum nos et Sanctis vestris orationibus commendantes. Valete.

RECENSIO.

De prima Cisterciensium monachorum ex Claroevallensi coenobio in Hiber- niam missione agit haec epistola ; cujus historiam ipse Bernardus sic enarrat, de reditu Malachite ab itinere Romano sub Innocentio II. verba faciens. " Re- verters per Claramvallem, suam secundam nobis largitus est benedictionem .

1 Genes, cap. 24. ver. 03. " 1 Cor. cap. 3. ver. 6.

b Rom. cap. £>. ver. 29.

Et alta suspiria trahens, quod non liceret sibi pro suo desiderio rcmanere ; Hos, inquit, interim pro me oro ut retineatis, qui a vobis discant quod nos postmodum iloceant. Et iufert. Erunt nobis in semen, et in semine isto benedicentur gcn- tes : et illae gentes quae a diebus antiquis monachi quidem nomen audierunt, monachum non viderunt. Et dimissis quatuor a latere suo, abiit. Qui probati et digni inventi, monachi facti sunt. Post aliquod tempus cum jam sanctus esset in terra sua, misit alios : et factum est de illis similiter. Quibus per ali- quantum tempus instructis et eruditis corde in.sapientia, dato eis in patrem sancto fratre Christiano, qui erat unus ex ipsis, emisimus eos ; adjungentes de nostris, quanti sufficerent ad numerum abbatiae. Quae concepit et peperit filios quinque : et sic multiplicato semine, augescit indies numerus monachorum, juxta desiderium et vaticinium Malachia;." Ilia reliquarum mater abbatia Mel- lifontis fuit in Armachana dicecesi posita : de cujus extructione (biennio post Hibernienses monachos in Clara-valle relictos facta) in annalibus a Thoma Casaeo editis italegimus. ‘Anno MCXLII. fundatur abbatia Mellifontis, Donate rege Urgalliae3 terras et possessiones donante, Malachia episcopo procurante ; ad quam regendam Bernardus abbas Claraevallensis misit conventum de illis quos Malachias in Clarevalleb ad addiscendum ordinem reliquerat, et postea miserat : dato eis in patrem fratre Christiano.’ Hinc, circa annum MCXLIV. propagatum est coenobium Nevoracensec, diplomate quod a Mauricio Maglachain rege totius Hibernia? illi postea est concessum, Nyvor et Ybar Cyntracta, ab aliis vero de Viridi ligno appellatum, et ab ipso Malachia episcopo fundatum. Deinde anno MCXLVI. XIV. Januar. apud Midenses, Lieltrede, Latinis de beatitudine, vulgo Bective dictum, ac demum anno MCXLVIII. XVI. Augusti, Buellium in Tuamensi dicecesi, Boyle hodie vocitatum. Atque has tres filias, vivente Malachia, enixa est Mellifontis abbatia : quibus, Bernardo adhuc superstite, circa annum MCLI. Magio sive Nenay in agro Limiricensi accessit : indeque prognatum Sunense mouasterium, ad Sunii fluminis ripam positum, cujus in vita Malachiae Bernardus ipse meminit. Nam Rupensem prope Cassiliam, licet Mel- lifontis filia et ipsa fuerit, posteriorum tamen fuisse temporum, in fine notitiae coenobiorum Cisterciensium Hiberniae et Cassiliensium archiepiscoporum catalogo ostendit D. Jacobus Waraeus eques auratus ; in hoc studiorum genere versatissi- mus.

’ Uriell.

Clair-vaux.

Newry.

VETERUM EP1STOLAUUM

EPISTOLA XLIV.

EJUSDEM, AD EUNDEM.

Amantissimo patri et domino reverentissimo Malachia? Dei gratia episcopo, sanctae et apostolic* sedis legato, suus sanctitatis frater Bernardus Claraevallis vocatus abbas, salutem, et qualescunque nostras orationes.

Quam dulcia faucibus meis eloquia tua, domine pater, quam jucunda tuae memoriae sanctitatis! Si quid affecti- onis, si quid devotionis, si quid animi in nobis est : totum sine dubio sibi vendicat tua? dilectionis charitas. Nec opus est verborum multitudine, ubi multum viget afFectus. Confido enim quod testimonium perbibeat spiritui tuo spiritus quern babes a Deo, tuum esse modicum id quod sumus. Tu quoque, pater amantissime et desiderantis- sime, ne tradas oblivioni animam pauperis, cbariiatis nexi- bus adhaerentem tibi ; et animam pauperis tui ne oblivis- caris in finem. Neque enim quasi de novo commendamus nos tibi ; cum in multa jam tempore gloriemur in Domino, quod invenire meruit parvitas nostra gratiam in oculis sanctitatis tuae : sed oramus ut dilectio, jam non nova, novis quotidie proficiat increments.

Filios nostros, imo et vestros, tanto obnixius commen- damus vobis, quanto amplius remoti sunt a nobis. Vos scitis, quoniam tota post Deum ftducia nostra fuit, ut mit- teremus eos : quoniam sanctitatis vestrae precibus non acquiescere illicitum videbatur. Facite quod vos decet ; ut totis visceribus charitatis amplectamini eos et foveatis. Nequaquam occasione aliqua circa eos sollicitudo et dili- gentia tepescat ; et pereat quod plantavit dextera tua.

IIIBF.RNICARUM SYI.LOGE.

Jam quidem quia bene proficit domus, et ex vestris literis, et ex fratrum nostrorum relatione didicimus ; multiplicata tarn in temporalibus, quam in spiritualibus. Unde et con- gratulamur plurimum, et toto animo gratias agimus Deo et paternas sollicitudini vestrae. Et quoniam multa adhuc opus est vigilantia, tanquam in loco novo, et in terra jam insueta, immo et inexperta monasticae religionis : obse- cramus in Domino ne retrahatis manum vestram, sed quod bene incepistis, optime perficiatis. De fratribus nostris qui redierunt a loco illo, nobis bene placuisset si reman- sissent. Et fortasse nonnullam occasionem praebuerunt eis, fratrum qui de terra sunt minus disciplinati mores ; in eo maxime, quod minus facile eorum consiliis acqui- escere videntur in bis rebus, quarum prius fuerant inex- perti.

Charissimum filium nostrum Christianum et vestrum re- misimvis ad vos, quantum potuimus instructum plenius in his quae ad ordinem pertinent, et de caetero circa obser- vantias ejus sollicitiorem futurum, ut speramus. Nec mi- remini, quod non plures cum eo misimus fratres : quoniam nec idoneos invenimus fratres qui facile acquiescerent, nec invitos cogere consilium fuit. Dilectissimus frater noster Robertus precibus nostris acquievit etiam hac vice, tanquam filius obediential. Vestrum erit juvare eum; ut possit jam et in sedificiis et in caeteris necessariis promoveri domus vestra. Illud quoque paternitati vestrae suggeri- mus ; ut viris religiosis, et quos speratis utiles fore monas- terio, persuadeatis quatenus ad eorum ordinem veniant : quoniam ha?c erit summa utilitas domus, et vobis facilius acquiescent. Valeat sanctitas vestra, nostri semper me- mor in Christo.

RECENSIO.

De Claraevallensibus monachis in Hiberniam missis, etiam in hac epistola agit Bernardus : utetin 205. ad Roffensem episcopum. " Retribuat vobis Dominus in vitam oeternam, quod viscera nostra refovistis ; filios nostros loquor, quos mi- simus in Hiberniam ;" ad cujus loci illustrationem, a Johanne Picardo in notis duo producuntur testimonia : ex Godefrido unum, in vita- Bernardi libro .‘i.

(al. 1.) cap. 6. scribente, superesse ejus monumenta etiam “apud soles occiduos Hibemorum ;” ex quinta distinct, cap. 2. veterum rituum a Cisterciensibus serva- torum, hoc alterum. " Abbates de Hibernia tribus annis remaneant, et quarto anno veniant ad capitulum : et abbas Mellifontis ita ordinet, ut aliqui eorum sin- gulis annis veniant ad capitulum." Primus autem Mellifontis abbas fuit Chris- tianus Conaichius, cujus in hac epistola 44. fit mentio : frater Malchi, non Water- fordiensis illius et Lismorensis episcopi, ad quern 34. et 35. spectavit epistola; sed alterius, cujus in vita Malachiae itameminit Bernardus : " Frater est iste se- cundum carnem Christiani nostri Mellifontis abbatis : ambo enim superstites adhuc sunt, sibi in spiritu modo germaniores." Priori vero Malcho in Lismo- rensi episcopatu, utet Malachiae in pontificia legatione3, successit ipse Christian us : quem duabus generalibus Hiberniae synodis praesedisse legimus ; Mellensi anno MCLII. et Cassiliensi anno MCLXXII. celebratae. Cui et tertius ille conventus addi poterit, de quo in annalibus Casaeus. " Anno MCLVII. ecclesia Mell de- dicatur : in cujus dedicatione fuerunt isti venerabiles patres, Christianus episco- pus Lismorensis, totius Hiberniae legatus, qui fuit primus abbas ejusdem ecclesia; ; Gelasius Armachanus, Gregorius Dublinensis, Edanus Tuamensis, archiepiscopi, cum suis suffraganeis, XVIII. abbatibus, et praelatis fere totius Hiberniae ; nec non et Mauricius rex Hiberniae, cum populi sui nobilioribus." Unde etiam liquet, Mel- lis et Mellifontis eandem fuisse ecclesiam : licet is locus qui Mellis nomen hodie retinet, tribus passuum millibus a Mellifonte sit remotus : nomine, ut videtur, uti- que dato a sancto Mel primo episcopo Ardachadensium, B. Patricii discipulo, et sororis ipsius Darerchae filio, quem anno 483. quievisse Ultonienses annales indicant. De quo videndus in Patricii vita Jocelinus, cap. 50. 102, et 186.

• Neutiquam vero in archiepiscopatu, ut a Baronio est traditum ad annum

1148. sect. 37. ex chronico Roberti nescio cujus. vid, Robert. Altissiodorens. et Rob. de Monte et Sigebert. Miraei.

EPISTOLA XLV

EJUSDEMa, AD HIBERNIENSES FRATRES.

Rejigiosis fratribus qui in Hibernia sunt, et his maxime congregationil)us, quas beatae memoriae Malachias episcopus fundavit, frater Bernardus Claraevallis vocatus abbas, paracleti consolationem.

Si haberemus hie " civitatemb manentem ;" copiosissimis jure lachrymis plangeremus talem nos amisisse concivem. Caeterum si futuram magis inquirimus, ut oportet: est quidem non modica doloris occasio, tam necessario duce destitui ; debet tamen zelum temperare scientia, et dolo- rem spei fiducia delinire. Nec mirari quempiam decet, si gemitum extorquet afFectus, si desolatio lachrymas ex- primit : modum tamen adhibere necesse est, imo non mo- dice etiam consolari intuentes " nonc quae videntur, sed quae non videntur. Quae enim videntur, temporalia sunt ; quae autem non videntur, asterna." Primum quidem con- gratulandum est animae sanctae ; ne nos arguat de inopia charitatis, dicens et ipse quod Dominus ad apostolos ait : " Sid diligeritis me, gauderetis utique; quia vado ad Pa- trem." Praevenit nos ad Patreme spirituum spiritus patris nostri. Nec modo charitatis inopes, sed ingratitudinis etiam rei esse convincimur, super omnibus quae per eum nobis beneficia provenere ; si non congratulamur ei, qui de labore ad requiem, de periculo ad securitatem, de

a A. C. 1148. ^ Heb. cap. 13. ver. 14.

c 2 Cor. cap. 4. ver. 13. d Johan. cap. 14. ver. 28.

• Heb. cap. 12. ver. 9.

N N 2

raundo transiit ad patrem. Itaque et pium est Malachiam flere defunctum, et pium magis Malachiae congaudere viventi. Nunquid non vivit ? Utique et beate. " Visusf est oculis insipientium mori: ille autem est in pace."

Deliinc etiam utilitatis propria? consideratio exultandum nobis suggerit et ketandum, quod tarn potens suos patro- nus ad coelestem curiam, tarn fidelis praecesserit advo- catus : cujus et ferventissima charitas oblivisci nequeat filiorum, et probata sanctitas obtineat gratiam apud Deum. Quis enim nunc Malachiam sanctum aut minus posse pro- desse, aut minus suos diligere audeat suspicari? Profecto cum diligeretur prius, certiora nunc sua? dilectionis a Deo capit experimenta: " etg cum dilexisset suos, in finem dilexit eos." Absit autem ut tua nunc, o anima sancta, minus efficax aestimetur oratio ; quando praesenti vividius supplicare est majestati, nec jam in fide ambulas, sedh in specie regnas. Absit ut imminuta nedum exinanita tua ilia tarn operosa charitas reputetur ; cum ad fontem ipsum charitatis aeterna? procumbis pleno hauriens ore, cujus et ipsa prius stillicidia sitiebas. Non potuit morti cedere charitas fortis’ ut mors, imo et morte fortior ipsa. Nam et decedens non erat immemor vestri, affectuosius vos commendans Deo; et nostram quoque exiguitatem solita ilia sua mansuetudine et humilitate exorans, ut vestri non oblivisceremur in finem.

Unde et dignum duximus scribere vobis ; ut sciatis nos, et in spiritualibus, si quid nostra in his exiguitas per beati hujus patris nostri merita unquam potuerit, et in corpo- ralibus (si quando forte opportunitas prasberetur) omnem vobis consolationem impendere tota devotione paratos. Et nunc quoque, dilectissimi, Hiberniensis Ecclesia? gra- vem hanc destitutionem toto miseramur afFectu ; et eo amplius vobis compatimur, quo nos amplius ex hoc novi- mus debitores. Magnificavit enim Dominus facere nobis- cum ; cum locum nostrum dignatus est beatae mortis ejus

1 Sapient, cap. 3 ver. 2, 3. h 2 Cor. cap. 5. ver. 7.

• Jolian. cap. I 3. ver. I. 1 Cantic. cap. 8. ver. (j.

1 1 1 1 ! 1 . R N 1 V A K V M SYLLOGE.

honorare praesentia, et pretiosissimo corporis ejus locu- pletare thesauro. Nec molestum sit vobis, quod apud nos liabeat sepulturam : quando sic ordinavit Deus, secundum multitudinem misericordia? sua?, ut vos eum vivum habc- retis, nobis habere liceat vel defunctum. Et nobis siqui- dein communis vobiscum pater ille erat et est : nam in morte ipsius hoc nobis confirmatum est testamentum. Quamobrem, sicut nos hujus tanti patris gratia universos vos tanquam germanos fratres totis amplectimur visceri- bus charitatis ; sic et de vobis nos idem sentire, spiritualis ipsa cognitiok persuadet.

Hortamur autem vos, fratres, ut beati hujus patris nostri semper curetis sectari vestigia ; eo studiosius, quo vobis certius sancta ejus conversatio diuturnis experimentis in- notuit. In hoc enim veros vos ejus filios esse probabitis, si paterna viriliter instituta servetis : et ut in eo vidistis, et audistis ab eo, quemadmodum vos oporteat ambulare, sic ambuletis, et abundetis magis. Siquidem gloria patris, sapientia filiorum. Nam et nostram non mediocriter ex- cutere desidiam, et reverentiam incutere ccepit praesens nobis tantae perfectionis exemplar. Atque utinam sic nos post1 se trahat, ut pertrahit in tam recenti virtutum ejus odore avidius alacriusque currentes. Orantem pro nobis universitatem vestram Christus custodiat.

RECENSIO.

Consolatoria haec est, ile morte Malachiae : cujus laudes duobus sermonibus in ipsius natali habitis idem Bernardus praedicat, et libro singular] de vita ejus, Con- gani abbatis et reliquorum fratrum Hiberniensium rogatu, edito. Id enim ipse, in fine praefationis ita indicat : " Tu id mihi abba Congane injungis, reverendus frater et dulcis amicus meus, ac tecum pariter (ut ex Hibemia scribis) vestra ilia omnis ecclesia sanctorum. Libens obedio ; praesertim quod non eloquium exi- gitis, sed narrationem. Dabo vero operam, ut ea sit pura et luculenta, devotos informans, fastidiosos non onerans. Sane narrationis Veritas secura apud me est, intimata a vobis ; haud alia pioculdubio protestantibus, quam qua? certis- sime comperta sunt vobis."

eognatio.

C antic, cap. J. ver. 3, 4.

VETERUM E1MSTOLARVM

EPISTOLA XLVI.

ADRIANIa IV. PONTIFICIS ROMANI, AD HENRICUM N. ANGLORUM REGEM.

Adrianus episcopus servus servorum Dei, charissimo in Christo filio, illustr i Anglorum regi, salutem et apostolicam benedictionem.

Laudabiliter et satis fructuose de glorioso nomine propagando in terris, et aeternae felicitatis praemio cumu- lando in ccelis, tua magnificentia cogitat : dum ad dila- tandos Ecclesiae terminos, ad declarandam indoctis et rudibus populis Christianas fidei veritatem, et vitiorum plantaria de agro Dominico extirpanda, sicut Catholicus princeps intendis ; et ad id convenientius exequendum, consilium apostolicae sedis exigis et favorem. In quo facto, quanto altiori consilio et majori discretione procedis, tanto in eo feliciorem progressum te, praestante Domino, confidimus habiturum : eo quod ad bonum exitum semper et finem soleant attingere, quae de ardore fidei et religio- nis amore principium acceperunt. Sane Hiberniam, et omnes insulas, quibus sol justitiaa Christus illuxit, et quae documenta fidei Christianae ceperunt, ad jus be- ati Petri et sacrosanctae Romanae Ecclesiae (quod tua etiam nobilitas recognoscit) non est dubium pertinere. Unde tanto in eis libentius plantationem fidelem, et ger- men gratum Deo inserimusb ; quanto id a nobis interno0 examine districtius prospicimus exigendum. Significasti siquidem nobis, fili in Christo charissime, te Hiberniae in- sulam, ad subdendum ilium populum legibus, et vitiorum plantaria inde extirpanda, velle intrare : et de singulis

1 A. C. 1155.

f in extremo, habct Scotkhionicon.

’’ al. inseii volumus.

II I BER NIC A RUM SYLL0GE.

domibus annuam unius denarii beato Petro velle solvere pensionem ; et jura Ecclesiarum illius terra? illibata et in- tegra conservare.

Nos itaque pium et laudabile desiderium tuum cum fa- vore congruo prosequentes, et petitioni tuae benignurn impendentes assensum, gratum et acceptum babemus, ut, pro dilatandis Ecclesiae terminis, pro vitiorum restrin- gendo decursu, pro corrigendis moribus et virtutibus inse- rendis, pro Christianae religionis augmento, insulam illam ingrediaris, et qua? ad honorem Dei et salutem illius terra; spectaverint exequaris ; et illius terra? populus bonorifice te recipiat, et sicut Dominum veneretur: jure nimirum Ecclesiarum illibato et integro permanente, et salva beato Petro et sacrosancta? Romana? Ecclesia? de singulis domi- bus annua unius denarii pensione. Si ergo quod conce- pisti animo, effectu duxeris prosequente complendum ; stude gentem illam bonis moribus informare : et agas, tarn per te, quam per illos quos ad boc fide, verbo, et vita ido- neos esse perspexeris, ut decoretur ibi Ecclesia, plantetur et crescat fidei Cbristiana? religio ; et qua? ad bonorem Dei et salutem pertinent animarum [per te] taliter ordinentur, ut a Deo sempiterna? mercedis cumulum consequi mere- aris, et in terris gloriosum nomen valeas in sa?culis obtine- rc. Datum Roma?, &c.

RECENSIO.

Adrianus IV. papa, natione Anglus, Norwegian^ primus Christiana fide im- buit, amoreque patriae ductus imperium Hiberniae, quae pontificioe ditionis fuerat, Henrico II. Anglorum regi concessit: inquit Reginaldus Polus cardinalis in oratione1’ ad Anglos suos anno MDLIV. in comitiis parlanientariis habita. Et quidem hunc apud Wormacinm legatione fungentem provinciam illam conver- tissc ad fideni, Ranulpluis Cestrensis refert libro septimo Polychronici.cap. 22. Quo vero jure dominium Hiberniee pontit’ex sibi vendicaverit ; Johannes Sarisburien-

a Longc ante Adrian! tempora Norwegiam Christiana fide imbutam fuisse constat : in qua S. Summinae virginis Hibernae et septcm sociarum, ab antiquo celebrata est inemoria. Vid. Martyrolog. Petri Canisii et Philippi Fcrrarii ; 8V°- die Julii.

h Johan. Elder, liter, ad C’athenesiae episcopum, dat Lo’ndini kalend. Januar. ann. 1555. et Matth. Parker, in vita Poli.

VETERUM K P i S T O L A R U .\ f

sis, qui ipse privilegium hoc ab Adriano impetravit, libro 4. Metatogici sui capi- (nlo ultimo ita aperit. " Ad preces nieas illustri regi Anglorum Henrico II. concessit et dedit Hiberniam jure hsereditario possidendam : sicut literae ipsius testanturin hodiernum diem. Nam onmes insula’ dejure antiquo, ex donatione Constantini qui earn fundavit et dotavit, dicuiltur ad Romanam Ecclesiani per- tinere. Amiuluin quoque per me transmisit aureum, smaragdo optimo decora- tum, quo fieret investitura juris in gercnda Hibernia : idemque adhuc annulus in curiali archio publico custodiri jussus est." Narrat quoque Giraldus Cam- brensis in Hiberniae expugnatae historia, lib. 2. cap. 6. regem Ilenricum ab Adriano papa privilegium hoc perquisivisse ; " per Johannem Salisbu- riensem, postmodum episcopum Carnotensem, Roniam ad hoc destinatum. Per quern etiam," inquit " idem papa Anglorum regi annulum aureum in in- vestiture signum praesentavit : qui statim, simul cum privilegio, in archivis Wintoniae repositus fuerat." Anno vero MCLV. sub ipsa videlicet initia regui Henrici et pontificatus Adriani, impetratum fuisse hocprivilegiuni, docent in suis annalibus Rogerus Wendoverius, Matthaeus Parisiensis et Nicolaus Trivettus. " Per idem tempus, (ait ad eum annum Matthaeus Westmonasteriensis) rex An- glorum Henricus nuncios solennes Romam mittens, rogavit papam Adrianum, adhuc novum, cujus gratiam confidenter obtinere speravil, utpote Anglum, ut liceret ei Hiberniam hostiliter intrare, et earn sibi subjugare ; atque homines il- los bestiales ad (idem Christi decentius revocare, Ecclesiaeque Romanae fidelius inclinare. Quod papa regi gratanter annuit j et eidem, super hoc, privilegium destinavit." " Rex igitur Henricus (addit ad eundem annum Trivettus) circa festum S. Michaelis, habito Wintoniae parliamento, de conquirenda Hibernia cum suis optimatibus tractavit. Quod quia matri ejus imperatrrci non placuit, ad tempus aliud dilata est ilia expeditio." Similia habet Robertus de Monte in continuatione chronographiae Sigeberti, anno MCLVI. et Johannes Rossus War- wicensis in libello de terris coronas Angliae annexis ; cui et integram hanc Adri- ani Rullam inseruit, quod etiam a Matthaeo Parisiensi et Nicolao Trivetto ad annum MCLV. Caesare Baronio, ad annum MCLIX. et Giraldo Cambrensi (turn in loco jam citato, turn in primo libro de vita sua) est factum. Eandem etiam in Scotichronici lib. 12. cap. 33. necnon in Dubliniensis archiepiscopi et Lismo- rensis episcopi regestis descriptam vidimus. Eidem in MS. Giraldi codice, quo Johannes Stovaeus est usus, (sicut in annalibus ejus, ad annum MCLX. videre licet) adjnncta erat symboli apostolici et orationis Dominicae vetus Anglicana versio: quam nonnulli eodem tempore ab Adriano ad populates suos missam i’uissc autumant.

HI15EK N ICAKUM SVLLOGL.

E PISTOL A XLVII.

ALEXANDRA III. PONTIFICIS ROMANI, AD EUNDEM.

Alexander episcopus, servus servorum Dei, charissimo in Christo filio, illustri Anglorum regi, salutem et apostolicam benedictionem.

Quoniam ea quae a decessoribus nostris rationabiliter indulta noscuntur, perpetua merentur stabilitate firmari ; venerabilis Adriani papa? vestigiis inhaerentes, nostrique desiderii fructum attendentes, concessionem ejusdem super Hibernici regni dominio vobis indulto (salva beato Petro et sacrosanctae Romanae Ecclesiae, sicut in Anglia, sic et in Hibernia, de singulis domibus annua unius denarii pen- sione) ratam babemus et confirmamus ; quatenus eliminatis terra? illius spurcitiis, barbara natio, quae Cbristiano cen- setur nomine, vestra indulgentiab raorum induat venusta- tem, et redacta in formam hactenus informi finium illorum Ecclesia, gens ea per vos Christiana? professionis nomen cum efFectu de cetero consequatur.

RECENSIO.

Habetur apud Giraldum Canibrensem libro 2. historia? Hiberniae expugnatae cap. 6. indeque apud Johannem Rossum Warwicensem in libro de terris coronae Angliae anncxis. In Erancofurtensi tamen Giraldi editione, nun solum integrum hoc diploma est proetermissum, sed etiam tota ejus historia inversa et depravata : quam nos ex duobus MSS. exemplaribus ita restituimus. Anglorum rex, " di- rectis ad curiam Romanam nunciis, ab Alexandro tertio tunc praesidente privile- gium impetravit, ejusdem auctoritate simul et assensu, Hibernico populo tain dominandi quam ipsum in fidei rudimentis incultissimum ecclesiasticis normis et disciplinis, juxta Anglicana? Ecclcsiae mores, inf’oi mandi. In Hiberniam itaque

" A. C. 1172.

’’ al. diligentia.

V ETERUM EP1STO LA KU M

privilegio transmisso per Nicolaum Walingfordensem tunc priorem (Malmesbu- riensem quoque postmodum abbatem tarn positum quam depositum) necnon et Gulielmum Aldelmi filium, convocata statim apud Waterfordiam episcoporum synodo, in publica audientia ejusdem privilegii, cum universitatis assensu, solem- nis recitatio facta fuit : necnon et alterius privilegii per eosdem transmissi> quod idem rex ab Adriano papa, Alexandri decessore, antea perquisierat per Johannem Salisburiensem, postmodum episcopum Carnotensem, Romam ad hoc destinatum." Unde corrigendus error Richardi Stanihursti V. CI. avunculi mei, qui in tertio de rebus Hibernicis libro, depravata Giraldi secutus exempla- ria, ait " Johannem Salisburiensem, convocato Waterfordiae antistitum concilio, pontificias literas publice recitasse." Hue vero spectat locus ille Rogeri Hove- deni, in posteriore annalium parte, ad annum MCLXXI. " Rex Angliae misit transcriptum chartarum universorum archiepiscoporum et episcoporum Hiber- niae ad Alexandrum papam ; et ipse authoritate apostolica confirmavit illi et haeredibus suis regnum Hibernia?, secundum formam chartarum archiepiscopo- rum et episcoporum Hiberniae." Et Johannis Bramptoni in Joranalensi historia. " Rex Angliae misit nuncios suos ad Alexandrum papam, cum Uteris archiepiscopo- rum et episcoporum Hiberniae, ad regimen Hiberniae sibi et haeredibus suis aucto- ritate apostolica confirmandum : sicque factum est. Nam summus pontifex reg- num illud sibi et haeredibus suis auctoritate apostolica confirmavit, et in perpe- tuum eos constituit inde reges."

EPISTOLA XLVIII.

EJUSDEM ALEXANDRIA AD LAURENTIUM DUBLIN IENSEM ARCHIEPISCOPUM.

Alexander episcopus servus servorum Dei, venerabili fratri Lauientio Dublinensi archiepiseopo, ejusque successoribus canonice substituendis in pcrpetuum.

Cum teneamur ex debito suscepti regiminis circa uni- versum corpus Ecclesia? aciem nostra? considerationis ex- tendere, et necessitatem patientibus prout convenit suffra- gari : fratribus et coepiscopis nostris apostolicum cogimur suftragium impartiri, et his maxime qui pro multa locorum distantia, et impedimentis viarum, liberum non possunt accessum ad sedem apostolicam habere. Eapropter, ve- nerabilis in Christo frater archiepiscope, tuis justis postu- lationibus clementer annuimus ; et Dublinensem Eccle- siam, cui auctore Deo prasesse dinosceris, sub beati Petri et nostra protectione suscipimus, et praesentis scripti privi- legio communimus. Statuentes ut quascunque possessiones, quaecunque bona quae eadem Ecclesia inpraesentiarum juste et canonice possidet, aut in futurum concessione pontificum, largitione regumvel principum, oblationefidelium, seu aliis justis modis, praestante Domino, poterit adipisci ; firma tibi, tuisque successoribus, et illibata permaneant. Glen- dalensis, Darensis, Fernensis, Lechlinensis, et Osragensis episcopatus, sicut tibi sunt metropolitico jui’e subjecti ; tibi tuisque successoribus auctoritate apostolica confirma- mus. Adjicientes quoque statuimus, ut cathedrales Ec-

a A. C. 1179.

YKTERl M EPISTOLARUM

clesiae praedictorum episcopatuum, cum omnibus bonis et j)o>sessionibus suis quas inprassentiarum canonice possi- dcnt, vel in futurum justis modis, Deo propitio, pote- runt adipisci ; sub beati Petri et nostra protectione con- sistant.

Praeterea ecclesias, villas, et possessiones Ecclesias tibi commissa?, inferius adnotatas, tibi tuisque suecessoribus nihilominus confirmamus : videlicet Luscam cum omnibus suis, Sord cum omnibus pertinentiis suis intus et extra, Finnglas cum omnibus pertinentiis suis, Cluaindolcam cum omnibus pertinentiis suis, Tamlachtan cum omnibus perti- nentiis suis, Cell episcopi Sanctani cum pertinentiis suis, medietatem de Tignai cum Ecclesia ipsius villae, Raith- michael, Cellcomgaill, Cellachaith Driegnig, Cellcritbaitb, cum montanis ab Igis usque Sudi, Cheli, Cellcoemgen cum suburbio et aliis pertinentiis suis, et Technabretnach, Lechrecasandi ; ad mensam autem canonicorum, medie- tatem de Rathravini, et portus Beth, Raithchillin, Glas- neden cum molendino, Chenudrochit cum molendino pon- tis, Balemettamlaib, Dun-Cuanach, Balengore, Cellesra, Cenaunsale, Lisluan, tertiam partem de Clochair, tertiam partem de Cellalia, Cluinkeuy, Kalgohc, Tilachacham Cellmgenalenin, Celltuca, Raithsalcan,Tulathnanephscop, Drumind, Baleucharam, Tirodraun, Baleuroolef, Bale- mochain, Balemaccmurgussa, Baleudelan. Parochiales autem ecclesias, scilicet sancti Thomae, sancti Nicolai, sanctae Warburgae, sancti Patricii in insula, cum omnibus earum pertinentiis ; insulam filiorum quondam Nessani, et Delcinsi, cum appendiciis earum, et caeteras ecclesias tuae dicecesis, cum decimis et aliis earum pertinentiis.

Decernimus ei’go, ut nulli omnino hominum fas sit prae- fatam Ecclesiam temere perturbare, aut ejus possessiones auferre, vel ablatas retinere, minuere, seu quibuslibet vexationibus fatigare : sed omnia integra conserventur eo- rum, pro quorum gubernatione ac sustentatione concessa sunt, usibus omnimodis profutura : salva sedis apostolicas auctoritate. Si qua igitur in futurum ecclesiastica secula- risve persona hanc nostra? constitutionis paginam sciens, contra earn temere venire temptaverit, sccundo tertiove

HIBERNK’ARl ;M SYLLOGE.

commonita, nisi reatum suum digna satisfactione correxe- rit ; potestatis honorisque sui dignitate careat, reamque se divino judicio existere de perpetrata iniquitate cognoscat, et a sacratissimo corpore ac sanguine Dei et Domini re- demptoris nostri Jesu Christi aliena fiat, atque in extremo examine divinao ultioni subjaceat. Cunctis autem eidem loco sua jura servantibus sit pax Domini nostri Jesu Christi ; quatenus et hie fructum bonae actionis percipiant, et apud distrietum judicem preemia aeternae pacis inve- niant. Amen. Datum Laterani, per manum Alberti sanctae Romanae Ecclesiae presbyteri cardinalis et cancellarii, XII. Kal. Maii. Indictione XII. Incarnationis Dominicae anno MCLXXIX. Pontificatus vero Domini Alexandri papae III. anno XX.

RECENSIO.

Est hie Laurentius O Tolus ; cujus vitam ab Augiensis collegii monacho de- scriptam tomo 6. vit. Sanctor. Novembris 14. inseruit Laurentius Surius. Pa- trem habuit, ut author ille indicat, Muriartach sive Mauricium O Tuohail, ad quem " non modica pars Hiberniae, qua? Lagenia dicitur, jure haereditario perti- nebat :" matrem Ingen Ybruin (ita enim legunt duo hujus vitae, quae ego habeo, MSS. exemplaria) id est, filiam principis, ex Birnorum, ni fallor, familia. Annus natus decern, Dermitio regi (qui non alius quam ille Murchardi filius fuit, a quo Angli in Hiberniam sunt introducti) a patre obses datus, durissime ab eo habitus est : post biennium vero patri restitutus, et Ecclesiae ministerio ab eo dicatus, sub magisterio Ghndelacensis episcopi vixit. Cum annorum esset viginti quinque ecclesiae S. Coingeni sive Keivini de Glindelach abbas, clero et populo id postu- lantibus, constitutus est : ac demum Gregorio Dubliniensi archiepiscopo defuncto, ad Dubliniensem cathedram evectus, anno Domini " MCLXII. a Gelasio totius Hiberniae primate, in ipsa Dubliniensi Ecclesia, multis episcopis praesentibus, gratias agente populo, solenniter consecratus est." Anno MCLXXIX. una cum catholico Tuamensi archiepiscopo, et quinque3 vel sex Hiberniae episcopis Ro- mam ad Lateranense concilium profecturus, per Angliam transiit : ubi omnes " pro licentia transeundi juraverunt, quod neque regi, neque regno ejus damnum quaererent ;" quemadmodum in anni illius historia refert Rogerus Hovedenus. Laurentium tamen, " ob privilegia in Lateranensi concilio contra regiae dignita- tis honorem, zelo suae gentis, ut ferebatur, impetrata, Anglorum regi suspectuni"

a Ita Hovedenus, sed quatuor tantum habentur in nomenclature episcoporum, quam in notis ad Guilielini Neubrigensis histor. lib. 3. cap. 2. edidit Johannes Pi- cardus nempe Constantinus episcopusde Quidalua, qui Laonensis fuisse putatui, liricius Lunbnensis sive Limericensis, Augustinus Waterfordensis, et Fcelix Lis- morensis.

fuisse, libro secundo expugnat. Hibern. cap. 23. narrat Giraldus Cambrensis. Eo tempore, Dubliniensi suae metropoli praesens hoc impetratum est ab eo privi- legium, ex antique* Dubliniensis archiepiscopi regesto, quod Crede mihi appel- lant, a nobis exscriptum. Obiit apud Augiense Normanniae castrum (cujus Ri- chardus Strongbous comes fuerat, qui Dubliniam et Lageniam, Laurentii sedem metropoliticam et provinciam, ipso vivente et vidente subjugavit :) quum patriae ab Anglis vastatae calamitatem deplorasset, miserabiliter lingua materna dicens : " Heu popule stulte et insipiens ; quid jam facturus es ? Quis sanabit aversiones tuas 1 Quis miserebitur tui ?" Atque ita, XVIII. calendas Decembris, " cum sextse feriae terminus advenisset, in confinio sabbati subsequentis spiritum sancti viri requies aeterna suscepit ;" inquit vitae ejus scriptor. Annum, quem ille tacet, annales nostri assignant MCLXXX. quo et 14. dies Novembris in sextam feriam incidit. Rogerus Hovedenus, et eum secutus Caesar Baronius, in annalibus suis ad sequentem annum male referunt. Nam, ut ipse Rogerus postea con- firmat, anno MCLXXXI. " Henricus rex Angliae, filius imperatricis, dedit Jo- hanni Cumin, clerico suo, archiepiscopatum Diveliniae in Hibernia, VIII. Idus Septembris apud Euesham. (ideoque Novembris dies 14. qui electionem hanc antecesserat, ad annum MCLXXX. necessario retrahendus est.) et anno MCLXXXII. Lucius papa III. ordinavit Johannem Cumin in sacerdotem III. Idus Martii apud Velletre : deinde consecravit eum in archiepiscopum Diveliniae XII. calend. Aprilis, Dominica in ramis palmarum, apud Velletre ;" cui calendarii quoque ratio suffragatur ; quae anno MCLXXXII. Dominicam Pas- chalem 28. die Martii celebratam fuisse docet. In sanctorum vero numerum relatus est Laurentius ab Honorio III. anno MCCXXV. cujus canonizationis Bulla, data Reate, III. Id. Decembr. anno pontificatus 10. habetur in Laertii Cherubini Bullario; tomo 1. pag. 49. edit. Rom. anno 1G17.

EPISTOLA XLIX.

GIRALDI3 BARRII CAMBRENSIS, AD GUILIELMUM VERUM HEREFORDENSEM EPISCOPUM.

De Mirabilibus Hiberniae.

Lectio certa prodest, varia delectat. Si ergo legendo proficere quaeris : primo continentiam operis cum diligentia seriatim transcurras, quatenus et materia? tenor, et trac- tandi modus, et rerum cohasrentia cuncta patescat. Quo- ties vero transcurso volumine delectari volueris ; circa titulos istos verseris. In prima distinctione : de avibus earumque naturis, et defectibus. De feris. De ver- mibus. De comparatione occidentis et orientis ; us- que in finem illius distinctionis. In secunda distinc- tione ; de lupo cum sacerdote loquente. De muliere barbata, et in tergo cristata. De semibove viro semivi- roque bove. De vacca cervina. De hirco ad mulierem accedente, et leone mulierem adamante. De mirandis sanctorum refugiis. De saltu Salmonis, et modo saliendi. De libro miraculose conscripto, et libro compositione. De vita Brendani. In tertia distinctione : de gentis Hiber- nica? natura, moribus et cultu. De gentis ejusdem in musicis instrumentis peritia incomparabili. De commodis artis musicae. In calce vero ejusdem distinctionis; De victoriis Anglorum regis Henrici II. et filiorum titulis, usque in finem operis. Notulas quoque contra magis nota-

" C. A. 1190.

5r,G

VETERUM EEPISTOLARUM

biles tarn sontentias quam sermones per loca disposui ; ad quae perfacile tota lectoris acies dirigatur. Prae omnibus autem titulis, meo judicio, de musicis instrumentis et arte musica tractatus, pro sui captu laudabilior : quanto ibidem et materia inusitatior, et stylus elegantior invenitur.

RECEXSIO.

" Giraldus de Cambria oriundus, et australi ejusdem parte maritimisque De- metiae finibus, non procul ab oppido principali de Penbroc castello, sc. de Mai- narpua ; ingenuis natalibus prosapiam duxit. Ex matre namque Angars (filia Nestae nobilis filiae Resi prineipis Sudwalliae, sc. filii Theodori) viro egregio Wil- lelmo de Barri niatrimonialiter copulata processit." Ita de genere suo scribit, in 1. de vita sua libro cap. 2. Giraldus noster ; qui a patre Barrii, a patria Cam- brensis cognomen traxit. Is ab avunculo suo Davide, (Nestae illius, quam An- gli Annes vocant, filio) Brechiniensis archidiaconatus, qui e quatuor Menevensis diceceseos unus erat, munus accepit. Galfrido, anno MCXCVIII. defuncto, in Menevensi episcopatu successisse " Silvestrum Giraldum, vel potius Giraldidam, Maurieio nempe prognatum, Giraldi de Winsor (qui arcem condidit Pembrochi- anam) et Nestae (sororis Griffini Australis Walliae prineipis) filio ;" in Meneven- siumepiscoporum catalogo affirmat eruditissimus antistes D. Franciscus Godwinus. Silvestri nomen primus, quod sciam, Giraldo Johannes Lelandus imposuit : ne- que enim in vita, quam ipse conscripsit suam, neque in tot manuscriptis, qua? videre contigit, operum ipsius exemplaribus, ejusmodi quid adhuc invenire po- tui. Giraldi, absque omni dubio, proprium fuit illi nomen : Giraldidae cognomentum, ut ex materna parte indi illi potuisse fortasse non ab- nuerim, ita ex paterna Barrensem extitisse, tam certum est quam quod certissi- mum. Mauricius quidem Giraldides, dominus de Landestefian, qui in Hibemia fixis postea sedibus comitibus nostris Kildariensibus et Desmondanis originem dedit, matrem habuit Nestam, Giraldi nostri aviam, patrem Giraldum Winso- rium, Arnulphi illius qui castrum Penbrochianum primus construxit, ut ad epis- tolam 37. ex ipso Giraldo ostendimus, Castellanum ; ac tilium etiam (quod errori videtur pra?buisse ansam) Giraldum : verum non nostrum, sed alium, cujus in secundo expugnationis Hiberniae libro cap. 20. hie noster meminit. An- no vero MCXCVIII. obiit non Galfridus, sed Petrus6 proximus illius in sede Menevensi antecessor. Indeque longa ilia lis est exorta, Romae coram Innocentio III. agitata, inter Galfridum Huberti Cantuariensis archiepiscopi opera promotum et Giraldum nostrum a Menevensi capitulo electum : cujus historiam fuse late- que ipse Giraldus exequitur, turn in dialogo de statu Ecclesiae Menevensis, turn in libro secundo de vita sua, ubi ostertdit " qualiter ad collyrium (ita enim ille loquitur) efficax in curia pars adversa se convertit, et totam contra Giraldum

1 Mainor Pyrr, id est, mansio Pyrri : de qua vid. Girald. Itenerar. Cambria?, lib 1. cap. 12.

Ij Girald. libro secundo de vita sua. Matt. Westmonaster. ann. 1193.

1IIBERNICAUUM SYLLOGE.

curiam per hoc corrupit." Unde demum causa cedere, et Galfrido Meneven- sem episeopatum relinquere coactus est.

Anno MCLXXXV, ab Henrico II. Anglorum rege, cum filio suo Johanne Mo- retonii tunc comite, in Hiberniam missus est : ubi dum moram faceret, " duonim episcopatuum qui tunc vacabant, Wesefordensis sc. (qui et Fernensis dicitur) et Lechelinensis, archidiacono comes optionem dedit ; et cum utramque recusaret, obtulit ei duas ecclesias illas et dioceses in unum convertendas,si regimen ipsarum suscipere vellet. Ad quod respondit : quod si animum ipsius ad hoc datum vide- ret, ut Ecclesiam llibeniicam extollcre vellet et sublimate ; se forsan, ut ad hoc cooperari et coadjuvare posset, oblatum honorem suscepturum. Sed quoniam hoc non attendit, maluit esse privatus, quam inutiliter in potestate constitutus ; nec ali- quatenus ibi praeesse voluit, ubi prodesse non potuit. Videns ergo quod comes ibi nil proficeret, sed de die in diem deteriorem per ejus adventum terra statum haberct ; considerans etiam multa ibidem nova et notabilia, aliis aliena regnis et prorsus incognita : ut vel ipse questum aliquem aut conquestum suo saltern la- bore faceret ; primum topographiae sua;, deinde expugnationis Hibernicoe mate- riam ibi colligere, studio grandi et diligenti inquisitione, curavit. Cum itaque comes, per aestatem totam et hyemis partem mora in Hibernia inutili facta, re- menso pelago in Walliam et Angliam remearet : Giraldus cum senescallo Hi- berniae Bertramo de Verdun socius et rerum gerendarum testis relictus, ut studio praedicto plenius indulgeret, non solum congerendo sed etiam digercndo, usque ad Pascha sequcns moram in insula fecit." Haec de seipso Giraldus, libro 1. de vita sua, cap. 25. quibus et capite 28. deinde addit : " Cum itaque magni nomi- nis in insula tunc Giraldus extiterit et famae praeclarae, inter Pascha et Pente- costen de Hibernia in Walliam transfretavit : ubi et topographiae suae, cujus tractatum jam inchoaverat, consummationi studiosam ex toto mentem applicavit. Processu vero temporis opere completo et correcto, lucernam accensam non sub modio ponere, sed super candelabrum ut luceret erigere cupiens ; apud Oxoniam, ubi clerus in Anglia magis vigebat et clericatu praecellebat, opus suum in tanta audientia recitare disposuit. Et quoniam tres erant in libro suo distinctiones, qualibet recitatae die, tribus diebus continuis recitatio duravit : primoque die pauperes omnes oppidi totius, ad hoc convocatos, hospitio suscepit et exhibuit. In crastino vero doctores diversarum facultatum omnes, et discipulos famae ma- joris et notitiae. Tertio die reliquos scholares, cum militibus oppidanis et bur- gensibus multis. Sumptuosa quidem res et nobilis : quia renovata sunt quodam- modo antiqua et authentica in hoc facto poetarum tempora ; nec rem similem in Anglia factam, vel praesens aetas, vel ulla recolit antiquitas."

Huic recitationi praemissa fuit Praefatio in Hibernicam topographiam prima : cui in aliquibus exemplaribus litulum appositum inveni, Introitus in recitationem. In aliis duobus, fini opens hanc ad Guilielmum Herefordensem episcopum epistolam subjunctam repperi : in qua tituli recensentur insigniores Topographiae hujus, sive Libri de mirabilibus Hiberniae. Cui cum fabulosa complura inseruisse Giraldus insimularetur : praeter apologismum, quern primae in librum expugna- tionis Hiberniae praefationi intexuit, hanc etiam in retractationum suarum tractatu admonitionem subjiciendam putavit. " De topographia Hibemica, labore sci- licet nostro primaevo fere nec ignobili, ubi multa nova aliisque regionibus prorsus incognita (ideoque magis admiranda) scribuntur, hoe pro certo sciendum : <|iiod quorundam, quinimo et quamplurium, perdiligentem et certain indagatio-

nem a magnis terrae illius et authenticis viris notitiam elicuimus ; de caeterisque totius terrae famara potius secuti fuimus. De quibus omnibus cum Au- gustino sentimus : qui in libro de civitate Dei, de talibus quae solum fama celebrat nec certa veritate fulciuntur loquens, nec ea affirmanda plurimum nec prorsus abneganda decrevit."

IUBERNTCARUM SYLLOOE.

.3.59

EPISTOLA L.

EJUSDEM GIRALDI CAMBREXSIS IN LIBRUM TERTIUM VATICI- NUM PROLOGUS; QUI ADJECTUS EST, VICE APPENDICIS, AD DUOS EJUSDEM LIBROS VATICINALIS HISTORIC, DE EXPUO- XATIONE IIIBERNLE.

Quoniam in prioribus libris Merlini vaticinia tarn Cale- donii quam Ambrosii locis competentibus, prout res exige- bat, inseruimus; Ambrosio vero dudum exposito, nondum Caledonius Britannicam exutus barbariem, usque ad haec nostra tempora latuit parum agnitus : nostras videbatur interesse diligentia?, tam ipsum ab antiquis et occultis scrutabunda inquisitione latebris, ut pulchrius elucescat, in commune deducere, et ab ignorantiae tenebris in lucem transferre, quam translatum quoque praesenti volumini coaptare. Non indecens enim, non incongruum videri debet, si ida unde authoritatem et pra?scientiam nec non et vaticinale nomen sortitur bistoria, id ipsi statim historiaa continuetur; et ut ea qua? carptim et varie, prout ordo tractatus exigebat, dispersa per opus reperiuntur, ea in ejusdem operis continentia, eo quo prolata sunt online, loco competenti lector valeat invenire ; plurima tamen qua? vaticinalisb, quisquis fuerit et undecunque proveniens, va- rie depi’ompsit et disperse, sub certos redacta titulos, prout dicti causa vel dicendorum materia potius conjun- genda poposcerat, ad majorem evidentiam series ordinata connexit0. Nec indignetur inspector, nec in calumniam

a id redundat. et vult doctiss. episc. Kilmor.

Hie spiritus. MS. Cantabrig. e nexuit vel iieriit vult episc. Kilmor.

O O 2

VF.TF.TU’M F.PISTOLARUM

prorumpat lector delicatus, si ab historia tanquam ad fa- hulas converti videar. Non enim fabulosa sunt omnia, quae falsitatis imaginem tenent ; sicut nec verisimilia cuncta statim pro veris suscipienda.

Erat itaque CaledoniiSilvestris solum liactenus fama per- celebris ; a Britannicis tamen Bardis, quos poetas vocant, verbo tenus penes plurimos, scripto vero penes paucissimos, vaticiniorum ejusdem memoria retenta fuerat. Quoniam igitur Merlini istius expositionem Anglorum regem Henri- cum secundum summopere requisisse multoties audieram : tanto propensius elaborandum in hoc duxi, quanto id ip- sum et principi placiturum et posteritati profuturuin pro certo compereram. Nam, ut ait poeta :

Principibus placuisse viris non ultima laus est.

Quinimo diligi a principe et digne commendari, major est laus quam principari. Illud enim fortunae, istud virtutis est. In hujus igitur inquisitione libelli, cum penitimos Cambria? fines frustra pluries transpenetrassem : tandem viro sanc- toet literatissimo Baldewino Cantuariorum archipraesuliin salutiferae crucis obsequium laudabili per Cambriam lega- tione fungenti regio mandato comes efFectus, in remotis- sima quadam Venedotia? provincia et Hibernico mari con- termina, quae Lein vocatur, in veneratione quadam ab an- tiquo repositum, operam adhibens et impensam, diu quae- situm desideratumque demum non absque labore libellum elicui.

Functus igitur interprets officio, peritis quoque lingua? Britannicae viris mecum adhibitis, in quantum idiomatum permisit diversitas, verbo ad verhum plurima, sententias autem in singulis fideliter expressi. Sed quoniam sicut in aliis, sic et in istis Bardorum ars invida naturam adulte- rans multa de suis tanquam prophetica veris adjecit : cunctis moderni sermonis compositionem redolentibus quasi reprobatis et abjectis, sola veritatis arnica sermonis antiqui rudis et plana simplicitas diligenter excepta men- tern allexit. Seriatim itaque singula depromens, et vati- cinali historia; vaticiniorum librum non incompetenter an-

MJJERNICARI M SI LLOGE

nectens ; barbarae linguae tenebras Latini luce sermonis illustravi : veritus quippe posterorum invidiam, si ea pos- teris inviderem. In publica namque commoda peccem, si vel haec studia in tempus differam, vel negligenter omit- tam. Qnibus expletis et in commune deductis, ad Britan- nicas topographia? declarationem, Deo duce vitaque co- mite, studiosus" pedetentim animus aspirabit. Quia tunc mihi molliter ossa cubabunt ; si trino saltern nostra dili- gentia beneficio (tanquamb triplici funiculo difficile rum- pendo) et longe sui memoriam in aevum extenderit, et favo- rabilem sibi posteritatis gratiam comparaverit.

TRADUNT BRITONES, ET ANTIQUE REFERUNT HISTORI.E, &C

Sed haec hactenus. Hujus enim tertiae distinctionis cditio, et nova vaticiniorum interpretatio suum adhuc sa- niori consilio tempus expectet : quia nondum venit hora ejus. Satius est enim ut Veritas, quanquam perutilis et desiderabilis, aliquamdiu tamen suppressa lateat ; quam in lucem cum majovum offensa praepropere pariter et pericu- lose prorumpat.

RECENSIO.

Ut Hiberai&am topographitm trunmi it i vatuinalem expugnatidnis Hibu nicae historiam biennii labore romplevit : qucniadmodum testatur ipse, tuin in vaticinalis hujus historia; libro 2. cap. 31. turn initio praefationis prioris in descriptions Cambria libros duos ; quorum primus, qui laudabiiium inscri- bitur, a D. Davide de Pouelo est editus, secundo illau labilium praetermisso. In ea vero praefatione, ad Stephanum Langtonuni Cantuariensem archiepisco- pum scripta, vaticinalem suam historiam duabus distinctionibus constitisse significat : neque plures ea quam typis vulgatam liabemus continet editio. At in codicibus quibus ego sum usus MSS. author nunc vaticiniorum librum subinde pollicetur j ut libro 1. cap. 20. 30. 32. et 44. (nam in editis, vaticinia, et ibi et alibi etiam aliquoties citata, desiderantur) atque secundum librum ita concludit : " Novis de caetero historicis tarn indolis cgregiae gesta, digno co- .equanda stylo, nunc relinquentes j ad toties promissum vaticiniorum librum transeamus." Deinde sequitur liber tertiu- vaticinus ; vel hie potius, quern jam damns, in ilkun prologue. Nam ipsum librum, sicul el Britannicam quam hie

1 Al. studhsius.

b Ecdcs. cap. I. vet, 12.

VRTERUM EP1.ST0L VRUM

rt aliisc in locis promittit topograpliiam, Giraldus nunquam videtur perfecisse. Hibernicac vero expugnationis historian] idcirco vaticinalem a se fuisse inscrip- tatn in hujus praefationis vestibulo significal ; quod ei " Merlini vaticinia tain Caledonii qnam Ambrosii locis competentibus, prout rex exigebat, inseruerit ;" de quo utroque libro 2. Itinerant Cambria; cap. 8. sic ipse scribit : " Non procul ab ortu Comvey, in capite montis Eryri, stat Dinas Emrys, id est, promonto- rtum Ambrosii ; ubi Merlinus prophetavit, sedente super ripam Vortigerno. Erant enlm Merlini duo ; iste qui et Ambrosius dictus est (quia binomius fuerat) et sub rcge Vortigerno prophetavit, ab incubo genitus, et apud Caermardhin in- ventus ; unde ab ipso ibidem invento denominata est Caermerdhin, id est, urbs Merlini. Alter vero de Albania oriundus, qui et Calidonius dictus est, a Cali- donia sylva in qua prophetavit ; et Sylvester, quia cum inter acies bellicas constitutus, monstrum horribile nimis in aera suspiciendo prospiceret, demen- tire coepit, et ad sylvam transfugiendo sylvestrem usque ad obitmn vitam per- du.xit. Hie autem Merlinus tempore Arthuri fait, et longe plenius et apertius quam alter prophetasse perhibetur."

Merlinum suum Britanni Merdhyn vocant, et ab eo Caer-mardhyn denomi- natam censent : cum longe ante Merlinum natum urbs ea Mariduni nomine Pto. lemaeo nota fuerit. Ut Ambrosius ille Maridunensis cognomentum ab urbe potius traxisse dicendus sit, quam urbs ab illo nomen accepisse. De fabuloso ejus ortu et rebus gestis, videri potest Ninius Britannus in Breviario suo, cap. 41, 42, 43. Galfridus Monemuthensis sub finem 6. libri historise Britannicae. Alanus de Insulis in praefatione explanationum prophetiarum ipsius. Gotte- fridus Vitevbiensis in chronic, part. 28. Vincentius Bellovacensis in Specul. His- torial. lib. 20. cap. 30. Martinus Polanus in C’hronico. Rabbi Abraham Zachu- tus in libro Juchasin,fol. 144. Johanues Major de gest. Scotor. lib. 2. cap. 4. Ste- phanus Forcatulus de Gallorum imperio et philosophia libro 7. Wierus de praesli- giis daemonum lib. 2. cap. 10. Johannes Twinus Commentarioruin Britanni- corum libro 2. et alii plurimi. Ejus vaticinia, Alexandri Lincolniensis episcopi jussu, Galfridus Monemuthensis Henrico I. regnante de Britannico in Lati- mnn transtulit, et libro 7. Britannicae suae historise intexuit, quae deinde, Hen- rico II. in Anglia imperante, Alanus de insulis Germanus additis coramen iariorum libris 7. illustravit. Eorum vanitatem, prooemio in historiam sub Richardo I. a se editam, detexit Guilielmus Neubrigensis : quam superiori quoque saeculo perstrinxerunt, inter alios, Richardus Stanihurstus noster rerum Hibernicarum libro 3. pag. 128. et lib. 4. pag. 181. Georgius Buchananus rerum Scoticarum libro 5. (in rege xliv.) Guilielmus Camdenus in Caermar- den-shire, pag. 504. Petrus Maturus in Antonini chron. tit. 11. cap. 2. sect. 1. David Pouelus in annotationib. ad Giraldi lib. 2. Itinerarii Cambriae cap. 8. et epistola ad Guilielmum Fletewodum de Britannica historia recte intelligenda ; quibus et Romanus librorum prohibkorum index accedit, in quern Merlini Angli (vel Britanni potius) liber obscurarum pra’dictiouum est relatus.

Poeticani vel jocosam potius Merlini fabulam versu heroico a Galfrido Moncniutiiensi desciiptam in bibliotheca Cottoniana vidimus. Ab codem prophcticum Merlini Sylvestris (quern Britanni Merdhyn Wylht appellant)

’ Topograph. Hibern. lib. 3. cap. 16. et in Descript. Cambriae prsefat 1. Vi ■ denlur tamen nonnulla ex to citata esse a Ranulpho Cestrensi in lib. 1. Poly- chron.

libellum in carmen redactum fuisse asserit Johannes Lelandus, commentar. in Cygnseam cantionem, voc. Britannia?, et in assertione Arturii ; ubi tie fu- nere Arturii ex codeni libello versus quosdam producit Merlini Caledonii a Theliesino vate, ut quidam volunt, edocti. Eosdem versus, ut Thaliessino vati inscriptos, eitat D. Johannes Priseus eques auratus, in Historiae Britan- nicce defensione, (pag. 137.) ubi eliam carmina, vetustissima lingua Britannica conscripta, habuisse se significat " Taliessini et utriusque Merlini, Ambrosiani videlicet et Sylvestris : quorum hunc (inquit ille, pag. 10.) tempore Aurelii Ambrosii a quo et nomen sumpsisse videtur, ilium vero Vortigerni, Taliessi- num vero tempore Mailgonis regis floruisse constat."

V F.T F. R U M 1". PISTOL AR V M

PROFESSIONES

AB OSTMANNORU.M IN HIBERNIA EPISCOPIS, ORDINATIONIS SVJ£ TEMPORE, CANTUARIENSIBUS ARCHIEPISCOPIS FAC’TiE.

PROFESSIO

[. PATRICIl", DUBLINENSIS EPISCOPI.

Qltsquis aliis praesidet, si et ipse aliis subjaceat, dedig- nari non debet : sed potius obedientiam quam a subjectis suis desiderat habere, propter Deum studeat praelatis sibi per omnia humiliter exhibere. Propterea ego Patricius, ad regendam Dublinam metropolem Hiberniae electus an- tisteSj tibi, reverende pater Lanfrance, Britanniarum primas et sanctae Dorobernensis ecclesise archiepiscope, professionis meae chartam porrigo : meque tibi tuisque successoribus in omnibus, quae ad Christianam religionem pertinent, obtemperaturum esse promitto.

II. DOXATIb, DUBLINENSIS EPISCOPI.

Ego Donatus, Dublinensis Ecclesiae antistes, quae in Hibernia sita est; canonicam obedientiam tibi promitto et successoribus tuis, o Lanfrance, sanctae Dorobernensis ecclesias archiepiscope.

■ A. C. 1074.

b A. C. 108.5.

1MB E R NIC V R U M SY L LOO E .

III. SAMUELISC5 DUBLINENSIS EPISCOP1.

Ego Samuel, ad regimen ecclesiae Dublinensis quae sita est in Hibernia electus, et a te, reverende pater An- selme, sanctae Cantuariensis ecclesiae archiepiscope, et totius Britannia primas, antistes consecrandus ; tibi et om- nibus successoribus tuis canonicam obedientiam me per omnia servaturum promitto.

IV. MALCHl'1, EPISCOPI WATERFERDI/E.

Ego Malchus Ecclesiae Waterferdiae electus, et a te, reve- rende pater Anselme, sanctae Cantuariensis ecclesiae archi- episcope, et totius Britanniae primas, antistes consecran- dus ; tibi et omnibus sucessoribus tuis canonicam obedi- entiam me per omnia servaturum promitto.

V. GREGORIIe, DUBLINENSIS EPISCOPI.

Ego Gregorius, ad regimen Dublinensis ecclesiae quae in Hibernia sita est electus, et a te, reverende pater Radulpbe, sanctae Cantuariensis ecclesiae archiepiscope, et totius Britanniae primas, antistes consecrandus ; tibi et omnibus successoribus tuis canonicam obedientiam me per omnia servaturum promitto.

VI. PATRICIIf, LIMBRICENSIS EPISCOPI.

Eco Patricius, ad regimen ecclesiae Limbricensis elec- tus, et a te, reverende pater Theobalde, sanctae Cantua- riensis ecclesiae archiepiscope, et totius Britanniae primas,

c A. C. 109.3. « A. C. 1122.

• A. C. 10!)<i. ’ A. C. 1140.

VtTLRVM LP1ST0LARUM

per gratiam Dei antistes consecrandus ; tibi, et omnibus succe<soribus tuis tibi canonice suceedentibus, debitam subjectionem et canonicam obedientiam per omnia me exbibiturum fore promitto.

RECENSIO.

Livonia’, ad Eoum maris Balcici litius porrecta, in tres. partes, locis et lin- guis distinctas, Estiam, Lettiam et Curlandiam distribuitur. Estiae sive (ut Crantziusb appellat) Estoniae provinciara ii incoluisse videntur, qui a veteribusc Graecis Ostiaei et Ostiones, a Tacito in Gerniania sua iEstii, ab Eginhardo in Caroli Magni vita Aisri, a Saxoned Granimatico Estones, a nostris Ostnianni appellantur. Hos, ducibus tribus fratribus, Amelano, Sitaraco, et Yvoro, de Norwagiae et insutarum Borealium partibus, quasi mercaturae exereendae prae- textu. in Hibernian] advenisse, et niaritimos portus statim occupasse, scribit Gira!duse Cambrensis. Factum hoc sub initium seculi post natum Christum decimi : circa quod tempus, " Danos in insulara ingrejsos cum Hibernis pug- navisse," Caradocus’ Lhancarvanensis, et ‘• Haraldum Harfagir (sive, Pulchrico- mum) Hiberniam subjugavisse,’" is refert, a quo Griffithi filii Conani principis Yenedotiae vita est conscripta. " Ipse (inquit author ille) civitatem Dublinien- sem, aliasque civitates, castella et munitiones aedificabat, ubi jam in hujus regui possessione conquieverat : fratremque alterum in una illarum quas con- diderat urbium praefectum constituit, quae illorum usitato sermone vocatur Forthlarg ; cujus posteritas in hodiernum diem ejus urbis dominio potitur." Giraldus vero a tribus illis fratribus, Ostmannorum ducibus, ties praecipuas civitates constructas fuisse narrat : e quibus " Dubliniae principatus Amelano cesserit. Waterfordiae (quae Hibernis et Cambris Porthlargy dicitur) Sitaraco, Limirici Yvoro." Atque hae civitates illae sunt, quarum episcopi a Lanfranco et ejus in sede Cantuariensi successoribus, id est, a Normannis suis potius quam ab Hibernis, inter quos advenae vixerunt. ordinationem accipere maluerunt. Nam, ut in a-.malibus nostris ad annum 1095. notatum invenimus, " Norwa- genses sive Ostmanni, qui civitates Hiberniae et maritima occupaverant, Norman- ni vocatisunt ;’* quud et mediis temporibus, omnibus Daniae, Norwagiae, Livoniaeet reliquarum Borealium gentium commune nomen fuisse docti norunt. Ut omit- tam quod a scriptore vitae Grimthi filii Conani est traditum: ur.uni e tribus illis

3 Vandalia: et Saxoniae Alb. Crantzii continuator. edit. Witteberg. ann. 1580. pag. 22.

b Alb. Crantz. Sueciae lib. !. cap. 41.

! Pythea Massiliensi, apud Strabonem, lib. 1, et Slephan. Byzant. dc urbibus, in Qarioivtc.

d Saxo. hist. Danic. lib. 6. fol. o5. edit. Paris, ann. 1514.

• Girald. topograph. Hibern. distinct. 3. cap. 43. f Caradoc. Chrou. Cambriae. ann. Chr. 905.

II 1 BE K N I r A R U M SYL LOGIC.

fratribus qui in Hibernian) venerunt, cum Nonvagiensibus suis in Galliam concessisse, et Francis devictis sedes in Normannia hxisse. Hunc Rodol- plnnn ille vocat, quem alii Rollonem ; a quo Guilielmus, et alii Normanni qui in Anglia regnaverunt, genus deducunt suuni.

Lanfrancus autem ante occasionem banc ab Ostmannis oblatam, in synodo Anglicana anno 1072. habita, ex Bedae quoque historia, pfimatum sibi in univer- sara Hiberniani vendicare conatus est. " Allata est," ait illeS in epistola ad Alex- andrum II. turn scripta, " ecclesiastica gentis Anglorum historia, quam Eboracen- sis ecclesiae presbyter et Anglorum doctor Beda composuit. Lectae sententiae, quibus, pace omnium, demonstratum est a tempore B. Augustini primi Doro- bernensis arcbiepiscopi usque ad ipsius Bedae ultimam senectutem (quod fere centum et quadraginta annorum spatio terminatur) antecessores meos super Ebo- racensem ecclesiam totamque insulam, quam Britanniam vocant, necnon et Hi- berniani primatum gessisse, curamque pastoralem omnibus impendisse." Atqui nullus, qui buc pertrabi possit, in tota Bedae historia occurrit locus, praeter uni- cum ilium ex quarto libri secundi capitulo in septimae epistolae recensione a nobis productum : in quo multo rectius, si Lanfranci pace hoc dicere liceat, observavit Giraldus Cambrensis in libello Innocentio III. postea porrecto, primatum om- nino nullum antecessores illius hie obtinuisse. " Suceessit," inquit illeh, " Au- gustino Laurentius : qui non solum sui gregis, sed et Britonum, Hiberniensium et Scotorum curam gerens, in termini Paschatis observantia eos Uteris ad- monuit, nec profecit. Simili enim modo Hibernici Britones ct Scoti a quarta- decima luna antiquo more servabant. In eadem autem epistola scribunt Lauren- tius, Mellitus et Justus episcopi ; quod Daganus episeopus Hiberniae ad ipsos ve- niens, non solum cibum cum ipsis sumere, sed nec in eodem hospitio, quo ves- cebantur, sumere voluit. Ubi notandum quod literas commonitorias Britonibus, sicut et Hibernicis vel Scotis qui nil ad eos pertinebant, miserunt; sententiam autem nunquam in eos niagis quam in alios ullatn dederunt, vel sua vel domini papas autoritate : quod quidem forte fecissent, si eis jure provincial] subjecti fuissent." Hinc tamen Lanfranci vestigia secutus Anselmus1 non modo totius Angliae, sed etiam Scotiae Hiberniae et adjacentium insularum primatum sibi arrogavit: Et Hibernorumomniumque septentrionalium insularum, qua; Orcades dicuntur, primas a Matilda regina est salutatusk ; atque a discipulo ipsius /Ed- mero " Cantuariensis’ ecclesia (cujus ille fuit monachus) ut totius Angliae, Scotiae et Hiberniae nec non adjacentium insularum mater" celebrata. “Cantua- riensis ecclesia insularum transmarinarum primatum oluinuit,” dicit Willel- musm Gemmeticensis. Cantuariensis denique archiepiscopus a Guilielmo Malmes- buriensi sub finem libri tertii de regibus, " episcopos Hiberniae et Walliarum suae ditioni subjectos habere" memoratur. Vide chron. Normann. ad aim. 1151.

S Baron, annal. ann. 1072. Lanfranci epist. 5. MS. in bibliothec. Cotlonian (nunc edit. op. pag. 301.)

h Ciirald. Cambren. dial, de cedes. Menevensi distinct. 2. 1 jEdmeri. histor. lib. 4. pag. 93. k Anselm. lib. 3. epist. 55. 1 /Edmcr. hist. lib. I. pag. 1 1. Hist. Normann. lib. (i. pag. 2C3.

.3(58

VETERUM EI’ISTOLARUM

Professiones ex Cantuariensis Ecclesiae codice MS. qui nunc ad Cottoni- anam bibliothecam est translatus, desumpsimus. De episcopis vero singulis <iui eas ediderunt in epistolarum recensione aliquid est dictum : postremo tantum excepto, a Theobaldo ordinato, qui ab anno mcxxxviii. ad mclx. Can- tuariensi sedi praefuit.

^DGARP REGIS ANGLORUM CHARTA DE

Altitonantis Dei largiflua dementia, qui est rex re- gum et dominus dominantium, Ego /Edgarus Anglorum Basileusb, omniumque regum insularum Oceanic quae Bri- tanniam circumjacent, cunctarum nationum quae infra earn includuntur, imperator et dominus ; gratias ago ipsi Deo omnipotenti, regi meo, qui meura imperium sic ampliavit et exaltavit super regnum patrum meorum, qui licet monar- chiam totius Anglise adepti sunt, a tempore iEthelstani, qui primus regum Anglorum omnes nationes quae Britan- niam incolunt sibi armis subegit ; nullus tamen eorum ultra ejus fines imperium suum dilatare aggressus est. Mibi autem concessit propitia divinitas, cum Anglorum imperio, omnia regna insularum Oceani cum suis ferocissimis regi- bus, usque Norwegian), maximamque partem Hiberniae cum sua nobilissima civitate Dublinia, Anglorum regno subjugare : quos etiam omnes meis imperiis colla subdere, Dei favente gratia, coegi.

Quapropter et ego Cbristi gloriam et laudein in regno meo exaltare, et ejus servitium amplificare, devotus dis- posui : et per meos fideles fautores, Dunstanum videlicet archiepiscopum, et Athelwoldum ac Oswaldum episcopos (quos mihi patres spirituales et consiliators elegi) magna ex parte, secundum quod disposui, perfeci : siquidem tem- poribus antecessorem meorum regum Anglorum monas-

a Anno Christi 934. Ad Oswaldum Wigorniensem episcopum. Fundatio ecclesiae cathedr. Wigorniensis. h BairtXtuf, rex.

1 Oceanique Britanniam circumjacentis Seldeuus legit : non recte.

.570

teria tani monachorum quam virginum destructa et peni- tus neglecta in tota Anglia erant : quae ego ad Dei laudem pro remedio amnios mas reparare, et servorum et ancilla- rum Dei numerum multiplicare decrevid. Et ipsis supra- dictis meis cooperatoribus strenue annitentibus, jam XL\ II. monasteria cum monachis et sanctimonialibus eonstitui : et si Christus vitam mihi tarn diu concesserit, usque ad quinquasemum remissionis numerum meae de- votae Deo munificentias oblationem protendere decrevi. L nde nunc in prassenti monasterium, quod prsedictus re- verendus episcopus Oswaldus in sede episcopali Wiogre- ceastref in honore Sanctas Dei genitricis Marias amplifica- vit, et eliminatis clericorum naeniis et spurcis lasciviis, re- ligiosis Dei servis monachis, meo consensu et favore con- fnltus, locavit ; Ego ipsis monastici religionis viris regali authoritate confirmo, et consilio et astipulatione princi- pum et optimatum meorum corroboro et consigno. Ita ut jam amplius non sit fas neque jus clericis reclainandi quicquam inde ; quippe qui magis elegerunt, cum sui or- dinis periculo et ecclesiastici beneficii dispendio, suis ux- oribus adhaerere, quam Deo caste et canonice servire. Et ideo cuncta quae illi de Ecclesia possederant, cum ipsa Ecclesia, sive eccclesiastica, sive secularia, tarn mobilia quam immobilia, ipsis Dei servis monachis ab hac die per- petualiter regias munificentiae jure deinceps possidenda trado et consigno, ita firmiter ; ut nulli principum, nec etiam ulli episcopo succedenti, fas sit aut licitum quicquam inde subtrahere aut pervadere, aut ab eorum potestate surripere, et in clericorum jus iterum traducere, quamdiu fides Christiana in Angha perduraveritg, &c.

Facta sunt haec anno Dominicae Incarnationis dcccclxiv. Indictione VIII. regni vero yEdgari Anglorum regis sexto, in regia urbe quae ab incolis Eleapcearcpeh nominatur ;

d Al. devovi. f Al. Veogriceanstriae. Wigorniensi.

& Reliqua habeutur in appendice tertiae partis Clementis Reynerii de aposto- latu Benedictinorum in Anglia. pag. 210, 211. et D. Henrici Spelmanni conciliis Britannicis pag. 433, 134.

h Glocestria.

in Natali Domini, festivitate sanctorum Innocentium, feria quarta.

J< Ego Eadgar Basileus Anglorum et imperator regum gentium, cum con- sensu et principum et archiepiscoporum’ meorum, hanc meam mil- nificentiam signo crucis corroboro.

►J< Ego Aelfrythk regina consensi, et signo crucis confirmavi.

Ego Dunstan, Archiepiscopus Dorobernensis ecclesiae Christi, consensi et subscripsi.

Ego Oscitel, Archiepiscopus Eboracensis ecclesise, consensi et sub- scripsi.

Ego Alferic Dux. Ego Bruthnod Dux. Ego Aridgari Dux.

RECENSIO.

Dum epistolas relegerem, decimo seculo, quod propter scriptorum inopiam appellari consuevit obscuruma, nullam notatam depreliendi. Qui defectus ut aliquo modo suppleretur, ^Edgari regis diploma visum fuit adjicere ; in quo, quod omnes historiae tacent, " maximam partem Hiberniae, cum sua nobilis- sima civitate Dublinia, Anglorum regno subjugatam" a se fuisse confirmat. Habetur illud inter Wigorniensis Ecclesiae monimenta : ejusque exemplum inter archiva regia in arce Londinensi, asservatur, hoc auctum prooemiob : " Edwardus Dei gratia rex Angliae et Franciae et dominus Hiberniae, omnibus ad quos pre- sentes literae pervenerint, salutem. Inspeximus chartam confirmationis domini Edgari quondam regis Angliae progenitoris nostri, quam fecit Oswaldo episcopo Wigorniensi et monachis Wigorniensibus, in haec verba." In libro Wigorni- ensis Ecclesiae, quo de loci illius fundatoribus agitur, ille quern dedimus titulus est praenotatus, " Charta regis Eadgari de Oswaldes-law, quia mediante (ut ibi dicitur) B. Oswaldo, a clericis in moi.achos translata est sedes pontificalis hono- ris." Antea enim, ut in ejusdem Oswaldi vita scribit Andreas Leucander sive Whitemannus Ramesiensis ccenobii abbas, " non monastiei viri ipsius sanctae institutionis regulae erant in regione Anglorum, sed erant religiosi et dignissimi clerici : qui tamen thesauros suos, quos avidis adquirebant cordibus, non ad Ecclesiae honorem, sed suis dare solebant uxoribus." Posteaque, ut addit idem, jEdgari regis " obitu turbatus est status totius regni, commoti sunt episcopi,

1 Archimeorum meorum MS. Tirechanus episcopus in procemio libri secundi de vita Patricii. " Video desertores et archiclocos et milites Hiberniae, qui ha- bent parochiam Patricii : quia substraxerunt ab eo quod ipsius erat." Vide D. Henrici Spelmanni glossarium in Archiclavo.

k De qua vide Selden. Titles of honor, op. torn. 3. pag. 209. ubi legit hie Ego Elfyred.

a Baron, in tomi 10. annalium initio.

b In Patent, ann. 1. Ed. IV. part. 0. Membran. 23. Vide etiam Chartam con- firmationis episcopo Wigorniensi concessum in Rotulo Patentum ann, 2.. Henr. IV. part. 1.

irati sunt principes, tiniore concussi sunt monachi, pavefacti populi, cleric! laeti eftecti sunt ; quoniam tempus eorum advenit. Expelluntur abbates cum monachis suis, introducuntur clericicum uxoribus suis : et erat error pejor priore." Sic ille. Priorem vero statum sic plenius enarrat Cantuariensis Osbernus. " Nondum in Anglia communis vitae ratio colebatur ; non usus deserendi proprias voluntates hominibus affectabatur. Abbatis nomen vix quisquam audierat ; conventus monachorum non satis quispiam viderat. Sed cui forte id voluntatis erat, ut peregrinam vellet transigere vitam, is modo solus, modo paucis ejusdem propositi comitatus, patrios egrediebatur fines ; et qua opportunitas vivendi licentiam dabat, il lie alienigena vitam agebat. Hic- que mos cum plerosque turn vehementer adhuc manet Hibernos : quia quod aliis bona voluntas in consuetudinem, boc illis consuetudo vertit in naturam. Quo- rum multi atque illustres viri, divinis ac saecularibus Uteris nobiliter eruditi, dum relicta Hibemia in terra Anglorum peregrinaturi venissent, locum habitationis suse Glestoniam delegerunt, propterea quodesset a civili multitudine sequestratus, et humanis usibus accommodus, et (quod maxime affectabant peregrini) Patricii religiosa veneratione gloriosus : qui olim evangelizando regnum Dei illuc per- veniens, vita, doctrina, signis mirabilibus multipliciter claruisse, et post omnia haec ibidem in Domino quievisse perhibetur. Cum ergo hi tales viri talibus de causis Glestoniam venissent, nec tamen quicquid sibi necessarium erat sufficien- tissiine in loco repperissent : suscipiunt filios nobilium liberalibus studiis imbu- endos ; ut quod minus ad usum loci ubertas exhiberet, eorum quos docebant liberalitate redundaret." Haec in vita Dunstani Osbernus : quae, quia ad re- rum Hibernicarum illustrationem aliquid etiam conferebant, hoc in loco omittere non libuit.

IMMAN UEL,

OR